فهرست کتاب


نهضت آزادی

علی رضوی ‏نیا

تشکیلات سازمانی نهضت آزادی

ارکان نهضت آزادی عبارت است از: کنگره - شورای مرکزی - دفتر سیاسی - هیأت اجرائیه - هیات داوری و حوزه ها.
الف - کنگره
بالاترین مرجع تصمیم گیری است که حداقل سالی یک بار در تابستان تشکیل می گردد و اعضای آن، اعضای شورای مرکزی و هیات اجرائیه و یک نماینده از هر حوزه می باشند.
ب - شورای مرکزی
دارای پانزده عضو در تهران و یک نماینده از هر استان.
ج - دفتر سیاسی
یکی از دو مجموعه شورای مرکزی است که مرکب از هفت تا یازده نفر عضو اصلی و دو نفر عضو علی البدل می باشد و برای یک سال انتخاب می شوند و موظفند هفته ای یک بار تشکیل جلسه بدهند. اعضای آن عبارت بودند از:
مهدی بازرگان - ابراهیم یزدی - رضا صدر - هاشم صباغیان - عبدالعلی بازرگان (پسر مهدی بازرگان) - محمد توسلی حجتی - حسین بنی اسدی و خسرو منصوریان.
د - هیأت اجرایی
دیگر زیر مجموعه شورای مرکزی است که مرکب از پنج عضو اصلی و دو عضو علی البدل می باشد و برای مدت یک سال از طرف شورای مرکزی انتخاب می شوند و دست کم هفته ای یک بار تشکیل جلسه می دهند. اعضای آن، همان اعضای دفتر سیاسی می باشند به اضافه ابوالفضل بازرگان - احمد صدر حاج سید جوادی.
تبصره یک: زیر مجموعه های دفتر سیاسی عبارتند از: شعبه ارتباطات سیاسی (ارتباط با شخصیت های سیاسی، روحانیت، انجمن های دانشجوئی) شعبه تحقیقات سیاسی (تحقیقات و تعلیمات سیاسی. تحقیقات اقتصادی و اجتماعی.)
تبصره دو: زیر مجموعه هیأت اجرایی عبارتند از: تبلیغات و انتشارات، کمیته تشکیلات تهران، شعبه تحقیق و ارزیابی، شعبه اداری و مالی، شعبه تعلیمات و تشکیلات استانها و خارج. البته اکنون همه این تشکیلات، فعال نبوده و تنها بخش فعال این تشکیلات، تبلیغات و انتشارات و دفتر سیاسی است.

جبهه ملی

بنیانگذاری

جبهه ملی، اصطلاحی است که در مورد ائتلاف و همکاری میان احزاب ملی گرا و دست راستی برای نیل به یک هدف مشترک یا رسیدن به حکومت به کار می رود.
سال 1328 شمسی سال اوجگیری مبارزات سیاسی بود و تبعید آیت الله کاشانی، بنیانگذاری فدائیان اسلام و دامنه دار شدن فعالیت های سیاسی نیروهای مذهبی، ترور شاه، زمینه ائتلاف و اتحاد نیروهای ملی و غیر مذهبی را فراهم می آورد. انتخابات مجلس شانزدهم، بهانه خوبی به دست داد تا شخصیت های مدعی ملی گرایی و وطن خواهی که هر یک گرایش های متفاوتی داشتند، دست به دست هم بدهند و در سایه رهبری مصدق که به نمایندگی از سوی مردم در مجلس چهاردهم حضور داشت و از انگلستان و نیروهای متفقین که آن زمان در تهران مستقر بودند، تمجید می کرد، جبهه ملی را تشکیل بدهند.
دکتر محمد مصدق به همراه دیگر همفکرانش و جمعی از نمایندگان سابق مجلس و گروهی از روزنامه نگاران به عنوان تلاش برای برگزاری انتخابات آزاد در روز بیست و دوم مهر ماه سال 1328 در دربار متحصن شدند. در جریان این تحصن، جبهه ملی ایران به همت مصدق و یارانی چون دکتر سید حسین فاطمی، دکتر کریم سنجابی، دکتر سید علی شایگان، دکتر شمس الدین جزایری، دکتر مظفر بقایی و... بنیاد نهاده شد و از آن پس اطلاعیه های این گروه با عنوان جبهه ملی انتشار یافت. به دیگر سخن، نطفه جبهه ملی ایران در دربار بسته شد.
آزادی مطبوعات، انتخابات آزاد و لغو مقررات حکومت نظامی از اهداف و آرمانهای جبهه ملی ایران اعلام شد. مصدق با جلب موافقت آیت الله کاشانی و نیروهای مذهبی و تبلیغات وسیع و گسترده جبهه ملی، توانست برای سومین بار به مجلس در دوره شانزدهم راه یابد.