فهرست کتاب


احکام نماز

محمد وحیدی‏

مسائل مشترک وضوی ترتیبی و ارتماسی

1- در وضو، شستن صورت و دستها برای بار اول واجب و برای بار دوم جایز و در مرتبه سوم و بیشتر از آن حرام می باشد و اگر با یک مشت آب تمام عضو شسته شود و به قصد وضو بریزد،یک مرتبه حساب می شود چه قصد بکند یک مرتبه را یا قصد نکند.
توضیح المسائل، مساله 248
توضیح الف) مراد از شستن چیست؟ آیا مراد آب ریختن است یا دست کشیدن؟ شستن یعنی رساندن آب به تمام عضو وضو و مراد دست کشیدن و یا آب ریختن نیست و حتی دست کشیدن در وضو واجب نیست. بنابراین اگر با آفتابه یا وسیله دیگر از بالا به پایین روی دستها آب بریزد و یقین کند که آب همه جای دستش را گرفته است، دست کشیدن لازم نیست.
ب) حضرت امام در این مساله فرموده اند: اگر با یک مشت آب تمام عضو شسته شود و به قصد وضو بریزد یک مرتبه حساب می شود چه یک مرتبه را قصد بکند یا قصد نکند.
اما دیگران در همین مساله فرموده اند: اینکه کدام شستن اول یا دوم یا سوم است مربوط به قصد کسی است که وضو می گیرد؛ پس اگر به قصد شستن مرتبه اول مثلا ده مرتبه آب به صورت بریزد،اشکال ندارد و همه آنها شستن اول حساب می شود و اگر به قصد اینکه سه مرتبه بشوید سه مرتبه آب بریزد، مرتبه سوم آن حرام است.
فرق این دو مساله چیست؟ این دو مساله فرق بسیار دقیقی دارند و برای بهتر واضح شدن این مساله این چنین می گوییم که دیگران در شستن در وضو دو تاقصد و نیت را شرط می دانند یکی اینکه این آب را به نیت وضو بریزد،نه برای چیز دیگر و دیگر اینکه این آب را به نیت شستن چندم می ریزد، ولی حضرت امام همان نیت اول را کافی دانسته و می فرمایند: نیت دوم خود به خود محقق می شود و این فرق اثر عملی هم دارد به این صورت که اگر کسی تصمیم داشته باشد به نیت شستن اول پنج مشت آب روی صورتش بریزد و با ریختن مشت سوم تمام صورتش را آب بگیرد، در اینجا به فتوای دیگران می تواند دو مشت دیگر را هم به همان نیت شستن اول بریزد، ولی به فرمایش حضرت امام شستن اول تمام شده و آن دو مشت خودبه خود سراغ شستن دوم می رود.
ج) حضرت امام درباره شستن دوم فرموده اند: مرتبه دوم جایز ولی آقایان دیگر فرموده اند: مرتبه دوم مستحب است، فرق این دو با هم چیست؟
در باره شستن دوم سه قول است: 1- حرمت؛ 2- استحباب؛ 3- جواز؛ با اینکه ترکش بهتر است و اینکه حضرت امام فرموده اند: جایز است یعنی حرام نیست و اما چون دلیل استحباب بر ایشان روشن نبوده،فتوای به استحباب نداده اند و ایشان می فرمایند: بعیدنیست که صورت و دستها یک مرتبه شسته شود بهتر باشد،بلکه حتی یک مرتبه آب ریخته شود و اینکه شستن دوم تشریع و جایز شمرده شده، به خاطر ضعف مردم بوده است.
عروةالوثقی، مستحبات الوضوء (التاسع)،جواهر الکلام،ج 2، ص 266
د) اینکه فرموده اند: مرتبه سوم حرام است، آیا این حرمت وضو را هم باطل می کند؟
در بعضی از موارد موجب بطلان وضو می شود،مثلا:
- در صورتی که به این قصد سه بار بشوید که دین گفته و حال آنکه دین چنین چیزی را نفرموده است که در این صورت تشریع و بدعت است که هم حرام و هم موجب بطلان وضو می گردد.
- اینکه دست چپ را سه مرتبه بشوید که چون آب دفعه سوم جزء آب وضو نیست، آن وقت برای مسح پاهایش اشکال پیدا می شود که با آب خارج مسح می گردد.
2- فرق وضوی زن و مرد فقط در یک عمل استحبابی است،آن هم مربوط به همین شستن اول و دوم که در مساله قبل گفته شد به این بیان که بر مردها مستحب است در شستن دستها آب اول را از پشت دست ریخته و دستها را از روی آن بشوید ولی شستن دوم را از داخل دست شروع کنند و اما زنها به عکس مردها. عروةالوثقی،فی مستحبات الوضوء.
3- در شستن صورت اگر پوست صورت از لای مو پیدا باشد بایستی آب را به پوست برساند و اگر پیدا نباشد شستن مو کافی است و رساندن آب به زیر آن لازم نیست و اما اگر شک کند که پوست صورت از لای مو پیداست یا نه،بنابر احتیاط واجب باید مو را شسته و آب را به پوست هم برساند.
توضیح المسائل، مساله 241
4- شستن داخل بینی و مقداری از لب و چشم که در وقت بستن دیده نمی شود، واجب نیست؛ ولی برای آنکه یقین کند از جاهایی که باید شسته شود،چیزی باقی نمانده،واجب است مقداری از آنها را هم بشوید و کسی که نمی دانسته باید این مقدار را بشوید،اگر نداند در وضوهایی که گرفته این مقدار را شسته یا نه،نمازهایی که خوانده صحیح است و اگر جایی را شک دارد که جزء ظاهر بدن است که باید شسته شود یا جزء باطن است، بایستی بشوید.
عروةالوثقی، احکام وضو،مساله 32،توضیح المسائل، مساله 342
5- کسی که پیش از شستن صورت دستهای خود را تا مچ شسته در موقع وضو باید تا سرانگشتها را بشوید و اگر فقط تا مچ را بشوید، وضوی او باطل است.
توضیح المسائل، مساله 247
6- در هنگام وضو لازم نیست که صورت و دستها قبل از وضو گرفتن خشک باشند، ولی باید آبی که برای وضو استفاده می شود بر آن تری غلبه پیدا کند،بلکه اگر تر باشند، وضو صحیح است و اما جای مسح سر بایستی خشک باشد، ولی رطوبت کم به حدی که اگر کسی بعد از مسح دید بگوید این رطوبت از مسح است، اشکال ندارد.
توضیح المسائل، مساله 256
7- وضو گرفتن در هنگام باریدن باران اشکال ندارد، به شرطی که آنچه روی صورت و دستهایش می ریزد، نیت کند که آنها هم آب وضو باشد و در وقت مسحها مواظب باشد آن آب کف دستهایش را نگیرد -البته همان مقداری که می خواهد مسح کندو جای مسحش هم تر نشده باشد.
8- در مسح سر و روی پاها، باید دست را روی آن بکشد و اگر دست را نگهدارد و سر یا پا را به آن بکشد، وضو باطل است؛ولی اگر موقعی که دست را می کشد سر یا پا مختصری حرکت کند اشکال ندارد.
توضیح المسائل، مساله 255
9- اگر برای مسح رطوبتی در کف دست نمانده باشد، نمی تواند دست را به آب خارج تر کند، بلکه باید از اعضای دیگر وضورطوبت بگیرد و و با آن مسح نماید و اگر رطوبت کف دست فقط به اندازه مسح سر باشد،می تواند سر را با همان رطوبت مسح کند و برای مسح پاها از اعضای دیگر وضو رطوبت بگیرد.
توضیح المسائل، مساله 258
تذکر: در حال اضطرار گرفتن آب از اعضای دیگر و وضو برای مسحها مسلما اشکال ندارد،مانند گرمی هوا و تب شدید و باد شدید؛ اما در حال اختیار ولو بعضی اجازه نمی دهند، ولی حضرت امام می فرمایند جایز است، منتها در هر دو صورت به شرطی که آن آب از جایی باشد که از حد اعضای وضو خارج نباشد.
عروةالوثقی، احکام وضو،مساله 25
10- کسی که در کارهای وضو و شرایط آن مثل پاک بودن آب و غصبی نبودن آن خیلی شک می کند، باید به شک خود اعتنا نکند، وظن در اینجا هم حکم شک را دارد.
تحریر الوسیله،ج 1، ص 33،مساله 1،توضیح المسائل، مساله 299

شرایط وضو

شرایط صحیح بودن وضو سیزده چیز است که ما از این سیزده شرط آنهایی را که نیاز به توضیح دارد در اینجا ذکر می نماییم:

شرط دوم آب وضو بایستی مطلق باشد

به طور کلی مایعات بر دو دسته اند: یک دسته از آنها اصلا اسم آب بر آنها اطلاق نمی شود مانند شیر، نفت، شیره، و... و دسته دیگر مایعاتی است که آب به آنها اطلاق می شود که این دسته خود به دو قسم تقسیم می شود:
الف) قسمی که در نام گذاری بر آن فقط اطلاق آب تنها کافی نیست بلکه بایستی چیز دیگری هم به آن اضافه کرد؛ مانند آب هندوانه و گلاب که از چیزی گرفته شده اند و یا آب گل که با چیزی مخلوط شده است.
ب) قسم دومش آن است که در نام گذاری فقط اطلاق نام آب بر آن کافی است، که اگر به چیزی هم نسبت داده شود طوری است که بدون آن هم اطلاق آب بر آن صادق است؛ مانند آب دریا،آب چاه و....
حال می فرمایند شرط مایعی که انسان با او وضو می گیرد آن است که از قسم دوم (آب مطلق) باشد؛ یعنی آبی که نه از چیزی گرفته شده و نه با چیزی مخلوط شده باشد که عرفا به او آب نگویند.
التنقیح، ج 2،ص 11 توضیح المسائل، مساله 15
معیار مضاف بودن آبی که با چیزی مخلوط شده
معیار مضاف بودن آبی که با چیزی مخلوط شده،عرف است که اگر آبی را مضاف بدانند، مضاف است و اما اینکه بعضی می گویند: اگر در آب گل آلود کف دست دیده شود مضاف نیست و اگر دیده نشود مضاف است، معیار صحیحی نیست.
یادآوری 1- آبی که معلوم نیست مطلق است یا مضاف،اگر قبلا مطلق بوده، حکم آب مطلق را دارد و اگر مضاف بوده، حکم آب مضاف را دارد و اما اگر حالت سابقش روشن نیست و غیر از این آب، آب دیگری هم ندارد، بایستی برای نماز با این آب وضو گرفته و تیمم هم بنماید.
تحریر الوسیله،ج 1، ص 52 مساله 3
2- به مساله 266 توضیح المسائل مراجعه شود.