فهرست کتاب


جایگاه مساجد در فرهنگ اسلامی

تهیه و تنظیم حجةالاسلام و المسلمین علی رضایی‏‏

معرفی آثار مادی

تبیین نعمت های پروردگار متعال فواید تربیتی بسیاری دارد که تردید ناپذیر است، لذا خدای منان در جای جای قرآن کریم، به مواهب و نعمت هایی که بر بشر ارزانی داشته، اشاره فرموده است.
گاه از نعمت روز، روشنایی و خورشید یاد می کند (405)، گاه نعمت آب گوارا و مشروب را متذکر می شود (406) از محصولات زراعی به عنوان نعمتی الهی نام می برد (407)، گاه نیز از مجموعه نعمت های الهی یاد می کند. (408)
در نهایت در یک جمله رسا و گویا و پر معنا از شمارش ناپذیر بودن نعمت های الهی سخن گفته و می فرماید: ان تعدوا نعمة الله لا تحصوها (409) و برای آنکه تمامی مواهب و نعمت های ظاهر و باطن و مادی و معنوی را فقط از ذات باری بدانیم و دیگر عوامل را در دستیابی به آنها دخیل و سهیم ندانیم، می فرماید:
(و ما بکم من نعمة فمن الله). (410)
هر نعمتی که برای شماست از طرف خداوند است.
از سوی دیگر، علاوه بر آنکه خداوند متعال در قرآن مجید، یکی از عوامل ازدیاد نعمت ها را شکر گذاری و سپاس از آنها دانسته (411)، کفران و ناسپاسی نعمت ها را موجب سلب و یا کم اثر و بی برکت شدن آنها معرفی کرده است و می فرماید:
لئن شکرتم لأزیدنکم و لئن کفرتم ان عذابی لشدید . (412)
عقل و وجدان آدمی نیز بر لزوم سپاسگذاری از کسی که خبری به آنان رسانده یا نعمتی به او داده است، تأکید دارد.
بنابراین، شکرگزاری از خداوند بخشنده نعمت ها، از اوجب واجبات برای انسان، بویژه معتقدان به مکاتب آسمانی است و نماز عالی ترین، زیباترین و رساترین سپاس ها از پروردگار متعال است. (413)

تبیین لذائذ معنوی

بی شک، فطرت آدمی پاک و خداجوی است و گرایش ناخود آگاهی به معنویات و امور ماورای طبیعی دارد و این غبار مادیات است که چون بر آن می نشیند آن را بظاهر از مسیر اصلی خود منحرف می سازد؛ از این رو با زدودن آن غبار می توان انحراف ایجاد شده را نیز از بین برد و فطرت را به مسیر اصلی معنوی خود باز گرداند.
از سوی دیگر انسانی به سوی معنویات سوق داده می شود و توجه به مظاهر مادی ضعیف و کمرنگ گردد، قطعاً از جلوه های معنوی اعمال لذت بسیار می برد و کم کم به جایی می رسد که تمام خوشی ها و لذت را در توجه به معنویات می یابد و جز آن را لذت واقعی نمی انگارد.
از آنجا که سرچشمه تمامی معنویات وجود مقدس خداوند متعالی است، چنین انسانی از مناجات، راز و نیاز، تقرب به ذات لایزال او لذت ها می برد و با حضرت حق انس فراوان می گیرد.
پس باید به هر وسیله ممکن سعی شود تا مؤمنان، بویژه جوانان جامعه ابتدا به سوی معنویات سوق داده شوند و اشتیاق به معنویات در آنها زنده شود، آنگاه با ذکر آثار و فواید معنوی نماز آنان را به سوی این عبادت بی نظیر معنوی مشتاق و علاقه مند کرد.
راه های سوق به معنویات عبارت است از بیان حقایق و بواطن عالم وجود، تبیین فطرت پاک خدا جوی انسان، اشاره به لذت های معنوی و نتایج آن و ذکر داستان هایی از عبادیات و معنویات سلف صالح و نیز ذکر و توضیح این مطلب که تمام زندگی بشر در مادیات خلاصه نمی شود؛ زیرا اگر چنان بود و معنویات جایگاهی در زندگی آدمی نداشت، نباید زندگی افراد بشر و سایر حیوانات تفاوتی باشد، در حالی که چنین نیست و امتیاز انسان به معنویات و تعقل اوست.
سرانجام، بیان آثار معنوی نماز مانند اینکه: نماز، موجب روشنی چشم رسول خدا صلی الله علیه و آله بود (414). نماز، انسان را به خدا نزدیک می کند (415)؛ نماز، بهترین عبادت است (416)؛ نماز، ستون استواری ایمان است (417)؛ نماز، باعث دوری انسان از فحشا و منکر و گناه و نافرمانی خداوند است (418)؛ نماز، کفاره گناهان گذشته است (419) و خشوع در نماز، دارای آثار با ارزش است. (420)

تشویق

تشویق و تحسین با جایگاه ویژه ای که در تعلیم و تربیت دارد، آثار بسیاری بر آن مترتب است که انکارناپذیر است و همواره به عنوان یکی از اصول مهم تربیتی مورد توجه خاص و در تمامی ادیان، مذاهب و مکاتب مطرح بوده است.
برای آنکه جوانان و نوجوانان به نماز علاقه مند شوند و به سوی آن گرایش یابند باید از مسئله مهم تشویق غافل نباشیم و از این نردبان صعود، بهترین بهره ها را بگیریم.
البته این امر، اشکال مختلفی هم ممکن است دارا باشد که یک نمونه آن را به عنوان مثال در این جا معترض می شویم.
مثلاً می توان در مساجدی که نماز جماعت در آنها بر پا می شود، یک شب در هفته بدون اطلاع قبلی و به وسیله امام جماعت یا یک تن از هیئت امنا یا مسئول پایگاه بسیج، به هر یک از نوجوانان 10 الی 15 ساله حاضر جایزه ای تقدیم و اعلام شود که این هدیه به لحاظ حضور شما در مسجد و جماعت تقدیم می شود؛ در هفته بعد نیز در یک شب غیر معین چنین برنامه ای در خصوص جوان های 15 تا 20 ساله حاضر اجرا شود. در هفته سوم جوایزی به نوجوان ها و کودکان (زیر 10 سال) داده شود؛ همین برنامه درباره خواهران حاضر در مسجد به وسیله خانمی که از قبل معین می شود، در طول سه هفته انجام می شود، به این صورت که یک هفته درباره پسران و یک هفته در خصوص دختران اجرا شود، و به این طریق، 6 هفته یعنی یک ماه و نیم سپری می شود و در این مدت با شور و حال خاصی که در مسجد پدید می آید، حضور در مسجد مورد توجه خاص جوانان و نوجوانان قرار می گیرد، پس از سپری شدن این 6 دوره، می توان از اول شروع کرد و 6 دوره دیگر در همان مقاطع سنی را مورد نظر قرار داد.
شایان توضیح است که اولا، در هر دوره مجدد باید به همه جوانان و نوجوانان آن مقطع که در مسجد حاضرند، جایزه داد، حتی اگر مرتبه قبل هم هدیه گرفته باشند، تا حضور مستمر در مسجد و جماعت عملی شود. ثالثاً، جوایز و هدایا متناسب با سنین مذکور باشد.
البته، این کار هزینه، لازم دارد و صرف هر گونه هزینه ای در این راه اجر و پاداش دارد، اجرای این طرح در نهایت موجب اشتیاق دایمی جوانان و نوجوانان به نماز و مسجد می شود.