فهرست کتاب


انسان شناسی

مرکز تحقیقات اسلامی

رابطه روح با بدن

از آنجا که نفس پس از موجودیت بدن ایجاد می شود بنابر گفته مشهور حکمای الهی علوم و معارف از ذاتیات وجود او نیست .(56) پس در کسب معارف و علوم احتیاج به وسیله و ابزار دارد تا بتواند به کمال مطلق برسد و وسیله او بدن می باشد. به بیان روشن تر، روح با تعلقش به بدن و با به کار بردن قوای مادّی آن و از راه محسوساتی که به وسیله حواس پنجگانه بینایی، شنوایی، بویایی، چشایی و لامسه، ادراک و احساس می کند، به مجهولاتی پی می برد که قبل از آن به آنها آگاه نبود. این معنی با قطع ارتباط حواس با جهان خارج و جدایی روح از بدن (بعد از مرگ) بخوبی روشن می شود.
از روایات پیرامون معاد استفاده می شود که بعد از جدائی روح از بدن، دیگر استکمالی برای انسان نخواهد بود، مگر برای افرادی که در دنیا تخم بعضی از اعمال نیک را افشانده باشند و در عالم برزخ از آن بهره مند شوند.
در عین حال که روح با رابطه اش به بدن به کمال و رشد می رسد، بدن را نیز تدبیر می کند و او را مورد تربیت و رشد قرار می دهد. گمان نشود که داخل در بدن و یا خارج از آن است، زیرا زمان و مکان برای موجود مجرّد، معنی ندارد، بلکه رابطه اش رابطه تعلقی است که احاطه به بدن دارد، یعنی در هر عضوی در عین حال که آن عضو است، روح نیز موجود است، لیکن وجود روح، محدود به آن عضو نیست و روح در عین اینکه بالاست، پایین نیز می باشد، همچنان که امام صادق (ع) فرمود:
انّ الأرواح لا تمازج البدن ولا تواکله وانّما هی کلل للبدن محیطة به (57)
همانا روحها با بدن آمیخته و مخروج بوده و متکی بر آن نیستند، بلکه بر بدن تسلط و احاطه دارند.
خلاصه
از دیدگاه عقل و قرآن، شخصیت و اصالت انسان به روح اوست.
آیه ای که سعادت و رستگاری انسان را در گرو تزکیه نفس و شقاوت را در پرتو رها کردن آن دانسته و همچنین آیه ای که به مواظبت از نفس سفارش کرده تا انسان به هدایت نایل شود و گمراهی گمراهان د راو تأثیر نگذارد، دلالت دارند که فراموشی روح موجب فراموشی خداوند بوده و نیز سعادت، شقاوت و مواظبت مربوط به روح می باشد.
روح چون موجودی است حادث به حدوث بدن، برای اکتساب کمالات و معارف به بدن نیاز دارد، بگونه ای که بر آن احاطه داشته، نه داخل آن است و نه خارج از آن.
پرسش
1 - اصالت انسان به چه چیز است؟ توضیح دهید.
2 - دلیل عقلی بر اصالت روح چیست؟
3 - ارتباط بین سعادت و شقاوت انسان با اصالت روح را توضیح دهید.
4 - مواظبت از خویشتن به منظور اثر نکردن گمراهی گمراهان، با اصالت روح چه ارتباطی دارد؟
5 - آیا روح بدون بدن می تواند به کمالات برسد؟ رابطه آن را با بدن بیان کنید.
درس ششم

گرایشهای درونی انسان (1)

فطرت

یکی از بحثهای مورد توجه فیلسوفان و روان شناسان این است که آیا اعمالی که از انسان صادر می شود، فقط با انتخاب و اراده اوست یا امور دیگری نیز در آن مؤثر است؟ و آیا تمامی معلومات و اطلاعات او اکتسابی است یا غیر اکتسابی نیز می باشد؟
قرآن این نکته را اثبات می کند که علوم او اکتسابی بوده و اختیار و اراده در افعالش و از جمله کسب علوم مؤثر است.
انسان در ابتدای تولد هیچ علمی نداشته و خداوند فقط ابزاری برای تحصیل علم در او قرار داده است، لیکن آنچه اساس بحث در شناخت نفس انسانی است، وجود قابلیتها و تواناییهای ذاتی در نفس انسان است که در تمامی حرکتهای او تأثیر داشته و می تواند بعد از تولد معارف را کسب کند و اعمال حیاتی خاصی انجام دهد بگونه ای که اگر این قابلیتها در انسان وجود نداشت، هیچ علمی برای او امکان پذیر نبود.