فهرست کتاب


احکام نماز

محمد وحیدی‏

وقت مشترک نماز مغرب و عشا

ما بین وقت مخصوص نماز مغرب و وقت مخصوص نماز عشا وقت مشترک نماز مغرب و عشا است که اگر کسی در این وقت اشتباها نماز عشا را پیش از نماز مغرب بخواند و بعد از نماز ملتفت شود نمازش صحیح است و باید نماز مغرب را بعد از آن به جا آورد.
توضیح المسائل، مساله 736

وقت فضیلت نماز مغرب و عشا

وقت فضیلت نماز مغرب، از اول مغرب است تا بر طرف شدن سرخی طرف مغرب، که به آن حمره مغربیه و یا شفق هم می گویند و اما وقت فضیلت نماز عشا از بعد از بر طرف شدن آن سرخی است تا - از شب.
عروةالوثقی، اوقات الصلاة الیومیه.

یادآوری های اوقات مخصوص و مشترک نماز

1- اینکه اول وقت، اختصاص به نماز ظهر (و همچنین نماز مغرب)، و آخر وقت اختصاص به نماز عصر (و همچنین نماز عشا) دارد، مراد آن است که اگر عمدا نماز عصر در وقت مخصوص نماز ظهر و نماز عشا در وقت مخصوص نماز مغرب خوانده شود، باطل است. در اینجا چند مطلب استثنا شده است.
الف) اگر گمان پیدا کرد که ظهر شده و نماز ظهر را شروع کرد -البته در مواردی که گمان به دخول وقت کافی است ولی در بین نماز وقت داخل شد، در این صورت چون نمازش صحیح است، مانعی ندارد که نماز عصر را در وقت مخصوص ظهر بخواند و لازم نیست به اندازه چهار رکعت از اول وقت گذشته صبر کند و بعد بخواند.
ب) اگر سهوانماز عصر را قبل از نماز ظهر بخواند و از وقت فقط به مقدار چهار رکعت باقی مانده باشد،که در این صورت نماز ظهررا در وقت مخصوص عصر می خواند.
ج) اگر در اول وقت که مثلا وقت مخصوص نماز ظهر است، نماز دیگری غیر از نماز عصر آن روز را بخواند، مانند نماز قضا مانعی ندارد.
عروةالوثقی، اوقات الصلاة الیومیه، مساله 2
2- تقسیم وقت به مختص و مشترک در مواردی ثمره عملی دارد؛مثلا اگر زنی در اول وقت بعد از گذشتن مقدار خواندن نماز ظهر حائض شود و نماز ظهر را نخوانده باشد، فقط قضای نماز ظهر بر او واجب است و اگر در نزدیک آخر وقت عذر او برطرف شود، اگربرای هر دو نماز وقت دارد،هر دو بر او واجب است، و اگر برای دومی وقت دارد -هر چند به اندازه یک رکعتش فقط دومی واجب است و اگر برای دومی و حتی یک رکعت از اول وقت دارد، باز هم هر دو بر او واجب است.
عروةالوثقی، اوقات الصلاة الیومیه،مساله 3 و احکام الاوقات، مساله 15 تحریرالوسیله، ج 1، ص 140،مساله 15
3-کسی که به اندازه خواندن یک رکعت وقت دارد، باید نماز را به نیت ادا بخواند،ولی نباید نماز را عمدا تا این وقت تاخیر بیندازد.بنابراین اگر شخصی مسافر به اندازه سه رکعت و شخص غیر مسافر به اندازه پنج رکعت تا غروب وقت داشته باشد، باید نماز ظهر را اول بخواند، اگر چه مقداری از نماز عصر،خارج وقت خوانده می شود و همچنین در نماز مغرب و عشا، اگر شخص مسافر نباشد و تا نصف شب مقدار پنج رکعت وقت داشته باشد، باید اول نماز مغرب، و اگر کمتر از پنج رکعت وقت داشته،باید اول نماز عشا را بخواند؛چون چهار رکعت آخر مخصوص وقت نماز عشا است،و اما اگر مسافر باشد و تا نصف شب به اندازه چهار رکعت وقت داشته باشد، باید اول نماز عشا و بعد از آن نماز مغرب را بخواند و چون بعد از خواندن نماز مغرب ممکن است به اندازه یک رکعت یا بیشتر وقت داشته باشد، باید فوری نماز مغرب را شروع کند و نیت آن هم اداست، اگر چه احتیاط مستحب آن است که نیت ادا و قضا نکند.
تحریر الوسیله، ج 1، ص 139،مساله 9 عروةالوثقی،اوقات الصلاة الیومیه،مساله 4
4- واجب است نماز عصر بعد از نماز ظهر،و نماز عشا بعد از نماز مغرب خوانده شود، که اگر عمداجلوتر بخواند،باطل است، چه در وقت مختص به اولی باشد و چه در وقت مشترک، و اما اگر سهواجلوتر بخواند یا در وقت مختص به اولی خوانده شده یا در وقت مشترک، و اگر در وقت مختص باشد، دو صورت دارد: یا تمامش در وقت مختص به اولی واقع شده و یا مقداری از آن در وقت مشترک داخل گردیده؛ اگر تمامش در وقت مختص به اولی واقع شده باشد، بنابر احتیاط واجب باطل است و اگر در مقداری ازوقت مشترک هم داخل شده، نمازش صحیح است و اما اگر سهوا در وقت مشترک جلوتر خوانده باشد،اگر بعد از نماز یادش بیاید، نمازش صحیح است و اگر در وسط نماز یادش بیاید، نیتش را به نماز قبلی بر می گرداند، به شرطی که جا برای عدول باشد؛ مثل اینکه در نماز مغرب و عشا وارد رکوع رکعت چهارم شده باشد که در این صورت، نماز را تمام کرده و دوباره نماز مغرب و بعد از آن عشا را می خواند.
عروةالوثقی، اوقات الصلاة الیومیه، مساله 3
5- همیشه عدول از نماز بعدی به قبلی جایز است،ولی عکسش جایز نیست؛ بنابر این از عصر به ظهر و از عشا به مغرب می شود عدول کرد -به شرط آنکه از محل عدول نگذشته باشدو اما عکسش جایز نیست؛ بنابراین اگر به نیت نماز ظهر مشغول نماز شود و یادش بیاید که نماز ظهر را خوانده،عدول به نماز عصر جایز نیست و باید نماز را بشکند و نماز عصر را بخواند.
تحریر الوسیله، ج 1، ص 139 مساله 1 توضیح المسائل، مساله 756
6- در این زمینه به مسائل 757 و 759 تا 796 مراجعه شود.