فهرست کتاب


احکام نماز

محمد وحیدی‏

دستور وضوی ارتماسی

وضوی ارتماسی هم مانند وضوی ترتیبی چهار چیز واجب دارد منتها فرقش با وضوی ترتیبی در صورت و دستهاست که در وضوی ترتیبی صورت و دستها به نیت وضو شسته می شد،ولی در وضوی ارتماسی صورت و دستها بایستی از بالا به پایین به نیت وضو درآب فرو برده شده و یا به نیت وضو از بالا به پایین از آب بیرون آورده شود.
توضیح المسائل، مساله 261
مشکلی در وضوی ارتماسی و راه حل آن در وضوی ارتماسی بعضی از آقایان قائلند که حتما بایستی در هنگام فرو بردن اعضا در آب نیت وضو شود،چون اگر فقط در هنگام بیرون آوردن نیت شود، این صدق شستن نمی کند؛ چون شستن چیزی است که باید ایجاد شود و این با فرو بردن اعضا قبلا در آب ایجاد شده و فرض هم این است که در وقت فرو بردن در آب این شخص نیت وضو نداشته و در وقت بیرون آوردن چون ابقای همان ایجاد قبلی است، لذا صدق شستن نمی کند، لذا می فرمایند:بایستی حتما در هنگام فرو بردن اعضا در آب نیت وضوی ارتماسی بشود و چون با فرو بردن در آب و فراگرفتن آب تمام عضو را، شستن تمام می شود،هنگام بیرون آوردن آبهایی که به دست می رسد آب خارج محسوب می شود. این دسته از آقایان برای مسحها می فرمایند بایستی تمام دست چپ یا بعضی از آن را حتما وضوی ترتیبی داد تا مسحها با آب خارج تحقق پیدا نکند، اما حضرت امام(ره) می فرمایند:هم در هنگام فرو بردن اعضا در آب می شود نیت وضو کرد و هم در هنگام بیرون آوردن،حالا طبق فرمایش ایشان اگر در هنگام بیرون آوردن نیت وضو شود، برای مسحهااشکال پیش نمی آید، اما اگر در هنگام فرو بردن نیت وضو شود و بخواهیم مسحها هم با آب خارج صورت نگیرد راه حلش این است که تمام دست چپ یا بعضی از آن را وضوی ترتیبی بدهیم -همان گونه که آن دسته از آقایان فرموده بودند و مرحوم آقای حکیم در شرح عروةالوثقی (مستمسک) در شرح وضوی ارتماسی راه حل دیگری هم ارائه می دهند که در هنگام فرو بردن نیت شستن اول و در هنگام بیرون آوردن نیت شستن دوم داشته باشد؛چون خواهیم گفت که در وضو شستن اول واجب، و شستن دوم طبق فرمایش حضرت امام(ره) جایز، و طبق فتوای دیگران مستحب، و شستن سوم حرام است و این فرمایش ایشان طبق مبنای حضرت امام(ره) هم که هنگام بیرون آوردن هم جایز می دانند تطبیق می کند.
عروة الوثقی، افعال وضو، مساله 21؛ التنقیح ج 5، ص 119؛ مستمسک، ج 2، ص 357

مسائل مخصوص وضوی ارتماسی

1- اگر وضوی بعضی از اعضا را ارتماسی و بعضی را غیر ارتماسی انجام دهد، اشکال ندارد و حتی یک عضو را هم می تواند ترتیبی و ارتماسی وضو دهد؛ مثلا،از آرنج تا بند دست را ارتماسی و بقیه را ترتیبی وضو دهد.
توضیح المسائل، مساله 263
2- در وضوی ارتماسی هم باید صورت و دستها از بالا به پایین شسته شود؛ پس اگر وقتی که صورت و دستها را در آب فرو می برد، قصد وضو کند،باید صورت را از طرف پیشانی و دستها را از طرف آرنج در آب فرو برد و اگر موقع بیرون آوردن از آب قصد وضو کند، باید صورت را از طرف پیشانی و دستها را از طرف آرنج بیرون آورد.
توضیح المسائل، مساله 262

مسائل مشترک وضوی ترتیبی و ارتماسی

1- در وضو، شستن صورت و دستها برای بار اول واجب و برای بار دوم جایز و در مرتبه سوم و بیشتر از آن حرام می باشد و اگر با یک مشت آب تمام عضو شسته شود و به قصد وضو بریزد،یک مرتبه حساب می شود چه قصد بکند یک مرتبه را یا قصد نکند.
توضیح المسائل، مساله 248
توضیح الف) مراد از شستن چیست؟ آیا مراد آب ریختن است یا دست کشیدن؟ شستن یعنی رساندن آب به تمام عضو وضو و مراد دست کشیدن و یا آب ریختن نیست و حتی دست کشیدن در وضو واجب نیست. بنابراین اگر با آفتابه یا وسیله دیگر از بالا به پایین روی دستها آب بریزد و یقین کند که آب همه جای دستش را گرفته است، دست کشیدن لازم نیست.
ب) حضرت امام در این مساله فرموده اند: اگر با یک مشت آب تمام عضو شسته شود و به قصد وضو بریزد یک مرتبه حساب می شود چه یک مرتبه را قصد بکند یا قصد نکند.
اما دیگران در همین مساله فرموده اند: اینکه کدام شستن اول یا دوم یا سوم است مربوط به قصد کسی است که وضو می گیرد؛ پس اگر به قصد شستن مرتبه اول مثلا ده مرتبه آب به صورت بریزد،اشکال ندارد و همه آنها شستن اول حساب می شود و اگر به قصد اینکه سه مرتبه بشوید سه مرتبه آب بریزد، مرتبه سوم آن حرام است.
فرق این دو مساله چیست؟ این دو مساله فرق بسیار دقیقی دارند و برای بهتر واضح شدن این مساله این چنین می گوییم که دیگران در شستن در وضو دو تاقصد و نیت را شرط می دانند یکی اینکه این آب را به نیت وضو بریزد،نه برای چیز دیگر و دیگر اینکه این آب را به نیت شستن چندم می ریزد، ولی حضرت امام همان نیت اول را کافی دانسته و می فرمایند: نیت دوم خود به خود محقق می شود و این فرق اثر عملی هم دارد به این صورت که اگر کسی تصمیم داشته باشد به نیت شستن اول پنج مشت آب روی صورتش بریزد و با ریختن مشت سوم تمام صورتش را آب بگیرد، در اینجا به فتوای دیگران می تواند دو مشت دیگر را هم به همان نیت شستن اول بریزد، ولی به فرمایش حضرت امام شستن اول تمام شده و آن دو مشت خودبه خود سراغ شستن دوم می رود.
ج) حضرت امام درباره شستن دوم فرموده اند: مرتبه دوم جایز ولی آقایان دیگر فرموده اند: مرتبه دوم مستحب است، فرق این دو با هم چیست؟
در باره شستن دوم سه قول است: 1- حرمت؛ 2- استحباب؛ 3- جواز؛ با اینکه ترکش بهتر است و اینکه حضرت امام فرموده اند: جایز است یعنی حرام نیست و اما چون دلیل استحباب بر ایشان روشن نبوده،فتوای به استحباب نداده اند و ایشان می فرمایند: بعیدنیست که صورت و دستها یک مرتبه شسته شود بهتر باشد،بلکه حتی یک مرتبه آب ریخته شود و اینکه شستن دوم تشریع و جایز شمرده شده، به خاطر ضعف مردم بوده است.
عروةالوثقی، مستحبات الوضوء (التاسع)،جواهر الکلام،ج 2، ص 266
د) اینکه فرموده اند: مرتبه سوم حرام است، آیا این حرمت وضو را هم باطل می کند؟
در بعضی از موارد موجب بطلان وضو می شود،مثلا:
- در صورتی که به این قصد سه بار بشوید که دین گفته و حال آنکه دین چنین چیزی را نفرموده است که در این صورت تشریع و بدعت است که هم حرام و هم موجب بطلان وضو می گردد.
- اینکه دست چپ را سه مرتبه بشوید که چون آب دفعه سوم جزء آب وضو نیست، آن وقت برای مسح پاهایش اشکال پیدا می شود که با آب خارج مسح می گردد.
2- فرق وضوی زن و مرد فقط در یک عمل استحبابی است،آن هم مربوط به همین شستن اول و دوم که در مساله قبل گفته شد به این بیان که بر مردها مستحب است در شستن دستها آب اول را از پشت دست ریخته و دستها را از روی آن بشوید ولی شستن دوم را از داخل دست شروع کنند و اما زنها به عکس مردها. عروةالوثقی،فی مستحبات الوضوء.
3- در شستن صورت اگر پوست صورت از لای مو پیدا باشد بایستی آب را به پوست برساند و اگر پیدا نباشد شستن مو کافی است و رساندن آب به زیر آن لازم نیست و اما اگر شک کند که پوست صورت از لای مو پیداست یا نه،بنابر احتیاط واجب باید مو را شسته و آب را به پوست هم برساند.
توضیح المسائل، مساله 241
4- شستن داخل بینی و مقداری از لب و چشم که در وقت بستن دیده نمی شود، واجب نیست؛ ولی برای آنکه یقین کند از جاهایی که باید شسته شود،چیزی باقی نمانده،واجب است مقداری از آنها را هم بشوید و کسی که نمی دانسته باید این مقدار را بشوید،اگر نداند در وضوهایی که گرفته این مقدار را شسته یا نه،نمازهایی که خوانده صحیح است و اگر جایی را شک دارد که جزء ظاهر بدن است که باید شسته شود یا جزء باطن است، بایستی بشوید.
عروةالوثقی، احکام وضو،مساله 32،توضیح المسائل، مساله 342
5- کسی که پیش از شستن صورت دستهای خود را تا مچ شسته در موقع وضو باید تا سرانگشتها را بشوید و اگر فقط تا مچ را بشوید، وضوی او باطل است.
توضیح المسائل، مساله 247
6- در هنگام وضو لازم نیست که صورت و دستها قبل از وضو گرفتن خشک باشند، ولی باید آبی که برای وضو استفاده می شود بر آن تری غلبه پیدا کند،بلکه اگر تر باشند، وضو صحیح است و اما جای مسح سر بایستی خشک باشد، ولی رطوبت کم به حدی که اگر کسی بعد از مسح دید بگوید این رطوبت از مسح است، اشکال ندارد.
توضیح المسائل، مساله 256
7- وضو گرفتن در هنگام باریدن باران اشکال ندارد، به شرطی که آنچه روی صورت و دستهایش می ریزد، نیت کند که آنها هم آب وضو باشد و در وقت مسحها مواظب باشد آن آب کف دستهایش را نگیرد -البته همان مقداری که می خواهد مسح کندو جای مسحش هم تر نشده باشد.
8- در مسح سر و روی پاها، باید دست را روی آن بکشد و اگر دست را نگهدارد و سر یا پا را به آن بکشد، وضو باطل است؛ولی اگر موقعی که دست را می کشد سر یا پا مختصری حرکت کند اشکال ندارد.
توضیح المسائل، مساله 255
9- اگر برای مسح رطوبتی در کف دست نمانده باشد، نمی تواند دست را به آب خارج تر کند، بلکه باید از اعضای دیگر وضورطوبت بگیرد و و با آن مسح نماید و اگر رطوبت کف دست فقط به اندازه مسح سر باشد،می تواند سر را با همان رطوبت مسح کند و برای مسح پاها از اعضای دیگر وضو رطوبت بگیرد.
توضیح المسائل، مساله 258
تذکر: در حال اضطرار گرفتن آب از اعضای دیگر و وضو برای مسحها مسلما اشکال ندارد،مانند گرمی هوا و تب شدید و باد شدید؛ اما در حال اختیار ولو بعضی اجازه نمی دهند، ولی حضرت امام می فرمایند جایز است، منتها در هر دو صورت به شرطی که آن آب از جایی باشد که از حد اعضای وضو خارج نباشد.
عروةالوثقی، احکام وضو،مساله 25
10- کسی که در کارهای وضو و شرایط آن مثل پاک بودن آب و غصبی نبودن آن خیلی شک می کند، باید به شک خود اعتنا نکند، وظن در اینجا هم حکم شک را دارد.
تحریر الوسیله،ج 1، ص 33،مساله 1،توضیح المسائل، مساله 299