فهرست کتاب


پرده پندار (تحلیلی از غفلت در پرتو خطبه 174 نهج البلاغه)

احد فرامرز قراملکی

گفتار هشتم عوامل روانی غفلت

دایماً غفلت زگستاخی دمد - گر برد تعظیم از دیده رمد

چکیده

غفلت علاوه بر عوامل معرفتی، دارای علل روانی نیز هست. روحیه ساده انگاری و عافیت طلبی، پیروی از ظن و گمان و تبعیت از هوی و هوس چشم فرد نابینا و گوش فرد ناشنوا می سازد. گستاخی و گناه آلودگی غفلت می آورد و اقبال مردم و تملق چاپلوسان بر غفلت می افزاید. لقمه حرام همانند پیروی کورکورانه از شخصیت ها و شعارها سبب بی خبری و غفلت می شود. خیالپردازی انسان را از هشیاری به واقعیت دور می سازد. توجه مثبت مشروط نیز بر اساس نظریه روان شناسان از عوامل غفلت است. سنت زدگی پرده پندار را افزونتر می سازد. پیشگیری و درمان غفلت از طریق یافتن علل و علاج آن میسور است.

8-1) سهل انگاری و عافیت طلبی

ین عامل و دیگر عوامل غفلت آور از این پس بیان می شود، از عوامل غیرمعرفتی وقوع خطا در شناخت آدمی است. هرگز نباید در طریق شناخت، ساده انگاری و آسان گیر باشیم. باید بدانیم که حقیقت، اسب سرکشی است که باید به آسانی به هرکسی سوار نمی دهد. عافیت طلبی با حقیقت جویی نمی سازد. رهروی که هنوز چند گامی در راه شناخت برنداشته، خسته و کم حوصله می شود و خود را به مقصد رسیده می پندارد، هرگز به مقصود نخواهد رسید (181) و از کشف حقایق محروم خواهد شد. سهل انگاری مهمترین عامل روانی خطاهایی چون نگرش یک بعدی، تعمیم ناروا، اخذ وجهی از شی ء به جای هویت آن و خلط تبیین و برداشت از طریق مشاهده. به همین دلیل قرآن هشدار می دهد که هرگز علم خود را کامل مپندارید و دست از پرسش و تکاپو بیشتر برندارید، بدانید که هستی بسیار عظیم و شگفت انگیز است و علم شما بسیار اندک. (182)
و ما اوتیتم من العلم الا قلیلا (اسراء - 85)
و به شما جز علمی اندک داده نشده است
و بدانید که راه علم بی پایان است و همچنان بالاتر از هر مرتبه ای در علم، مرتبه دیگری نیز وجود دارد:
و فوق کل ذی علم علیم (یوسف - 76)
برای هر داننده ای، دانایی هست که از او برتر است
می بینیم که ساده انگاری و سطحی نگری و تنگ حوصلگی در شناخت، تا چه اندازه با انتظاری که قران از ما دارد، متفاوت است.
عقل جزوی آفتش وهم است و ظن - زانک در ظلمات شد او را وطن (183)