نهج البلاغه موضوعی

نویسنده : عباس عزیزی

665. خصوصیات فرمانده سپاه

للاشتر لما ولاه مصر -: فالجنود - باذن الله - حصول الرعیة، و زین الولاة، و عز الدین، و سبل الامن، و لیس تقوم الرعیه ألا بهم. ثم لا قوام للجنود ألا بما یخرج الله لهم من الخراج الذی یقوون به علی جهاد عدوهم، و یعتمدون علیه فیما یصلحهم. فول من جنودگ أنصحهم فی نفسک لله و لرسول و لامامک، و أنقاهم جیباً،أفضلهم حلماً، ممن یبطی عن الغضب، و یستریح ألی العذر، و یرأف بالضعفاء، و ینبو علی الاقویاء و ممن لا یثیر العنف، و لا یعقد به الضعف
در فرمان حکومت مصر به اشتر می فرماید: سپاهیان، به اذن خدا، دژهای مردم اند و زیور والیان و مایه توانمندی و ارجمندی دین و وسیله امنیت. مردم جز با بودن سپاهیان پایدار نمی مانند و سپاهیان نیز جز با خراجی که خداوند برای آن ها مقرر فرموده است، قوام نمی گیرند، آنان به وسیله خراج در جهاد با دشمنانشان توانا می شوند و کار خود را بدان سامان می دهند. پس از سپاهیان خود آن کس را به فرماندهی برگزیدن که به نظر تو برای خدا، و پیامبر او و پیشوایت از همه خیر خواه تر است و از همه خیر خواه تر است و از همه پاکدامن تر و بردبارتر می باشد. کسی که دیر به خشم آید و با پوزش فرد مورد غضب آرام گیرد، با ناتوانان مهربان باشد و با زورمندان قاطع، خشونت او را برنیانگیزد و ناتوانی او را برجای ننشاند. (660)

666. سفارش علی در میدان جنگ صفین

قال لعسکره قبل لقاء العدو بصفین -: لا تقاتلو هم حتی یبدوکم، فانکم بحمدالله علی حجة، وتر ککم أیاهم حتی یبدوؤکم حجة أخری لکم علیهم، فاذا کانت الهزیمه بأذن الله فلا تقتوا مدبراً، و لا تصیبوا معوراً، و لا تجهزوا علی جریح
امام علیه السلام به سپاه خود قبل از برخورد با دشمن در صفین فرمود: با آن ها جنگ نکنید تا آن ها آغاز به جنگ کنند؛ زیرا بحمدالله شما برحقید و حجت با شماست و آغاز نکردن شما به جنگ از طرف آن ها حجت دیگری برای شما و به زیان آنهاست و هنگامی که آن ها به خواست خدا شکست خوردند، فراری ها را نکشید و آن که از در ناچاری به کشف عورت خود پناهنده شد مکشید و مجروحان را نکشید. (661)

667. جایگاه امیر لشکر

(وصیته علیه السلام لمعقل بن قیس الریاحی حین أنفذه ألی الشام): لا تقاتلن ألا من قاتلک... فاذا لقیت العدود فقف من أصحابک وسلطا، و لا تدن من القوم دنو من یرید أن ینشب الحرب و لا تباعد عنهم تباعد من یهاب البأس حتی یأتیک أمری، و لا یحملنکم شنانهم علی قتالهم قبل دعائهم و الاعذار الیهم
از سفارش های امام علیه السلام به معقل بن قیس هنگامی که او را به صفین می فرستاد فرمود: جز با کسی که با تو سر جنگ دارد، پیکار مکن... هرگاه دشمن را دیدی جایگاهت را در قلب لشکریانت قرار ده، نه آن قدر به دشمن نزدیک شو چون کسی که می خواهد آتش جنگ را روشن کند و نه آن قدر از دشمن دور شو چون کسی که از جنگ می ترسد تا فرمان من برسد، و مبادا با آنان قبل از آن که آن ها را به صلح دعوت کنید و عذر خود را تمام گردانید وارد جنگ شوید. (662)