فهرست کتاب


پرده پندار (تحلیلی از غفلت در پرتو خطبه 174 نهج البلاغه)

احد فرامرز قراملکی

8-8) توجه مثبت مشروط

برخی از روانشناسان غفلت انسان به بخشی از رفتارها و ابعاد شخصیت خویش را ناشی از توجه مثبت مشروط می دانند که ابتدا توسط والدین و مربیان نسبت به کودک اعمال می شود، به تدریج در وی درونی شده و فرد، خود نسبت به خویش، توجه مثبت مشروط می یابد. کسی که نسبت به خود چنین تصویری پیدا کند، شخصیت، احساسات و رفتارهای خود را بر دو قسم تقسیم خواهد کرد: بخش مقبول، پسندیده و موجب احترام، و بخش نامقبول و ناپسند و موجب سرزنش. خود دوستی انسان اقتضا می کند که به نحوی از بخش دوم عاری گردد و عافیت طلبی، سهل انگاری و دیگر عوامل درونی او را به روشهای ساده عاری شدن از بخش نامقبول خویش سوق مسی دهد و به گونه ای که فرد سعی می کند خود را نکار کند و یا تلقی پنداری از خود بیابد و خویشتن را تحریف کند. فرد به جای آنکه از طریق تغیر رفتار، بخش نامعقول خویش را اصلاح کند، یعنی دارد آن بخش را نکار کند و لذا به فراموشی کردن بخشی از خویش و غفلت از خود پناهنده می شود و یا سعی کند تصویری وارونه از خویش ایجاد کند و خود را نه تنها فاقد بخش نامقبول نبیند بلکه نحو پنداری عیبها و نواقص خود را در عین کمال و حسن بپندارد و به این طریق غفلت از خویشتن حاصل می آید و شدیدترین مرتبه غفلت از خود انکار غفلت خویش و یا هشیار پنداشتن خود است که غفلت مضاعف نام دارد و در گفتار سوم (5-3) به تفصیل مورد بحث قرار گرفت.

8-9) سنت زدگی و سنت زدایی

شیفتگی به سنت های گذشته و همچنین نفرت از آن دو، پرده بینایی هستند .کمتر کسی وجود دارد که در مواجهه با سنت های گذشته به راه تعامل قدم نهد و از افراط و تفریط مصون ماند. بازخورد متعادل از سنت های گذشته سبب می شود که پرده پندار کنار رود و فرد از مواضع خلل، عبرت بیاموزد و از فضایل و آرمانهای آنها الگو اخذ کند و آن را در پرتوی برای زندگی آتی نماید. سنت زدگی، احساس امنیت کاذب به انسان می دهد، و به همین موجب می شود که فرد از هشیاری جدی نسبت به هویت تاریخی خویش، احساس اضطراب نماید و از هشیاری به غفلت بگریزد.

8-10) تکبر و خودبزرگ بینی

عجب و خود بزرگ بینی از عوامل مهم غفلت است و مانند دیگر عوامل همبستگی متقابل با آن دارد. خود نمایی حجابی است که دیده آدم را نا بینا می سازد و غفلت را به وجود می آورد، خودبزرگ بینی را تشدید می کند و انسان را زا رویت جمال خویش محروم می سازد.
در حجاب خودنمایی مانده ایم - هر دو عالم پرده پندار ماست
ما جمال خویش نتوانیم دید - گرد هستی بر رخ رخسار ماست (203)