فهرست کتاب


زندگانی سیاسی امام جواد علیه السلام

جعفرمرتضی حسینی عاملی‏

فصل سوم:

امام جواد (ع) رویاروی خطر

سانسور حقایق توسط دستگاه خلافت

پیشتر، مقاصد و نوایای مامون را در مورد امام رضا علیه السلام و به طور کلی در مورد امامت شناختیم. بعد از رحلت امام رضا علیه السلام نیز، این مرد در جهت رسیدن به همان مقاصد، راه خود را ادامه می دهد و از همان خط مشی پیروی می کند و توطئه های خود را علیه حرکت تشیع و موقعیت اجتماعی آن که به طور کلی حکومت عباسیان را تحت تاثیر قرار می داد، تعقیب می نماید.
با نگاهی کنجکاوانه به سیر حوادثی که بین امام جواد علیه السلام، از یک سو، و هیات حاکمه و در راس آن، خلیفه عباسی، مامون، و پس از مامون، در مدتی کوتاه برادرش معتصم، از سوی دیگر جریان یافته است، به میزان اصرار و حرص شدید حکومت در زدن ریشه امامت پی می بریم. که گاهی از راه تهی جلوه دادن آن از محتوای علمی، که مهمترین عنصر و بزرگترین پایه و اساس امامت بود. و گاه از راه مخدوش جلوه دادن عصمت ائمه علیهم السلام، با تلاش در جهت بدآوازه کردن آنان و ملکوک ساخت کرامت و قداست آنان نزد مردم. برای رسیدن به این هدف خود وارد می شدند.
با ملاحظه متون تاریخی به نظر می رسد که این تلاش ها و اقدامات، گوناگون و مداوم بوده است و شاید آنچه که تمام حقیقت را نشان بدهد به دست ما نرسیده است و شواهدی که در دسترس ما است فقط نشان دهنده گوشه ای کوچک و جزئی ناچیز از واقعیت هایی است که گذشته است.
برای تایید این برداشت و تاکید این احتمال، در اینجا به گفته محمد بن ریان اشاره می کنیم: مامون برای نیرنگ زدن به ابوجعفر علیه السلام به هر مکر و حیله ای دست زد. و چون عاجز گشت و خواست دخترش را به نکاح او در آورد... (62).
این کلام محمد بن ریان است ولی ما با مراجعه به متون تاریخی به بیش از دو یا سه کار که مامون در مقابل امام جواد علیه السلام انجام داد، برنمی خوریم. و این خود، نشان دهنده شدت کنترل و مراقبتی می باشد که مامون - یعنی نظام حاکم - در مورد ارباب قلم و تاریخ نگاران معمول می داشته و از اینکه تمامی حقائق را برای تاریخ و نسل های آینده گزارش کنند بازشان می داشته است.
به هر حال، اگر بخواهیم وقایع و حوادثی را که از موانع مراقبت و سانسور گذشته و به دست ما رسیده اند را خلاصه کنیم، تحت چند عنوان متعرض آن وقایع می شویم.