زندگانی سیاسی امام جواد علیه السلام

نویسنده : جعفرمرتضی حسینی عاملی

سخنی از مترجم:

بسم الله الرحمن الرحیم
معرفت تاریخ و شناخت بزرگان و شخصیت هایی که پیش از ما زیسته اند و وقایع و حوادثی که در گذشته رخ داده است، می تواند به دو صورت حاصل گردد. نخست معرفت ابتدائی و سطحی که دارای جنبه صوری می باشد و در دانستن ویژگی های فردی شخصیت تاریخی و سرگذشت ظاهری دوران حیات او یا در علم به ظواهر حوادث و رویدادهای تاریخی بدون کشف علل عوامل خلاصه می شود.
دومین وجه شناخت تاریخ و شخصیت های تاریخی، شناخت عمیق و ریشه ای حوادث، و زندگانی افراد است. در اینگونه شناخت به مجرد جنبه صوری و ظاهری قضایا اکتفا نشده، به ریشه یابی حوادث و کشف ارتباط آنها با یکدیگر و تاثیر و تاثر رویدادهای تاریخ پرداخته می شود. از این نوع علم تاریخی به فلسفه تاریخ، تعقل تاریخی و مانند آن تعبیر می شود.
شناخت ابتدائی و سطحی تاریخ، در حد خود، به عنوان یک علم در مقابل جهل ارزشمند است ولی برای قضاوت صحیح در مورد آنچه گذشته است و برای استنتاج و بهره برداری از گذشته برای آینده نمی تواند به کار آید. در کتاب وحی الهی، قرآن مجید در موارد بسیاری با نظر به وجه دوم، از سرگذشت پیشینیان سخن رفته است و با ذکر علل و عوامل حوادث، گذشتگان مایه عبرت یا اسوه و الگو برای حاضران و آیندگان معرفی شده اند.
ما برای اینکه بتوانیم درباره وقایع تاریخی و شخصیت های تاریخی قضاوت به حق و واقعگرایانه بنمائیم و نیز برای اینکه بتوانیم از شیرین و تلخ گذشته عبرت بیاموزیم باید به شناختی عمیق و همه جانبه از آن امور دست بیابیم. شناختی منسجم، قانونمند و بر اساس رابطه علیت که بر تمام مظاهر وجود حاکم می باشد.
اگر برای هر فرد یا گروه دیگری، تحصیل این گونه معرفت نسبت به تاریخ و شخصیت های تاریخی جنبه الزامی نداشته باشد، برای ما مسلمین و بخصوص برای ما شیعیان اهل بیت علیهم السلام که سیره و عمل رهبران معصوم خود را حجت دانسته، نیل به سعادت دنیوی و اخروی را در پیروی آن حضرات علیهم السلام در همه زمینه ها می دانیم، شناخت محققانه تاریخ زندگانی ایشان و مواضعی که در شرائط مختلف اتخاذ نموده اند و بررسی دقیق سیره و سنت ایشان، در طول شناخت کتاب وحی الهی، قرآن، مهمترین فریضه به شمار می رود.
در زمان ما که به رهبری قائد بزرگ، فقیه اهل البیت علیهم السلام، امام روح الله موسوی خمینی مدظله نظام جمهوری اسلامی برپا گشته و قوای قانونگذاری، قضائی و اجرائی بر مبنای احکام اسلامی بنیان نهاده شده اند و سیاست های داخلی و خارجی کشور بر محور فقه اهل بیت علیهم السلام اداره می شود، شناخت تفصیلی و عمیق رهبران معصوم علیهم السلام، برای ما اهمیت و ضرورتی ملموس تر دارد، تا برنامه ها و اعمال خود را هر چه دقیق تر با اعمال و رفتار آن امامان هدی منطبق سازیم. و در این راه، نخستین گام عبارت است از شناخت شخصیت واقعی هر یک از ائمه اهل بیت علیهم السلام و نقش عمده ای که هر یک در دوران امامت خود در تداوم خط رهبری الهی و استواری جبهه نور و هدایت ایفا نمودند و مواضع مختلفی که بنا به اختلاف شرائط و احوال، در برابر دوستان و دشمنان اتخاذ کردند.
در کتاب حاضر که ترجمه کتاب: الحیاه السیاسیه للامام الجواد علیه السلام نوشته محقق متتبع، جعفر مرتضی العاملی می باشد، در عین اختصار و اجمال، بعد سیاسی زندگانی جواد الائمه علیه الصلاه والسلام، به بررسی گذاشته شده و با اشاره به شرائط ویژه زمان امامت آن حضرت به خصوص با توجه به خردسالی آن امام بزرگوار نقش بسیار مهم و حساسی که در تداوم خط رهبری الهی و استمرار هدایت امت و شکست خطوط انحرافی ایفاء نمود بیان گشته است. باشد تا در تحصیل معرفت محققانه نسبت به حیات پر برکت ائمه اهل البیت علیهم السلام گامی به شمار آید و اثری بر جای گذارد.
والله المستعان
سید محمد حسینی
آذر ماه 1364
بسم الله الرحمن الرحیم

مقدمه مولف:

حمد و سپاس خدای را، پروردگار دو جهان و درود و سلام بر بهترین آفریدگانش، محمد صلی الله علیه و آله و خاندان طیب و طاهر او و نفرین و لعنت بر همه دشمنانشان، از اولین و آخرین، الی قیام یوم الدین. نگارنده، در این بررسی کوتاه پیرامون زندگانی سیاسی امام جواد علیه السلام، در پی آوردن تمام آنچه که به این موضوع مرتبط است، نبوده است. چرا که چنین کاری، مستلزم یک بررسی گسترده پیرامون وضع سیاسی، اجتماعی و فکریی که آن امام همام علیه السلام در آن احوال زیست و موضع گرفت، می باشد.
همچنین، برای انجام چنین کاری، باید بررسی کننده، بر دیگر سخنان و مواضع آن امام، و رابطه آن حضرت با غلامان، یاران و پیروانش و چگونگی رفتار آن حضرت با آنان، به ویژه در مواردی که به سر و سامان دادن به امورشان و حل مشکلات داخلی ایشان،در رابطه با مسوولیت های محوله به آنان، مربوط می شود، و حتی بر رفتارهای شخصی آن حضرت پرتو انداخته، روشن سازد.
برای بررسی تمام جوانب زندگانی سیاسی امام جواد علیه السلام نباید به بررسی چند حادثه برجسته و موضع گیری مهم و حساسی که در حیات امام علیه السلام رخ داده است بسنده کرد چرا که اینگونه حوادث و مواضع، در طول مدت امامت امام جواد علیه السلام که بالغ بر هفده سال بوده است از شمار انگشتان یک دست تجاوز نمی کند و نمی توان حیات سیاسی آن حضرت را در آن چند حادثه خلاصه کرد. به خصوص با این ملاحظه که چه بسا گفته می شود که آن حوادث و مواضع تحت تاثیر عوامل مقطعی خاصی پدید آمده اند.
اکتفا نمودن به بررسی آن چند حادثه انگشت شمار، به معنای اهمال و تجاهل نسبت بخش بزرگی از موضوع است که می تواند برای ما روشن کند که چگونه ممکن است سراسر زندگی انسان جهاد و مبارزه و رویارویی با تمامی مظاهر طاغوت باشد و در جهت هدفی والا و به خاطر آن و در راه آن سپری گردد. که حیات سیاسی ائمه اهل بیت علیهم السلام که باید به بررسی و کنکاش گذاشته شود و از آن بهره گرفته شود، اینچنین بوده است.
آری، برای انجام یک بررسی جامع و همه جانبه، لازم است تمامی این موضوعات و مسائلی جز اینها را روشن نمود و به نحوی فراگیر و ژرف، که با میزان نقشی که آن حضرت علیه الصلاه و السلام در یکی از مقاطع ویژه ای که از مهمترین مقاطع سیاسی، فکری و اجتماعی دوران حیات ائمه علیهم السلام شمرده می شود، تناسب داشته باشد، درک کرد.
ولی من در این بحث، در پی اشاره ای مختصر به امور چندی که به نظرم از چنان اهمیت و حساسیتی برخوردارند که می توانند مدخل مناسبی برای کنکاش گسترده تر و فراگیرتر و ژرف تر، پیرامون زندگانی سیاسی این امام بزرگ، امام محمد تقی الجواد، بر او هزاران درود و سلام، باشند.
در اینجا نکته ای دیگر هست و آن اینکه: در مواضع ائمه علیهم السلام در برابر حکام و مواضع حکام در مقابل ائمه علیهم السلام، بعد عقیدتی از بعد سیاسی جدا نیست بلکه این دو بعد همواره توام و قرین بوده، و بریکدیگر اثر می داشته اند .
از این رو ما ناچاریم در این مبحث مساله امامت را مطرح نماییم چرا که این مساله محور ومدار موضع گیری ائمه علیهم السلام و موضع گیری دیگران در مقابل ایشان بوده است به گونه ای که مساله امامت در بطن مواضع متقابل ائمه علیهم السلام و حکام جا داشته است.
و بالاخره:
توصیه می کنم برای شناختن شرائط ویژه مقطع زمانی حیات امام جواد علیه السلام پژوهنده دیگر ما، کتاب زندگانی سیاسی امام رضا علیه السلام نیز مراجعه کند، بسا او را در این زمینه مفید افتد.
از خدا می خواهم که این نوشته را سودمند و قصد نویسنده را خالص گرداند، و پاداش نیک آن را برای شهیدان ابرار اسلام، در ایران اسلامی و انقلابی، و در لبنان به ویژه جبل عامل مظلوم و دیگر سرزمین های اسلامی که شاهد یورش بی رحمانه و کینه توزانه نیروهای کفر و استکبار جهانی می باشدت منظور فرماید.
و خداست توفیق دهنده و استوار سازنده و او است یاور و راهنما
ایران شهر مقدس قم، 29 جمادی الاولی 1405 هجری، قمری 1/11/1363
جعفر مرتضی الحسینی العاملی

زمینه