فهرست کتاب


احکام نماز

محمد وحیدی‏

راههای تشخیص جهت قبله

1- علم (یقین): که اگر کسی علم به قبله بودن یک جهت پیدا کرد، بایستی حکم به قبله بودن آن طرف نماید.
2- شهادت دو نفر شاهد عادل: به شرطی که شهادت آنان از روی حس و مشاهده باشد که در این صورت ولو شهادت آنان یقین هم نیاورد،جایگزین یقین می شود.
3- به گفته کسی که از روی قواعد علمی قبله را تشخیص می دهد و گفته او اطمینان آور هم باشد.
4- ظن و گمان: که اگر هیچ کدام از سه مرحله قبلی وجود نداشت نوبت به مرحله چهارم می رسد که عمل کردن به ظن و گمان باشد و آن هم از هر راهی به دست آید، چه از راه محراب مسجد یا قبرهای مسلمانان باشد و چه از گفته صاحب خانه و چه از راه خورشید و ستاره و قطب نما باشد؛البته باید توجه داشت که در صورتی می تواند به گمان عمل کند که نتواند گمان قوی تری پیدا کند والا بایستی گمان قوی تر را تحصیل نماید؛ مثلا اگر مهمان از گفته صاحب خانه گمان به قبله پیدا کند، ولی بتواند از راه دیگرگمان قوی تر به دست آورد،نباید به حرف او عمل نماید.
عروةالوثقی، القبله،مساله 1 و 2 و تحریرالوسیله، ج 1، ص 141،مساله 2 و توضیح المسائل، مساله 783
کسی که نمی داند قبله کدام طرف است 1- کسی که تمام اطراف در نظر او مساوی است و وقت نماز هم وسعت دارد و فقط یک نماز هم باید بخواند، مانند نماز صبح، دراینجا وظیفه اش روشن است و باید چهار نماز به چهار طرف بخواند.
2- در صورتی که وقت نماز وسعت دارد و تمام اطراف در نظر او مساوی است و باید دو نماز بخواند؛ مانند ظهر و عصر یا مغرب و عشا، در اینجا این دو نماز را به دو صورت می تواند بخواند:
الف) ابتدا نماز اول را به چهار طرف می خواند و بعد نماز دوم را شروع می نماید و در هنگام خواندن نماز دوم لازم نیست که آن را از همان طرفی که نماز اول را شروع کرده است، شروع نماید.
ب) نماز اول را به هر طرف خواند به دنبال آن، نماز دوم را به همان طرف می خواند و خواندن نماز دوم به طرف دیگر جایز نیست، ولی احتیاط مستحب آن است که روش اول انتخاب شود.
3- که در این صورت به هر چند طرف که وقت اجازه می دهد، نمازش را می خواند.
4- باید نماز اول را به چهار طرف خوانده و کسری را به نماز دوم بدهد، یعنی به هر چند طرف که وقت دارد،نماز دوم را بخواند.
5- در این صورت آخرین نمازی که می خواند، به نیت عصر و نمازهای قبلش را به نیت ما فی الذمه بخواند.
6- چهار رکعت آخر را به نیت عشا و بقیه وقت قبلی را به نیت نماز مغرب به هر چند طرف که می تواند،بخواند.
7- اگر می داند که قبله در چند طرف است، باید فقط به همان اطرافی که یقین به قبله بودن یکی از آنها دارد، نماز بخواند.
8- حضرت امام صورت گمان را هم به صورت یقین داشتن ملحق فرموده اند. یعنی به هر چند طرف که گمان به قبله بودن آنها دارد، فقط به همان اطراف نماز بخواند ولکن بنا بر احتیاط مستحب صورت گمان به صورت تحیر و شک ملحق گردد.
عروةالوثقی، فی القبلة، مساله 11، 13، 14، 16.

کسی که فهمیده نمازش رو به قبله نبوده

1- در این صورت چه جاهل باشد و چه فراموش کرده باشد و چه غافل باشد -البته جهل و فراموشی و غفلت نسبت به موضوع باشد نه به حکم و چه کسی باشد که اعتماد به ظن و گمان کرده -در صورتی که وظیفه اش بوده و حالا فهمیده اشتباه کرده است، درتمام این صورتها نمازش صحیح است؛منتها اگر در وسط نماز است، بدون گفتن ذکر، بدنش را به طرف قبله بر می گرداند و در صحت این نماز هم فرقی بین داشتن وقت یا نداشتن نیست،ولی می فرمایند غیر از کسی که برای پیدا کردن قبله کوشش کرده، ولی بعد فهمید اشتباه کرده، بنابر احتیاط مستحب نمازها را دوباره بخواند.
عروةالوثقی، فی احکام الخلل فی القبلة، مساله 8، 9
2- اگر وقت وسعت داشته باشد -ولو به اندازه خواندن یک رکعت از نماز در وقت باید آن نماز را رها کرده و دوباره نماز را رو به قبله شروع نماید.
همان جا.
3- باید بدون گفتن ذکر به طرف قبله برگشته و نماز را تمام کند و احتیاط مستحب آن است که بعد از وقت قضا نماید.
همان جا.
4- باید نماز را اعاده کند.
5بنابر احتیاط مستحب اعاده نماید،ولو پشت به قبله خوانده باشد.
همان جا.
یادآوری 1- تمام مراحلی که برای تشخیص قبله گفته شد (علم - شهادت دو نفر عادل و...) همان گونه که در نمازهای واجب روزانه جاری بود در بقیه چیزهایی هم که رعایت قبله درباره آنها لازم است، جاری می باشد و اما در مواردی که حتی ظن و گمان هم به قبله بودن یک طرف در نمازهای روزانه پیدا نمی کردیم، فرمودند به چهار طرف نماز خوانده شود، در این موضوع بقیه چیزهایی که رعایت قبله در آنها لازم است، دو قسمند: یک قسم چیزهایی است که تکرارشان امکان پذیر است، مانند:نماز آیات و نماز میت وقضای اجزای فراموش شده نماز، که در اینها هم بایستی به چهار طرف تکرار شود و یک قسم قابل تکرار نیست، مانند: سربریدن و یا نحر حیوانات و یا دفن اموات و حال احتضار، در این موارد اگر نتواند ظن به قبله بودن یک طرف پیدا کند هر طرف را خواست انتخاب کند، آزاد است.
عروةالوثقی، فی احکام القبله، مساله 16. 2 اگر حیوانی عمدا برخلاف قبله ذبح یا نحر شود جخوردن آن ج حرام می شود و اما اگر از روی جهل به قبله یا فراموشی ذبح یا نحر شود و یا نمی شد آن حیوان را رو به قبله کرد، مانند حیوانی که داخل چاه افتاده است، اشکال ندارد.
همان، مساله 2
3- اگر میتی روبه قبله دفن نشده باشد -حالا چه عمدا و چه از روی فراموشی یا به خاطر جهل به قبله بایستی قبر او را نبش کرده و او را رو به قبله نمود؛ البته در صورتی که بدنش متلاشی نشده و موجب هتک حرمتش نگردد.
همان، مساله 3

پی نوشتها:

1.ر . ک :بقره (2) آیه 144
2.ر . ک: تفسیر نمونه، ج 1، ص 350 به بعد (با تلخیص).