فهرست کتاب


نهضت آزادی

علی رضوی ‏نیا

جبهه ملی

بنیانگذاری

جبهه ملی، اصطلاحی است که در مورد ائتلاف و همکاری میان احزاب ملی گرا و دست راستی برای نیل به یک هدف مشترک یا رسیدن به حکومت به کار می رود.
سال 1328 شمسی سال اوجگیری مبارزات سیاسی بود و تبعید آیت الله کاشانی، بنیانگذاری فدائیان اسلام و دامنه دار شدن فعالیت های سیاسی نیروهای مذهبی، ترور شاه، زمینه ائتلاف و اتحاد نیروهای ملی و غیر مذهبی را فراهم می آورد. انتخابات مجلس شانزدهم، بهانه خوبی به دست داد تا شخصیت های مدعی ملی گرایی و وطن خواهی که هر یک گرایش های متفاوتی داشتند، دست به دست هم بدهند و در سایه رهبری مصدق که به نمایندگی از سوی مردم در مجلس چهاردهم حضور داشت و از انگلستان و نیروهای متفقین که آن زمان در تهران مستقر بودند، تمجید می کرد، جبهه ملی را تشکیل بدهند.
دکتر محمد مصدق به همراه دیگر همفکرانش و جمعی از نمایندگان سابق مجلس و گروهی از روزنامه نگاران به عنوان تلاش برای برگزاری انتخابات آزاد در روز بیست و دوم مهر ماه سال 1328 در دربار متحصن شدند. در جریان این تحصن، جبهه ملی ایران به همت مصدق و یارانی چون دکتر سید حسین فاطمی، دکتر کریم سنجابی، دکتر سید علی شایگان، دکتر شمس الدین جزایری، دکتر مظفر بقایی و... بنیاد نهاده شد و از آن پس اطلاعیه های این گروه با عنوان جبهه ملی انتشار یافت. به دیگر سخن، نطفه جبهه ملی ایران در دربار بسته شد.
آزادی مطبوعات، انتخابات آزاد و لغو مقررات حکومت نظامی از اهداف و آرمانهای جبهه ملی ایران اعلام شد. مصدق با جلب موافقت آیت الله کاشانی و نیروهای مذهبی و تبلیغات وسیع و گسترده جبهه ملی، توانست برای سومین بار به مجلس در دوره شانزدهم راه یابد.

مواضع جبهه ملی در برابر سلطنت

نخست وزیری مصدق و ملی شدن صنعت نفت که زمینه ساز اصلی آن، ترور قهرمانانه سپهبد رزم آرا توسط فداییان اسلام و حمایت قاطع آیت الله کاشانی بود، باعث شد که جبهه ملی، آوازه و اقتدار بیشتری یافته و احساسات ضداستعماری مردم ایران را به نوعی مهار سازد. مصدق پس از رسیدن به نخست وزیری، مخالفت های خود را با نیروهای مذهبی تشدید کرد و آیت الله کاشانی را با جو سازی تبلیغاتی، بی اعتبار ساخت و وی را از عرصه سیاست خارج نمود.
مصدق چه در دوران نمایندگی مجلس و چه در دوران نخست وزیری و پس از آن همواره مراتب ارادت و سرسپردگی خود را نسبت به شاه و خاندان سلطنت ابراز می داشت و حتی در دادگاه نظامی که به سال 1332 و 1333 تشکیل شد، تلاش زیادی نمود تا موافقت خود را با شاه اثبات کرده و خود را از اتهام ضدیت با سلطنت تبرئه کند.