فهرست کتاب


انسان شناسی

مرکز تحقیقات اسلامی

خلاصه

قرآن کریم برای انسان غیر از بدن مادی به خلقت دیگری نیز معتقد است که گاهی از آن به روح و گاهی به خلق دیگر تعبیر می کند.
مهمترین دلیل برای اثبات روح، آن است که انسان حقیقتی دارد و از آن به کلمه «من» در تمام عمر نام می برد که همیشه ثابت و تغییرناپذیر است و چیزی به آن اضافه و یا از آن کاسته نمی شود گر چه بدن انسان ضعیف و لاغر یا قوی و چاق گردد و دچار تحولات شود و نیز نسبت داد افعال گوناگون اعضای بدن به یک حقیقت دلیل دیگری برای اثبات روح است.

پرسش

1 - روح انسان را با آیات قرآن توضیح دهید.
2 - نفخ روح چیست؟ یک آیه در این رابطه بیان کنید.
3 - دلیل اوّل بر اثبات روح را ذکر کنید.
4 - دلیل دوم بر اثبات روح را توضیح دهید.
درس چهارم

تجرّد روح

بعد از اثبات اینکه انسان حقیقت دیگری غیر از این بدن دارد، باید دید که آن نیز مادی بوده و حالات مادی دارد؟ یا امری است که از خواص مادّه و آثار جسم مبراست.(37) فیلسوفان مادی و الهی و متکلمان در این باره دیدگاههایی دارند که با یکدیگر متفاوت است. برخی از متکلمان معتقدند که روح، جسم است، ولی نه مانند دیگر محسوسات، بلکه جسمی لطیف و نورانی است، موجودی زنده و متحرک است که در جمیع اجزای بدن نفوذ دارد، همانگونه که آب در برگهای گل و روغن در دانه های زیتون راه دارد و به حرکت در می آید و این روح است که به جسم و بدن حیات و حرکت می بخشد و پس از فساد بدن به عالم ارواح قدم می گذارد .(38) این قول را فخر رازی نیکو شمرده و آن را قوی و موافق با کتابهای آسمانی دانسته است.(39)
گروه دیگری به نام مادیگراها به جسمانی بودن روح معتقد هستند و در مورد نظریه خود سرسختانه پافشاری می کنند. آنان درباره حقیقت روح می گویند: غرض از روح خواصّ معین از تشکّل مخصوص ماده است. (40) ارانی با توضیح بیشتر در جای دیگر می گوید؛ اگر اجزای ماده رابطه زمانی و مکانی مخصوص نسبت به هم پیدا کنند، صاحب روح می شوند و روح عبارت از همان رابطه اجزاء مادّه صاحب روح است. (41)
فیلسوفان الهی و جمعی از متکلمان به تجرد روح و نفس معتقدند که حق با ایشان بوده، و دلایلی چند از قرآن و عقل به آن دلالت می کند.