معاد در نهج البلاغه

احمد باقریان ساروی

بهشت چگونه مکانی است؟

امام علیه السلام درباره تقوا پیشگان فرمود:
یخلده فیما اشتهت نفسه، و ینزله منزل الکرامة عنده فی دار اصطعنها لنفسه، ظلها عرشه، و نورها بهجته، و زوارها ملائکته و رفقائها رسله...(59)
...خداوند او - انسان پارسا و با تقوا - را در آنجا که خود می خواهد زندگی جاوید می دهد، و در نزد خود در جایگاه گرامی و با ارزش منزل می دهد، در سرایی که خداوند آنان را برای - دوستان - خود برپا ساخته است، سایبان آن عرش او، و روشنایی آن، خوشنودی او، و دیدار کنندگان آن، فرشتگان، و دوستان آن، پیامبران می باشند...

خادمان بهشت:

در توصیف فرشتگان فرمود:
...و منهم ألحظة لعباده، و السدنة لأبواب جنانه... (60)
...و برخی از آنان - فرشتگان - نگهبانان بندگان خدا، و خدمتگذاران دروازه های بهشت او هستند...

نعمت های بهشت:

...فلور میت ببصر قلبک نحوما یوصف لک منها لعزقت نفسک عن بدائع ما أخرج الی الدنیا من شهواتها و لذاتها، و زخارف مناظرها و لذهلت بالکفر فی اصطفاق أشجار غیبت عروقها فی کثبان المشک علی سواحل أنهارها، و فی تعلیق تغلیق کبائس اللولوء الرطب فی عسالیجها و أفنائها و طلوع تلک الثمار مختلفة فی غلف أکمامها، تجنی من غیر تکلف فتأتی علی منیة مجتنیها و یطاف علی نزالها فی أفنیة قصورها بالأعسال المصفقة، و الخمور المروقة قوم لم تزل الکرامة تتمادی بهم حتی حلوا دار القرار و أمنوا نقلة الأسفار، فلو شغلت قلبک أیها المستمع بالوصول الی ما یهجم علیک من تلک المناظر المونفة، لزهقت نفسک شوقاً الیها و لتحملت من مجلسی هذا الی مجاورة أهل القبور استعجالاً بها، جعلنا الله و ایاکم ممن یسعی بقبله الی منازل الأبرار برحمته . (61)
...پس اگر با دیده دل به آنچه از بهشت برای تو وصف شده است نگاهت را بدوزی، جان تو از آنچه از دنیا، همچون شهوت ها و خوشی ها و زیورها و منظره های دل انگیز و زیبای آن که برای تو آفریده شده است بیزاری جسته و با اندیشیدن در صدای برگ های درختانی که در اثر وزش نسیم پدید می آید و ریشه های آن درختان در درون تپه هایی از مشک بر ساحل جوی های بهشت پنهان گردیده است، و نیز با اندیشیدن در خوشه های مروارید، و شاخه های تر و تازه آن، و ظاهر شدن آن میوه ها به صورت های گوناگون، در پوست شکوفه های آن درختان، جان تو حیران و سرگردان و از خود بیخود می گردد. اندیشیدن در آن میوه هایی که بدون زحمت چیده شده و به آن گونه که چیننده بخواهد حاضر می شود و برای ساکنان آن در گرداگرد کاخ های آن، عسل های صاف و خالص، و شراب های تصفیه شده به چرخش در می آید. اهل بهشت گروهی هستند که همواره بزرگواری شامل آنان شده تا اینکه به سرای آرامش - بهشت جاوید - رسیده و از نقل مکان ها و سفرها آسوده گردند، پس ای شنونده! اگر دل خود را از هر چیزی بازداشته، و به رسیدن به آن منظره های شگفت انگیز مشغول گردانی، جان تو در اشتیاق بهشت پرواز نموده و برای تعجیل در رسیدن به آن، مجلس سخنرانی مرا رها نموده و همسایگی به گور خوابیدگان را بر خواهی گزید. خداوند ما و شما را از کسانی قرار بدهد که با رحمت خداوند و با تمام وجود برای رسیدن به جایگاه نیکان تلاش می نمایند.
...فاما أهل الطاعة فاثابهم بجواره، و خلدهم فی داره، حیث لا یظعن النزال، و لا تتغیربهم الحال و لا تنوبهم الأفزاع و لا تنالهم الأسقام و لا تعرض لهم الأخطار و لا تشخصهم الأسفار... (62)
...پس آنان که پیرو و مطیع خداوند هستند، خداوند به آنان پاداش همجواری با خود را بخشیده و در سرای خود آنان را زندگانی جاوید داده است. آن جایی که وارد شوندگان آن بیرون نیایند و حال آنان دگرگون نشود، ترس ها بدانان روی نیاورد و بیماری ها به آنان نرسد و به خطرها گرفتار نگردند و سفرها آنان را به رنج نیندازد...
کفی بالجنة ثواباً و نوالاً. (63)
...بهشت به عنوان پاداش و رسیدن به نعمت ها بس است...
...و لیس شی ء بخیر من الخیر الا ثوابه، و کل شی ء من الدنیا سماعه أعظم من عیانه، و کل شی ء من الأخرة عیانه أعظم من سماعه فلیکفکم من العیان السماع و من الغیب الخیر، و اعلموا أن ما نقص من الدنیا و زاد فی الاخرة خیر مما نقص من الاخرة و زاد فی الدنیا . (64)
...و هیچ نیکی بهتر از نیکی دیگر نیست جز پاداش خداوند، و هر چیزی از - نعمت های - دنیا شنیدنش بزرگتر - مهمتر و با عظمت تر - از دیدن آن، و هر چیزی از آخرت، دیدن آن، بزرگتر از شنیدنش است - نعمت های دنیا وصفشان بهتر از دیدنشان، ولی نعمت های آخرت دیدنشان بهتر از وصفشان است - پس - هم اکنون که در دنیا زندگی می کنید و شما را یارای دیدن نعمت های آخرت نیست - به شنیدن نعمت های آخرت به جای دیدن نعمت های آن، و نیز به خبرهای غیبی - از جهان رستاخیز - به جای دیدن آنچه که اکنون - از دیدگان - شما پنهان است بسنده کنید، و بدانید آنچه از دنیا کاهش یافته و بر آخرت افزوده گردد، بهتر است از آنچه که از آخرت کاهش یافته و بر دنیا افزوده گردد...
...لا ینقطع نعیمها، و لا یهرم خالدها و لا یبأس ییأس ساکنها . (65)
...نعمت های آن زوال ناپذیر است، کسی که در بهشت جاوید جای بگیرد، پیر و شکسته نمی شود و کسی که در آن سکونت گزیند، نیازمند ناامید نخواهد شد...