احکام نماز

نویسنده : محمد وحیدی

مقدمه

به خواست خداوند متعال و تحت عنایات ائمه معصومین -علیهم السلام ما برای سهولت در یادگیری، مسائل و احکام نماز را در سه دسته کلی تقسیم بندی نموده و مورد بررسی قرار می دهیم:
احکام نماز:- مقدمات نماز- مقارنات یا واجبات نماز- خلل (پیشامدها)
مقدمات نماز: 1- طهارت؛ 2- پوشش؛ 3- بر طرف کردن نجاست از بدن؛ مقدمات 4- وقت شناختن؛ 5- قبله شناختن؛6- مکان نماز گزار از نمازجهت پاک بودن، غصبی نبودن، پست و بلند نبودن، بی حرکت بودن و...
مقارنات یا واجبات نماز: 1- قیام؛ 2- نیت؛ 3- تکبیرة الاحرام؛ 4- قرائت؛ 5- رکوع؛ نماز 6- سجود؛ 7- تشهد؛ 8- سلام؛ 9- ترتیب؛ 10-موالات؛11- صحت تلفظ قرائت و اذکار نماز؛ 12- ؛ طمانینه.
خلل (پیشامدها):- خللی که بر اثر انجام مبطلات نماز پیدا می شود- خللی که بر اثر رعایت نکردن مقدمات و واجبات نماز پیدا می شود: - خلل عمدی- خلل غیر عمدی:- به خاطر جهل به حکم- به خاطر اضطرار یا اکراه- به خاطر سهو و نسیان- به خاطر شک
توضیح و تشریح هر یک از مباحث یاد شده را تحت عناوین ذیل دنبال می کنیم:
بخش اول: وضو و مسائل مربوط به آن
بخش دوم: غسل و مسائل مربوط به آن
بخش سوم: تیمم و مسائل مربوط به آن
بخش چهارم: پوشش
بخش پنجم: وقت شناسی
بخش ششم: قبله شناسی
بخش هفتم: مکان نمازگزار
بخش هشتم: اذان و اقامه
بخش نهم: نیت
بخش دهم: تکبیرة الاحرام
بخش یازدهم:قیام
بخش دوازدهم: قرائت
بخش سیزدهم: رکوع
بخش چهاردهم: سجود
بخش پانزدهم: تشهد
بخش شانزدهم: سلام
بخش هفدهم: ترتیب
بخش هجدهم: موالات
بخش نوزدهم: صحت تلفظ قرائت و اذکار
بخش بیستم: طمانیة
بخش بیست و یکم: خلل (خللی که در نماز رخ می دهد) کتاب حاضر به بررسی هفت بخش اول اختصاص دارد و سایر مباحث در جلدهای بعدی مورد بحث قرار خواهد گرفت.

فصل اول: وضو،غسل و تیمم

تمام وضوها را به یکی از دو صورت می توان انجام داد: 1 . وضوی ترتیبی؛ 2 . وضوی ارتماسی.
دستور وضوی ترتیبی در وضوی ترتیبی چهار چیز واجب است:
واجب اول شستن صورت از رستنگاه مو، یعنی از جایی که موی سر بیرون می آید تا آخر چانه از طرف طول و عرض آن به مقداری که بین انگشت وسط وشست قرار می گیرد که اگر مختصری از این مقدار را نشوید، وضو باطل است و برای آنکه یقین کند این مقدار کاملا شسته شده، باید کمی اطراف آن را هم بشوید و البته باید توجه داشت که این مقدار بایستی از بالا به پایین شسته شود.
واجب دوم شستن دست راست و بعد از آن دست چپ، از آرنج تا سرانگشتها، و برای آنکه یقین کند آرنج را کاملا شسته، باید کمی بالاتر ازآرنج را هم بشوید؛ البته باید توجه داشت که این قسمت را هم بایستی از بالا به پایین بشوید.
واجب سوم مسح کردن یک قسمت از چهار قسمت سر -که همان مقابل پیشانی است با دست راست و هر جای این قسمت را به هر اندازه مسح کند کافی است؛ حضرت امام(ره) می فرمایند: بنابر احتیاط واجب جای مسح شده از عرض یک انگشت کمتر نباشد؛ اگر چه احتیاط مستحب آن است که از درازا به اندازه درازی یک انگشت و از پهنا به اندازه پهنای سه انگشت بسته مسح نماید. البته بایدتوجه داشت که مسح سر لازم نیست بر پوست آن باشد، بلکه بر موی جلو سر هم صحیح است و اما کسانی که موی سرشان به حدی بلند است که اگر شانه کنند از حد مسح خارج می شود باید بیخ موها یا پوست سر را مسح نمایند.
واجب چهارم مسح کردن روی پاها،اول پای راست با دست راست و بعد پای چپ با دست چپ، از سر یکی از انگشتها تا مفصل،ولی حضرت امام(ره) تا برآمدگی پاها را هم اجازه می دهند، این از نظر طول و اما از جهت عرض به هر اندازه باشد، کفایت می کند،اگر چه به اندازه عرض انگشت کوچک باشد؛ ولی بهتر است به اندازه سه انگشت بسته و بهتر از آن مسح تمام روی پاست.
عروة الوثقی، فی افعال الوضوء، مساله 49؛ تحریرالوسیله ج 1، ص 23؛ توضیح المسائل، مساله 723. 324. 524. 624. 249 تا 253

مسائل مخصوص وضوی ترتیبی

1- اگر دست را تر کند و به صورت و دستها بکشد،چنانچه تری دست به قدری باشد که بواسطه کشیدن دست، آب کمی بر آنها جاری شود،کافی است.
توضیح المسائل،مساله 244
2- اینکه گفته شد که شستن صورت و دستها از بالا به پایین باشد،مراد آب ریختن نیست که حتما بایستی آب را هم مثلا از رستنگاه مو بریزد،بنابراین اگر کسی آب را پایین تر از رستنگاه مو بریزد -ولی با دست تر شستن را از رستنگاه مو شروع کند مانعی ندارد.
عروةالوثقی،احکام وضو، مساله 44
3- شستن صورت در وضو لازم نیست که حتما با دست راست صورت گیرد.