فهرست کتاب


پرده پندار (تحلیلی از غفلت در پرتو خطبه 174 نهج البلاغه)

احد فرامرز قراملکی

گفتار سوم گونه ها و مراتب غفلت

استن این عالم ای جان، غفلت است - هوشیاری، این جهان را آفت است مولوی

چکیده

غفلت از جهت نفوذ در دل آدمی، عوامل بروز، شیوه پیشگیری و روش درومان و آثار زیانبارش، مراتب و درجات مختلفی دارد. شناخت مراتب گوناگون غفلت و شناخت جایگاه خویش در این مراتب، شرط لازم تغییر رفتار است. مراتب غفلت عبارتند از: غفلت گریز ناپذیر، غفلت معذور، غفلت مذموم، غفلت مستقر، غفلت مضاعف، غفلت در فرهنگ سازمانی.
مراتب شش گانه، از جهت شدت و ضعف، یکسان نیستند. غفلت گریزناپذیر لازمه زندگی این جهان است و از مصادق خلقت حکیمانه آفرینش است. غفلت معذور هر چمد عیب و نقصان است اما انسان را در ابتلا به آن تقصیری نیست ولی غفلت مذموم، از انسان متوقع نیست و فرد غافل مستحق سرزنش است. این دو مرتبه اخیر را به این ترتیب می توان غفلت قبل از بعثت و غفلت پس از انبیاء نامید.
غفلت مستقر، غفلتی است که در دل آدمی ریشه می دواند و به صورت ملکه نفسانی و طبیعت ثانوی در می آید. غفلت مضاعف، مانند جهل مرکب، غفلت از غفلت است و غفلت در فرهنگ سازمانی، غفلت زدگی هویت سازمانی و اجتماعی است و شدیدترین و پرآسیب ترین مرتبه غفلت است.

مقدمه

برخورداری افراد از فضایل و رذایل اخلاقی، یکسان نیست. اگر چه مفهوم صبر به عنوان مثال، در خصوص همه افراد صبور معنای واحدی دارد اما برخورداری آنها از صبر یکسان نیست. عده ای با صبرتر از دیگران هستند. انسانهای صبور، نسبت به هم، درجات و مراتب گوناگون دارند. دیگر فضایل نیز بدین گونه است: برخورداری افراد از علم، شجاعت، صلابت و...دارای درجات است. رذایل اخلاقی نیز چنین است: حسد، عجب، خودخواهی و...درجات مختلفی دارند. (85) لذا حسودان از حیث شدت و ضعف حسد، یکسان نیستند. (86)
درجات مختلف داشتن غفلت از جنبه های گوناگون قابل بیان است. غفلت اولاً از حیث شدت نفوذ در دل غافلان، ثانیا از جهت سهولت و صعوبت در پیشگیری و درمان و ثالثاً از حیث سنخ مطلق آن دارای درجات مختلفی است. کسی که در مقام تغییر رفتار خود بر آمده و در صدد غفلت زدایی است، باید نسبت به شدت غفلت خویش وقوف داشته باشد، زیرا هر درجه ای از بی خبری را روش درمان خاصی است. در این فصل به مراتب شش گانه غفلت اشاره می کنیم.