نهج البلاغه موضوعی

نویسنده : عباس عزیزی

663. گزیده ترین سران سپاه

ولیکن آثر رؤوس جندک عندک من واساهم فی معونته، و أفضل علیهم من جدته، بما یسعهم و یسمع من وراء هم من خلوف أهلیهم، حتی یکون همهم هماً واحداً فی جهاد العدو؛ فان عطفک علیهم یعطف قلوبهم علیک... فافسخ فی آمالهم و ؤاصل فی حسن الثناء علیهم و تعدید ما أبلی ذوو البلاء منهم؛ فان کثرة الذکر لحسن أفعالهم تهز الشجاع، و تحرض الناکل، أن شاء الله
باید گزیده ترین سران سپاه نزد تو آن کسی باشد که با دیگران همیاری کند و آنچه دارد به آنان ببخشد، چندان که خود و خانودهده شان را که بر جایی گذاشته اند به خوبی تأمین کنند، تا همگی در جهاد و مبارزه با دشمن هماهنگ شوند؛ چه مهربانی تو با آنان دل های ایشان را به تو مهربان می کند.. آرزوهای آنان را برآؤر و پیوسته از آنان ستایش و تقدیر کن و زحمت سختی دیدگان را به زبان آر، که یاد کردن فراوان از کارهای خوب آنان به خواست خدا دلیران را برانگیزد و ترسوی سست اراده را تشویق کند أن شاء الله. (658)

664. نهی از آزار به زنان

من وصیة لعسکرده قبل لقاء العدو بصفین -: لا تهیجوا النساء باذی. و ان شتمن أعراضکم و سببن أراء کم، فأنهن ضعیفات القوی و الانفس و العقول، أن کنا لنومر بالکف عنهن و أنهن لمشرکات
وصیت امیرمؤمنان علیه السلام به سپاه خود پیش از برخورد با دشمن در صفین: با آزار به زنان، خشم آن ها را برنیانگیزید و آن ها را به هیجان نیاورید، اگر چه به آبرو و عرض شما ناسزا گویند و به امیرانتان دشنام دهند؛ که آن ها از جهت نیرو و جان و عقل ضعیف اند و به این امر توجه کنید که ما چنان بودیم که به خود داری از آزار زنان، در آن وقت که مشرک بودند فرمان داده شده بودیم. (پس از این خودداری در عصر اسلام، لازم تر است.) (659)

665. خصوصیات فرمانده سپاه

للاشتر لما ولاه مصر -: فالجنود - باذن الله - حصول الرعیة، و زین الولاة، و عز الدین، و سبل الامن، و لیس تقوم الرعیه ألا بهم. ثم لا قوام للجنود ألا بما یخرج الله لهم من الخراج الذی یقوون به علی جهاد عدوهم، و یعتمدون علیه فیما یصلحهم. فول من جنودگ أنصحهم فی نفسک لله و لرسول و لامامک، و أنقاهم جیباً،أفضلهم حلماً، ممن یبطی عن الغضب، و یستریح ألی العذر، و یرأف بالضعفاء، و ینبو علی الاقویاء و ممن لا یثیر العنف، و لا یعقد به الضعف
در فرمان حکومت مصر به اشتر می فرماید: سپاهیان، به اذن خدا، دژهای مردم اند و زیور والیان و مایه توانمندی و ارجمندی دین و وسیله امنیت. مردم جز با بودن سپاهیان پایدار نمی مانند و سپاهیان نیز جز با خراجی که خداوند برای آن ها مقرر فرموده است، قوام نمی گیرند، آنان به وسیله خراج در جهاد با دشمنانشان توانا می شوند و کار خود را بدان سامان می دهند. پس از سپاهیان خود آن کس را به فرماندهی برگزیدن که به نظر تو برای خدا، و پیامبر او و پیشوایت از همه خیر خواه تر است و از همه خیر خواه تر است و از همه پاکدامن تر و بردبارتر می باشد. کسی که دیر به خشم آید و با پوزش فرد مورد غضب آرام گیرد، با ناتوانان مهربان باشد و با زورمندان قاطع، خشونت او را برنیانگیزد و ناتوانی او را برجای ننشاند. (660)