فهرست کتاب


انسان شناسی

مرکز تحقیقات اسلامی

رسیدن به قرب الهی

یکی دیگر از آثار بندگی، رسیدن به مقام قرب الهی است؛ چه اینکه تنها راه رسیدن به قرب خدا، بندگی و پرستش اوست. بنده مؤمن می تواند از راه عبادت مسیر طولانی رسیدن به قرب حق را نزدیک کرده، روحش را تا سر کوی دوست به پرواز درآورد و عروج کند و به خدا برسد؛ زیرا به فرموده پیامبر (ص):
الصّلاة معراج المؤمن (189)
نماز معراج مؤمن است.
و نیز:
الصّلاة قربان کلّ تقی (190)
نماز نزدیک کننده هر بنده پرهیزکاری به مقام قرب خداست.
انس و لذت معنوی
انسانی که در سایه عبادت و بندگی، به مقام قرب و انس خدا راه یافت و به محبت و عشق او رسید، چنان در لذت معنوی و سرور روحی غرق می شود که به هیچ وجه حاضر نیست آن را با چیز دیگری عوض کند. هر قدر محبت و انس بیشتر باشد، ثمره آن، یعنی سرور و لذت معنوی افزونتر است، تا آنجا لذت معنوی در کامش شیرین و گوارا می شود که همه لذتهای دنیوی و اخروی نزد او بی اعتبار می گردد؛ بحدی که اگر بهشت و نعمتهای آن را در عوض لذتهای معنوی و بهجتهای روحی به او بدهند، نمی پذیرد و به آن خشنود نمی شود.(191)
امام علی بن حسین (ع) در مناجات با خدا می فرماید:
پروردگارا! کیست که شیرینی دوستی تو را بچشد و دیگری را به جای تو برگزیند؟ و کیست که به قرب تو مأنوس شود و از تو روی بگرداند؟ (192)
و نیز فرمود:
پروردگارا! چه بسیار شیرین است خاطرات الهام آمیز یاد تو بر صفحات دلها و چقدر شیرین است سیر به سوی تو به کمک اندیشه در راههای ناپیدا، و چقدر لذیذ است طعم محبت تو، و چقدر خوشگوار است شراب قرب و وصل تو. (193)
خلاصه
خداوند به طاعت و پرستش ما نیاز ندارد چون او بی نیاز مطلق و سرچشمه هر قدرتی است؛ بلکه این انسان است که از عبادتهای خویش سود (دنیوی و اخروی) می برد.
یقین و معرفت، بزرگترین اثر عبادت خداست. انسان در سایه بندگی خدا به یقین شهودی می رسد، و به معارف ارزشمند الهی دست می یابد و به حقایق و رازهای نهان و آشکار جهان آگاه می شود.
یکی از پیامدهای عبادت و معرفت، محبت و عشق ورزی انسان به خدا است، زیرا انسان بر اثر بندگی خدا و تداوم آن،
پیوند روحی و محبت قلبی به خدا پیدا می کند و اندک اندک این عشق و علاقه شدید تا جایی که سراسر وجودش را فرا می گیرد.
از دیگر آثار عبادت، رسیدن به قرب الهی است. انسان از طریق پرستش خدا و قوی کردن ارتباط معنوی با او، فاصله میان خویش و خدا را کم کرده، به قربش نایل می شود.
انس و لذت معنوی، یکی دیگر از آثار بندگی خداست. چون انسان از طریق پرستش محبوب حقیقی و ایجاد رابطه باطنی، با او انس می گیرد، و کم کم به جایی می رسد که شیرینی ذکر حق را در کام خویش احساس می کند و غرق در لذتهای معنوی و روحی می شود.
پرسش
1-آیا عبادت انسان به خداوند سودی می رساند. چرا؟
2-بزرگترین اثر بندگی خدا چیست؟ به اختصار شرح دهید.
3-چگونگی پرستش خدا موجب محبت ورزی انسان به او می شود؟
4-راه رسیدن به قرب الهی را بنویسید.
5-چگونگی بهره مندی و لذتهای روحی انسان از راه عبادت را شرح دهید.
درس هفدهم

آثار باطنی و ظاهری بندگی (2)

آرامش روحی

یکی دیگر از آثار معنوی عبادت خدا، آرامش روحی و اطمینان خاطر است. انسان به وسیله عبادت، با خدا پیوند و رابطه معنوی برقرار می کند، و این ارتباط موجب آرامش روان و کاهش فشارهای روحی و اضطرابهای درونی انسان می شود. قرآن کریم در این زمینه می فرماید:
الذین آمنوا و تطمئن قلوبهم بذکر اللَّه الا بذکراللَّه تطمئن القلوب (194)
آنان که ایمان آورده اند و دلهایشان به یاد خدا مطمئن (و آرام) است؛ آگاه باشید با یاد خدا دلها آرام می گیرد!
رسول خدا (ص) با توجه به نقش سازنده نماز در تکامل روحی و آرامش باطنی انسان می فرماید:
جعلت قرّة عینی فی الصّلاة (195)
روشنی دیده (و آرامش روان) من در نماز قرار داده شده است.
آن هنگامی که اوقات نماز نزدیک می شد، به بلال می فرمود: ارحنا یا بلال (196) ای بلال! (با اذان گفتن) ما را راحتی بخش، یعنی اذان بگو تا به اقامه نماز بپردازیم، و در سایه آن آرامش خاطر و انبساط روحی پیدا کنیم. شاید به خاطر نقش عبادات (بویژه نماز) در آرامش انسان است که هنگام بروز حوادث بزرگ طبیعی مانند زلزله، آفتاب و ماه گرفتگی، بادهای شدید و ترسناک خواندن دو رکعت نماز «آیات» واجب شده است، زیرا انسان در چنین مواقعی دچار اضطراب روحی و ترس و وحشت شدید درونی می شود، و سپس در سایه خواندن نماز و توجه به خدا، تعادل روحی خویش را به دست می آورد.
دانشمندان بزرگ دنیا و در رأس آنان روانشناسان و جامعه شناسان می گویند تنها راه نجات دنیای کنونی بویژه جامعه های غربی که بر اثر دوری از خدا و معنویت، دچار بحرانهای شدید روحی و سقوط ارزشهای اخلاقی شده اند، بازگشت به مذهب و پناه بردن به نیایش خدا در خلوتگاههاست.
به عنوان نمونه، دانشمند بزرگ فرانسوی دکتر الکسیس کارل می نویسد:
در سکوت این پناهگاهها انسان می تواند در حالی که اندیشه به سوی خدا در پرواز است، عضلات و اعضایش را آرامش بخشد، روحش را سبکبار کند، و نیروی سنجش و تشخیص خویش را جلا دهد و قدرت تحمل زندگی دشواری که تمدن جدید بر دوش او بار کرده و به زانویش درآورده است، به دست آورد. اجتماعاتی که احتیاج به نیایش را در خود کشته اند، بطور معمول از فساد و زوال مصون نخواهند بود.(197)