فهرست کتاب


احکام نماز

محمد وحیدی‏

چیزهایی که بر جنب مکروه است

1- خوردن و آشامیدن، ولی اگر وضو بگیرد مکروه نیست،و اما در صورت شستن دست یا مضمضه و یا استنشاق کردن،حضرت امام می فرمایند: کراهت برداشته نمی شود ، هر چند تخفیف داده می شود، ولی بعضی می فرمایند: کراهت برداشته می شود.
2- خواندن بیش از هفت آیه از سوره هایی که سجده واجب ندارد و از هفتاد آیه بیشتر، کراهتش بیشتر می شود (یعنی ثوابش کم می شود).
3- رساندن جایی از بدن به جلد و حاشیه و بین خطهای قرآن؛
4- همراه داشتن قرآن؛
5- خضاب کردن به حنا و مانند آن؛
6- مالیدن روغن به بدن؛
7- خوابیدن؛ ولی اگر وضو بگیرد یا اگر آب ندارد به جای وضو یا غسل تیمم کند،مکروه نیست.
8- جماع کردن بعد از آنکه محتلم شده، یعنی در خواب منی از او بیرون آمده.
عروةالوثقی، مایکره علی الجنب، و توضیح المسائل، مساله 356
تکالیفی که صحت آنها منوط به غسل کردن از جنابت است 1- نمازهای واجب - چه ادا و چه قضا و نمازهای مستحب و قضای اجزای فراموش شده و نماز احتیاط؛ ولی نماز میت و سجده شکر و سجده واجب در هنگام شنیدن آیه سجده بر غسل کردن از جنابت متوقف نیست.
2- طواف واجب، و بلکه بعید نیست که طواف مستحب هم چنین باشد.
3- روزه ماه مبارک رمضان و قضای آن، یعنی اگر با حالت جنابت صبح کند، عمدا باشد یا از روی فراموشی، روزه اش صحیح نیست و اما سایر روزه ها غیر از روزه ماه مبارک رمضان و قضای آن با صبح کردن در حال جنابت باطل نمی شود؛ ولی حضرت امام می فرمایند: بنابر احتیاط واجب در روزه های واجب -غیر از ماه مبارک رمضان و قضای آن عمدا با حالت جنابت وارد صبح نشوند. بلی جنابت عمدی در میان روزی که روزه است، همه نوع روزه را باطل می کند؛ حتی روزه های مستحبی را، ولی احتلام در روز (خروج منی در خواب) ضرری به روزه ندارد.
عروةالوثقی، غسل الجنابة، بعد از مساله 11 تحریرالوسیله، ج 1، ص 38

غسل میت

اگر کسی بمیرد، بر بقیه لازم است که آن مرده را غسل بدهند؛ البته با دارا بودن چند شرط که ذیلا به آنها اشاره می شود.
1- انسان مرده مسلمان باشد.
عروةالوثقی، فی تغسیل المیت.
2- اگر میت، بچه سقط شده است، باید چهار ماهش تمام شده باشد. بنابر این غسل بچه سقط شده ای که چهار ماهش تمام نشده، لازم نیست.
عروةالوثقی، فی تغسیل المیت.
3- شهید نباشد؛ البته شهیدی که در میدان جنگ زخمی شده و همان جا هم روحش به ملا اعلی پیوسته است. و اما بقیه شهدا ثواب شهید را دارند؛ ولی حکم شهید را ندارند.
عروةالوثقی، فی حکم الشهید.
4- کسی که کشتن او به خاطر رجم (سنگسار کردن) یا قصاص واجب نشده باشد، که در این صورت امام یا نایبش به او دستور می دهند که قبلا غسل نماید.
عروةالوثقی، احکام غسل میت.

غسل مس میت

اگر بدن شخص زنده ای به بدن انسان مرده ای برخورد کند، با چند شرط بر او غسل مس میت لازم می شود، این شرایط عبارتند از:
1- آن جسد، جسد شهید نباشد (شهیدی که غسل ندارد).
عروةالوثقی، فی حکم الشهید، مساله 11
2- کسی که کشتن او به خاطر رجم یا قصاص واجب شده و قبلا خودش غسل کرده نباشد.
عروةالوثقی، فی حکم الشهید، مساله 11
3- بچه سقط شده ای نباشد که هنوز چهار ماهش تمام نشده است.
عروةالوثقی، فی غسل مس میت.
4- بدن میت سرد شده باشد.
عروةالوثقی، فی غسل مس میت.
5- بدن میت را غسل نداده باشند؛یعنی سه غسلش تمام نشده باشد.
عروةالوثقی، فی غسل مس میت.
6- موی خود را به بدن میت و همچنین بدن یا موی خود را به موی میت نرسانده باشد و الا غسل لازم ندارد؛ هر چند احتیاط مستحب آن است که غسل نمایند.
7- اگر از انسان عضوی جدا شده، بایستی هم گوشت و هم استخوان با هم باشد، اگر قسمتی از بدن کسی از اوجدا شود یا خود او مرده است یا زنده، اگر مرده باشد یا بدنش را غسل داده اند یا نداده اند،اگر مرده باشد و بدنش را غسل داده باشند، که مس آن عضوغسل ندارد، و اگر از مرده ای باشد که هنوز بدنش را غسل نداده اند، یا آن عضو از اعضایی است که اگر متصل هم بود و مسح می شد، غسل مس میت لازم نبود (مانند موها)، یا از اعضای دیگر است، اگر صورت اول باشد(موها) غسل لازم نیست و اگر صورت دوم باشد،غسل مس میت لازم است و اگر قسمت جدا شده، از انسانی باشد که خود زنده است، سه صورت دارد:یا گوشت تنهاست و یا استخوان تنها (مانند دندان) و یا گوشت و استخوان هر دو با هم است که در صورت سوم مس آن غسل دارد و اما دو صورت قبل غسل مس میت ندارد.
تحریرالوسیله، ج 1، ص 63 مساله 1
فلسفه غسل مس میت س: می گویند اگر کسی دست به بدن حیوان مرده ای بزند، فقط باید دستش را آب بکشد -اگر رطوبت در بین بوده و غسل لازم نیست؛ اما اگر کسی دستش را به بدن انسان مرده ای بزند، باید غسل کند و اگر رطوبتی در بین بوده، علاوه بر غسل، باید دستش را آب بکشد. آیا مرده انسان ازمرده حیوانات هم نجس تر است؟
ج: در پاسخ این سؤال باید بگوییم که:
اولا: فلسفه واقعی احکام الهی برای ما در تمام موارد روشن نیست (برای روشن شدن این موضوع به بحث مقدمه احکام بحث فلسفه احکام مراجعه شود).
ثانیا: شاید یکی از حکمتهای آن این باشد که دین مقدس اسلام در قانون گذاری خود گاهی به مسائلی برخورد می کند که اگر یک مساله را بخواهد به طور کلی آزاد بگذارد، مفسده پیش می آید و اگر بخواهد به طور کلی منع کند، باز هم دچار مفاسدی می گردد در اینجا برای سلامت جامعه و صحیح اجرا شدن قانون این چنین برنامه ریزی می کند که روی آن چیز مالیات می بندد؛ به عنوان مثال در اوایل بعثت پیامبر اکرم -صلی الله علیه وآله وسلم ثروتمندان عرب عادتشان بر این بود که می آمدند اطراف پیامبر اکرم -صلی الله علیه وآله وسلم جمع می شدند و هر کس با پیامبر کاری داشت با حضرت در گوشی صحبت می کرد و حاضر نبودند، مسائلشان را علنا با پیامبر در میان بگذارند، آن وقت در گوش پیامبر هر داستانی را که می خواستند چون کسی نمی شنید تعریف می کردند که با این کار هم خود را مقرب پیامبر جلوه داده و هم وقت پیامبر را می گرفتند و هم فقرا اندوهگین می شدند. خوب دراینجا اسلام چه بکند؟ اگر در گوشی صحبت کردن با پیامبر را مطلقا آزاد بگذارد، دارای چنین مفاسدی است و اگر مطلقا منع کند، باز هم صحیح نیست؛زیرا گاهی بعضی از مسائل است که نمی شود در جمع مطرح گردد و باید به صورت در گوشی با پیامبر در میان گذاشته شود؛ در اینجا دین مقدس اسلام برای دفع مفاسد و صحیح اجرا شدن این مساله، برای آن پرداخت مبلغی را الزامی کرد؛ در این مورد آیه یازدهم سوره مجادله می فرماید:
یا ایها الذین امنوا اذا ناجیتم الرسول فقدموا بین یدی نجویکم صدقة؛ ای کسانی که ایمان آورده اید، هرگاه خواستید با پیامبر درگوشی صحبت کنید، جلوتر باید صدقه بدهید.
که این صدقه اجباری سبب شد عادت بد درگوشی صحبت کردن با پیامبر از میان رفت و تنها کسی که به این آیه عمل کرد، امیرالمؤمنین -علیه السلام بود که در بعضی از موارد با دادن صدقه راهنماییهای سری را از پیامبر اکرم -صلی الله علیه وآله وسلم دریافت می نمود و بعد از مدتی هم این حکم -صدقه دادن قبل از نجوا با پیامبرنسخ گردید.
تفسیر المیزان، ج 19 ص 215
حالا در مساله مس میت هم شاید همین مساله مطرح باشد که گاهی انسانهایی بر اثر مبتلا بودن به یک سری امراض مسری و خطرناک می میرند؛ بعد اقوام و بستگان آنها دور جسد جمع می شوند و افرادی که علاقه بیشتری به میت داشته و عواطفشان قوی تر است او را بوسیده ودیگران را هم به این کار تشویق می کنند و ممکن است عده فراوانی درجامعه مبتلا به آن مرض گردند؛در اینجا اسلام چه بکند؟ چه این امررا کاملا آزاد بگذارد و چه مطلقا منع کند،مفسده دارد چون آزادی سبب سرایت امراض گوناگون می شود و منع آن سبب اتهام اسلام به خشونت می گردد؛ در اینجا اسلام برای جلوگیری از مفسده و صحیح اجرا شدن این مساله، احکام خاصی وضع کرده، بدین صورت که اگر کسی میتی را مس کرد باید حتما برای نمازش غسل کند و الا نمازش باطل است و درباره مرده انسان، چون مردم بعد از مردنش هم به او رغبت نشان می دهند، اسلام قیدوبندهایی در این راه به وجود آورده است؛ اما درباره مرده حیوانات که چنین مساله ای نیست که بعد از مردنشان مردم اطرافشان جمع شوند، یا احیانا آنها را بوسیده و دیگران را تشویق به بوسیدن کنند، لذا اسلام آنجا این حکم را ندارد و این نهایت درجه احترام اسلام به انسان است که معتقد است انسان را بعد از مردن غسل داده و کفن نموده و با تشریفات خاص به خاک بسپارند، اما حیوانات این چنین نیستند.