فهرست کتاب


انسان شناسی

مرکز تحقیقات اسلامی

دیدگاه قرآن درباره عوامل درونی شخصیت انسان

در قرآن مجید آمده است:
«کلّ یعمل علی شاکلته»(78)
هر فردی بر اساس شکل و ساختار خویش عمل می کند.
علامه طباطبایی در ذیل این آیه می نویسد: به تجربه و پژوهشهای علمی، اثبات شده که بین ملکه ها و حالتهای روانی فرد با اعمال او رابطه خاصی برقرار است و در یک حالت دهشت زا، برخورد یک فرد شجاع و یک فرد ترسو متفاوت می باشد یا در موقعیت بخشش و احسان، انسان بخشنده به گونه ای عمل می کند که فرد بخیل نمی تواند آن گونه باشد. همه این تفاوتها برخاسته از ویژگیهای غریزی و عوامل خارجی و محیطی سازنده شخصیت و هویّت فرد است.(79)
بنابراین، همانطور که اراده و اختیار فرد در رفتار او می تواند مؤثر باشد، عواملی که تحت عنوانهای غرایز، محیط و وراثت بحث شد، می تواند پایه های رفتاری و روانی فرد را استحکام بخشد.
خلاصه
احساسات از عوامل روانی محسوب شده و یکی از عناصر تشکیل دهنده شخصیت انسان است. هر فردی دارای احساسات مثبت و منفی می باشد. مذهب این احساس را بر حسب مورد، نسبت به امور مختلف ایجاد و مشخص می کند.
انفعالات مانند ترس و غضب، به آن واکنش و حالت درونی اطلاق می شود که بر اثر تأثیر پذیری از یک محرک خارجی یا پیش بینی وقوع یک حادثه یا ضرر در آینده برای انسان حاصل می گردد.
محیط و وراثت از عوامل مهم شخصیت انسان است. بسیاری از خلق و خویهای افراد برخاسته از این دو عامل است. قرآن در این باره می فرماید: هر کس بر اساس منش و ساختار خویش عمل می کند .
پرسش
1 - عناصر انفعال را بنویسید.
2 - احساس مذهبی را شرح دهید.
3 - فرق احساسات و انفعالات را بنویسید.
4 - تأثیر محیط و وراثت را توضیح دهید و نظر قرآن را بیان کنید.
درس نهم

منزلت انسان

ارتباط انسان شناسی با شناخت گرایشات درونی او

انسان دو گونه گرایش دارد، یکی گرایشهایی که تمامی حیوانات نیز از آن بهره مند هستند و دیگری گرایشهایی که مخصوص انسان است. در بحث انسان شناسی بیشتر با گرایشهای خاص انسان که سبب تحقق انسانیّتش می باشد، سرو کار داریم. در جنبه انسانی او، ویژگیها و خصوصیاتی وجود دارد که در دیگر موجودات دیده نمی شود. او ارزشجو، آرمانخواه، هدفدار و دارای کرامت وجودی است، هدف و کمال برایش برتر از همه ارزشهای مادی است و فعالیتهایش در رفع نیازهای جسمانی در راستای اعتلای اخلاقی و انسانی اوست.
برای شناخت انسان باید گرایشهای مختلف وجودی او را شناخت و آنها را تحلیل کرد تا روشن شود که کدام یک اصیل و مرتبط با انسانیت اوست و کدام یک مشترک بین او و سایر حیوانات است تا جهتگیری او در زندگی، صحیح باشد.