فهرست کتاب


تسنیم تفسیر قرآن کریم جلد 1

آیت الله عبدالله جوادی آملی‏

د: ادب تلاوت و تدبر ؛ مانند این که امام صادق (علیه السلام ) می فرماید: هنگام تلاوت آیات مربوط به بهشت از خدای سبحان بهشت را مسئلت کن و در حال تلاوت آیات و عید عذاب، از آن عذاب به خداوند پناه ببر: اذا مررت بآیة فیها ذکر الجنة فاسئل الله الجنة و اذا مررت بآیة فیها ذکر النار فتعوذ بالله من

النار . حضرت امام سجاد (علیه السلام ) نیز می فرماید: آیات قرآن خزانه های دانش است؛ پس هرگاه خزانه ای از آن گشوده شد سزاوار است که در آن نظر کنی: آیات القرآن خزائن العلم فکلما فتحت خزانة فینبغی لک أن تنظر فیها . (182)
حضرت امیرالمومنین (علیه السلام ) نیز در وصف پرهیزکاران می فرماید: آنان در (نماز ) شب برپا ایستاده، قرآن را شمرده و با تدبر تلاوت می کنند . با آن، جان خویش را محزون می سازند و داروی خود را از آن می گیرند . هرگاه به آیه ای برسند که در آن تشویق باشد با علاقه فراوان به آن روی می آورند و جانشان با شوق بسیار در آن خیره می شود و آن را همواره نصب العین خود می سازند و هرگاه به آیه ای رسند که در آن بیم باشد به آن گوش دل می سپارند: أما اللیل، فصافون أقدامهم تالین لأجزاء لقرآن، یرتلونها ترتیلا، یحزنون به أنفسهم و یستثیرون به دواء دائهم . فاذا مروا بآیة فیها تشویق رکنوا الیها طمعا و تطلعت نفوسهم الیها شوقا و ظنوا أنها نصب أعینهم و اذا مروا بآیة فیها تخویف أصغوا الیها مسامع قلوبهم و ... (183) چنین دستوراتی نشانه گشوده بودن باب فهم قرآن کریم است .
بنابراین، اسلام بر خلاف آنچه در مسیحیت رایج است که فهم انجیل (نه خود انجیل ) را در انحصار کلیسا قرار داده، عموم پیروان خود را به فهم قرآن و بهره مندی از آن دعوت و ترغیب کرده است .
شایان ذکر است که، معنای عمومی بودن فهم قرآن نظیر عمومی بودن فهم اسرار طبیعت و کتاب تکوین است که شرایط ویژه خود را دارد؛ گروهی افراط گرا در قبال گروه تفریط گرای اخباری، فهم قرآن را برای آشنایان به لغت عرب میسور دانسته، آنان را از فراگیری علم تفسیر بی نیاز پنداشتند . در حالی که قرآن از عمیقترین کتابهای علمی است و صرف آگاهی به عربی برای فهم آن کافی نیست . بنابراین، هم تفریط اخباریها و هم افراط این گروه هر دو باطل است .

شبهه سوم: عارضه تحریف لفظی

پس از اثبات این که قرآن حجت خداست و حجیت آن ذاتی است و این کتاب الهی اولین منبع و سند دین است شبهه سقوط قرآن از حجیت بر اثر عارضه تحریف مطرح می شود . اخباریان برای اثبات عدم حجیت ظواهر قرآن به ادله ای تمسک کرده اند که یکی از آنها تحریف است .

پاسخ شبهه

مراد از تحریف در این بحث تحریف معنوی، که در قرآن کریم با تعبیر ( یحرفون الکلم عن مواضعه ) (184) و در حدیث با تعبیر أقاموا حروفه و حرفوا حدوده (185) از آن یاد شده، نیست؛ بلکه منظور تحریف لفظی و تصرف در الفاظ قرآن کریم است .
تحریف معنوی به حجیت ظواهر قرآن آسیبی نمی رساند؛ زیرا اصل قرآن با همه خصوصیات خود محفوظ است و می توان استنباط روشمند از آن داشت؛ اما تحریف لفظی مایه سقوط آن از حجیت است . تحریف لفظی بر دو قسم است: یکی تحریف به زیاده و دیگری تحریف به نقیصه . تحریف به زیاده به معنای افزودن چیزی بر قرآن در میان مسلمانان هیچ قائلی ندارد و اما تحریف به نقیصه، یعنی کاستن از آیات قرآن، تنها برخی از اخباریان بدان معتقد بودند و چون شبهه تحریف قرآن را در کتاب قرآن به قرآن پاسخ داده ایم، در این پیشگفتار به آن نمی پردازیم .