زندگانی حضرت زهرا علیهاالسلام ترجمه و تحقیق از جلد 43 بحارالانوار

نویسنده : علامه محمد باقر مجلسی رحمة الله علیه مترجم : مترجم و محقق:محمد روحانی علی‏آبادی

سخن ناشر

بسم الله الرحمن الرحیم
انا أعطیناک الکوثر فصل لربک وانحر ان شانئک هو الابتر (1)
صدیقه کبری فاطمه علیهاالسلام کوثر زلال بهشتی است.
زهرای مرضیه سرچشمه پاک و شفاف خلقت است. چشمه سار عصمت و امامت از آن مرکز فیض بهره مند و سیراب می گردد.
در وصف او چه می توان گفت در جایی که پروردگار یکتا، خداوند دانا او را کوثر دانسته به سرور تمامی بندگانش، پیامبر برگزیده خویش و فخر جهان خلقت، حضرت ختمی مرتبت، محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله همچون تحفه ای بهشتی اهدا نموده است.
که آن سرور خود فرموده است:
لما عرج...، ففاطمة حوراء انسیة فکلما اشتقت الی رائحة الجنة شممت رائحة ابنتی فاطمة .
هنگامی که به آسمان عروج کردم...، پس فاطمه حوریه ای به شکل انسان است و من هرگاه مشتاق بوی بهشت می شوم، بوی دخترم فاطمه را استشمام می کنم.
قالت عائشة: ما رأیت أحدا قط أصدق من فاطمة غیر أبیها .
هیچ کس را راستگوتر از فاطمه ندیدم مگر پدرش را.
انه کان بینهما شی ء فقالت عائشة: یا رسول الله! سلها، فانها لا تکذب .
بین فاطمه علیهاالسلام و عایشه مسئله ای پیش آمده بود و رسول خدا از عایشه در آن مورد سؤال کرد، عایشه در جواب گفت: ای رسول خدا! (راجع به این موضوع) از فاطمه بپرس زیرا او هرگز دروغ نمی گوید.
علامه بزرگوار، شیخ محقق و فاضل متتبع و احیاکننده معالم دینی (یازده قرن پس از طلوع تابناک و نورافشان خورشید عالمتاب اسلام) محمدباقر مجلسی فرزند شیخ محمدتقی (مجلسی اول) که از اکابر و بزرگان علمای مذهب حقه شیعه بوده، مقامی چنان والا در سلسله احیاگران اندیشمند و دلسوز مکتب دارد که بی نیاز از شرح و تفسیر است.
زنجیره طلایی کتابت علامه شریف، تفقه و تفحص و تجسس علمی و حفظ میراث فرهنگی غنی اهل بیت و اهتمام آن رادمرد در ثبت کلیه متون مورد استفاده علاقمندان و تراوشات فکری وی اعم از نگارش کتب متعدد، رسالات متنوع و ترجمه ادعیه و شرح خطبه های مختلف وارده از طرف معصومین علیهم السلام چه به زبان عربی و چه به زبان فارسی و بالاتر از همه حریت و آزادگی او در نقل مطالب زیاده از آن است که بتوان آن را در مختصری به نمایش درآورد.
فقط به ذکر نکته ای چند متمایز از دیگر حالات آن عالم روحانی بسنده می نماید:
1- تقوی و ورع و پرهیزگاری
2- احاطه علمی به کثیری از علوم اسلامی عصر
3- علاقمندی و کوشایی در حفظ میراث فرهنگی
4 - مجاهدت و ایثار و فداکاری به نحوی که او را وادار کرد در دستگاه و دربار شاهی وارد شده آن را به خدمت اهداف عالیه خود درآورد.
5 - شکوه و جلال ناشی از دیانت چه در زمان حیات ظاهری و چه پس از آن هم اکنون نیز تلألوی آن جهان علم را به احترام و تحسین واداشته است.
6 - شاگردانی که از خویش به جای نهاده است و... .
همه اینها از آن اسوه علم و فضیلت حلقه ای مستحکم در حلقات اتصال علوم و معارف شگرف حضرت اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام به علما و دانشمندان بعد از خود تا ظهور آخرین پناهگاه الهی مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف ساخت.
در این راه وظیفه ای که در امر جمع آوری روایات و احادیث منقول همراه با نقد و بررسی و رعایت امانت به عهده گرفت را به حد اکمل به انجام رسانید که آثار وی عظمت آن را پیش چشم می آورد.
و در میان همه آن آثار و زحماتی که در این راه متقبل و متحمل گشته، اقیانوس بیکران نور الهی یعنی بحارالانوار درخششی چشمگیر دارد.
بحارالانوار چشم نواز است؛ بحارالانوار حاصل عمری تلاش است؛ بحارالانوار گوهری گرانقدر از حواهرات تابناک علم و دانش است؛ بحارالانوار نمایانگر سرگذشت طولانی سلسله دانشمندان اسلامی است؛ بحارالانوار دسترنج فقیهی است که در جمع آوری علوم و معارف عصر خود کمال همت والای خویش را بروز داده است؛ و بالاخره بحارالانوار گنجینه پرباری برای دوستداران مکتب توحید است.
مجموعه ای که ملاحظه می شود، ترجمه جلد چهل و سه بحارالانوار علامه محمدباقر مجلسی قدس سره همراه با ضمایم و تحقیقات محقق گرانقدر جناب آقای محمد روحانی است که مطالعه کامل و بادقت آن پشتکار و توجه ایشان را نشان می دهد.
این مرکز حساسیتی خاص نسبت به صحت و سلامت متن کتب منتشره خود دارد و مؤلف نیز اصرار بر تطبیق صحیح و کامل متن حروف نگاری با متن ارائه شده خویش دارد، در این امر سعی کافی مبذول داشته در این راه از همکاری و بذل و عنایت و محبت همکاران خوبمان در مرکز فرهنگی انتشاراتی منیر که به حق بر من منت داشته و از هیچ گونه همکاری و مساعدت در ارتقای کیفیت این اثر دریغ نداشته اند و از ابتدای طرح تا انتهای آن در تمامی مراحل حضوری چشمگیر و رهگشا داشته اند، تشکر می نمایم.
همچنین از معاضدت و یاری عزیزی دوستدار و علاقمند به خاندان وحی علیهم السلام برخوردار بوده ایم که در امر پشتیبانی مالی و فراهم آوردن امکانات مادی در این امر ما را در دست گرفته اند.
قصد داریم که از تمامی این عزیزان قدردانی کنیم که می دانیم: من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق، و بهترین قدردانی خود را واگذاری ادای پاداش آنان به عطای صاحب اثر حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام می دانیم.
بر آن شدیم که ما نیز تلاشی داشته باشیم و کوششی، هرچند نه در خور حضرتش، بلکه عنایتی نمایند و ما را نیز در سلک دوستداران خود بپذیرند که آن روز که دوستداران بانوی دو سرا فاطمه را می خوانند زبانمان به اجابت گشوده باشد و چه خوب است که این اقدام ناچیز را به خدمت آن مخدره و پدر ارجمند و شوهر و فرزندان گرامش تقدیم بداریم، و بر آخرین ایشان عرضه نماییم همو که خواهد آمد و تاجی از نور بر سر خواهد داشت و جهان را از لوث وجود دشمنان مادرش منزه و به یاری دوستدارانش خواهد شتافت و زمین را از پاکی و صفا و راستی و قسط و عدل لبریز خواهد فرمود.
سلام و درود بی پایان خداوندی بر یکایک ایشان و رهروان آنان باد!
در انتها دست خود را به سوی آن بزرگوار دراز کرده ملتمسانه از آن محضر پرفیض می خواهم: یا مولاتی فاطمة أغیثینی!

مقدمه

کتابی که در دست دارید ترجمه، تحقیق و استدراک بر تاریخ فاطمة الزهراء از کتاب بحارالانوار، تألیف دانشمند جلیل القدر علامه محمدباقر مجلسی رحمةالله است.
سعی شده تا این مجموعه، بجز بخش مربوط به زندگانی حضرت فاطمه علیهاالسلام از کتاب بحارالانوار در بردارنده تمامی احادیث و روایات مربوط به آن حضرت که به مناسبتهای خاص در سایر بخشهای کتاب مذکور آمده است نیز باشد.

1 - جمع آوری کلیه روایات، احادیث و نقلیات تاریخی مربوط به حضرت فاطمه علیهاالسلام از تمام منابع شیعه و غیرشیعه

کتابهای اندکی وجود دارند که با داعیه این کار نگاشته شده اند، این کتابها دو دسته اند:
الف - کتابهایی که بر اساس منابع و روایات شیعه نوشته اند و مؤلف آنها توجهی به مدارک غیرشیعی ننموده است، مانند کتاب مسند فاطمة الزهراء تألیف شیخ عزیزالله عطاردی، و کتاب مسند فاطمة الزهراء تألیف سیدحسین شیخ الاسلامی تویسرکانی.
ب- کتابهایی که بر اساس منابع و روایات غیرشیعه نوشته شده اند و مؤلف آنها توجهی به مدارک شیعی نداشته است، مانند کتاب مسند فاطمة الزهراء تألیف جلال الدین عبدالرحمن سیوطی (911 ه)، و کتاب احقاق الحق و ازهاق الباطل - ج 10 تألیف قاضی نورالله شوشتری (1019 ه)، و کتاب حضرت فاطمه علیهاالسلام در منابع اهل سنت تألیف رضیه سادات سجادی.
هر دو دسته از کتابهای مذکور گرچه در نوع خود ارزشمند و مورد استفاده هستند ولی به دلیل محدودکردن منابع و مدارکشان به منابع شیعه یا اهل سنت، خود را از معارف و روایات بسیاری محروم کرده اند و لذا نتوانسته اند به هدف خویش که جمع آوری کلیه روایات، احادیث و نقلیات تاریخی درباره حضرت فاطمه است، دست یابند.
تنها کسانی که توانسته اند در این جمع آوری توفیقی نسبی داشته باشند علامه محمدباقر مجلسی (1110 ه) در کتاب بحارالانوار، و شاگرد او علامه شیخ عبدالله بحرانی اصفهانی (ق 12 ه) در کتاب عوالم العلوم و المعارف می باشند که بجز اخذ احادیث و روایات از منابع شیعه، به طور مستقیم یا به واسطه منابعی چون مناقب ابن شهر آشوب یا کشف الغمه، روایات موجود در منابع اهل سنت را نیز جمع آوری کردند، گرچه در استفاده از منابع اهل سنت نیز استقصاء تام به عمل نیاورده، و تعداد کمی از احادیث کتابهای اهل سنت را مورد استفاده قرار داده اند.
اینجانب (محقق و نگارنده نوشته حاضر)، از مدتها پیش به اهمیت دو کتاب بحارالانوار و عوالم العلوم در این زمینه واقف گردیده تصمیم گرفتم این کتابها را مورد تحقیق و ترجمه قرار دهم و از آن جهت که حاوی بیش از 70% احادیث مربوط به حضرت فاطمه علیهاالسلام می باشند، منتشر نمایم. لکن پس از آنکه مطلع شدم علامه معاصر سید محمدباقر موحد ابطحی به تحقیق عوالم العلوم مشغول گشته، اینجانب نیز عزم خویش را جزم نموده و تصمیم گرفتم تا از کلیه روایات مربوط به حضرت فاطمه علیهاالسلام را از بحارالانوار استخراج کرده، مورد تحقیق قرار داده و به زبان فارسی ترجمه و در اختیار عموم قرار دهم. آنچه اکنون در مقابل شماست قسمتی از حاصل این تصمیم و تلاش مستمر است. البته درباره جمع آوری احادیث مربوط به حضرت فاطمه علیهاالسلام به همین مقدار اکتفا ننمودم بلکه غیر از این تلاش تحقیقی، برای اینکه بتوانم باقی احادیث و روایات مربوط به حضرت فاطمه علیهاالسلام را نیز به دست آورم، تلاش موازی دیگری را سامان دادم که هدف آن جمع آوری کلیه احادیث و روایات مربوط به حضرت فاطمه علیهاالسلام از تمامی منابع شیعه و غیرشیعه بود. در این زمینه خاص بیش از پانصد عنوان کتاب روایی، تاریخی، رجالی، و... مورد مطالعه قرار گرفت و در مجموع حدود چهل هزار نکته فراهم آمد که پس از مشترک سازی تعداد آنها به بیش از دوهزار مورد رسید و از این تلاش تحقیقی مجموعه ای به دست آمد که نام آن را جامع احادیث فاطمة الزهرا علیهاالسلام گذارده ام، و تمام احادیث و روایات آنها را اعرابگذاری، ترجمه، مشترک سازی منابع و تدوین نموده و مجلداتی از آن را نیز آماده نشر کرده ام.
گرچه هنوز معتقدم که معارف جمع آوری شده چیزی حدود 85% کل معارف مربوط به حضرت فاطمه علیهاالسلام می باشد و امیدوارم در تحقیقات تکمیلی در رابطه با منابعی که جدیدا به دست می آید، بتوانم اطلاعات به دست آمده را افزایش دهم. بمنه و کرمه.