فرشتگان و تحقیقی قرآنی، روایی و عقلی

نویسنده : علیرضا رجالی تهرانی

دعای سوم صحیفه سجادیه

الصلاة علی حمله العرش
اللهم و حملة عرشک الذین لا یفترون من تسبیحک و لا یسأمون من تقدیسک ولا یستحسرون من عبادتک ولا یؤثرون التقصیر علی الجد فی امرک ولا یغفلون عن الوله الیک.
و اسرافیل صاحب الصور الشاخص الذی ینظر منک الاذن و حلول الأمر فینبه بالنفخه صرعی رهائن القبور و میکائیل ذوالجاه عندک و المکان الرفیع من طاعتک و جبرئیل الأمین علی وحیک المطاع فی اهل سماواتک المکین لدیک المقرب عندک و الروح الذی هو علی ملائکة الحجب و الروح الذی هو من امرک فصل علیهم و علی الملائکة الذین من دونهم من سکان سماواتک و اهل الأمانة علی رسالتک لا تدخلهم سأمة من دؤب و لا اعیاء من لغوب ولا فتور ولا تشغلهم عن تسبیحک الشهوات و لا یقطعهم عن تعظیمک سهو الغفلات الخشع الأبصار فلا یرمون النظر الیک النواکس الأذقان الذین قد طالت رغبتهم فیما لدیک المستهرون بذکر الائک و المتواضعون دون عظمتک و جلال کبریائک و الذین یقولون اذا نظروا الی جهنم تزفر علی اهل معصیتک سبحانک ما عبدناک حق عبادتک فصل علیهم و علی الروحانیین من ملائکتک و اهل الزلفه عندک و حمال الغیب الی رسلک و المؤتمنین علی وحیک و قبائل الملائکه الذین اختصصم لنفسک و اغنیتهم عن الطعام و الشراب بتقدیسک و اسکنتهم بطون اطباق سماواتک و الذین علی ارجائها اذا نزل الأمر بتمام وعدک و خزان المطر و زواجر السحاب و الذی بصوت زجره یسمع زجل الرعود و اذا سبحت به حفیفة السحاب التمعت صواعق البروق و مشیعی الثلج و البرد و الهابطین مع قطر المطر اذا نزل و القوام علی خزائن الریاح و الموکلین بالجبال فلا تزول و الذین عرفتهم مثاقیل المیاه وکیل ما تحویه لواعج الأمطار و عوالجها و رسلک من الملائکه الی اهل الأرض بمکروه ما ینزل من البلاء و محجوب الرخاء و السفرة الکرام البررة و الحفظه الکرام الکاتبین و ملک و الموت و اعوانه و منکر و نکیر و رومان فتان القبور و الطائفین بالبیت المعمور و مالک و الخزنه و رضوان و سدنة الجنان و الذین لا یعصون الله ما امرهم و یفعلون ما یؤمرون و الذین یقولون سلام علیکم بما صبرتم فنعم عقبی الدار و الزبانیه الذین اذا قیل لهم خذوه فغلوه ثم الجحیم صلوه ابتدروه سراعا ولم ینظروه و من او همنا ذکره ولم نعلم مکانه منک وبای امر و کلته و سکان الهواء و الأرض و الماء و من منهم علی الخلق فصل علیهم یوم یأتی کل نفس معها سائق و شهید وصل علیهم صلوة تزیدهم کرامة علی کرامتهم و طهاره علی طهارتهم اللهم و اذا صلیت علی ملائکتک و رسلک و بلغتهم صلاتنا علیهم فصل علیهم بما فتحت لنا من حسن القول فیهم انک جواد کریم.
درود بر فرشتگان حامل عرش
بار خدایا! درود بفرست بر حمل کنندگان عرشت که از تسبیح تو سست نمی شوند واز تقدیس تو ملال نمی گیرند و به ستوه نمی آیند واز پرستش تو درمانده و عاجز نمی گردند و تقصیر و کوتاهی را بر کوشش در فرمانبری از دستورت اختیار نمی نمایند واز شیفتگی به سوی تو غفلت و فراموشی ندارند.
درود بفرست بر اسرافیل، صاحب صور که چشم گشوده و بر هم نمی نهد منتظر دستور و فرمان تو است، تا در صور خود بدمد و اسیران گور و خفتگان در قبر را به برپا شدن محشر آگاه کند.
بار خدایا! درود بفرست بر میکائیل که نزد تو دارای منزلت و در طاعت و بندگی دارای مقام بلند است.
بار خدایا! درود بفرست بر جبرئیل که امین وحی تو است؛آن فرشته بلند مرتبه ای که مطاع اهل آسمان هاست؛آن وجود با عظمتی که در پیشگاه مقدس تو ارجمند و مقرب است.
بار خدایا! درود بفرست بر روح که گماشته بر فرشتگان حجب است و بر روح که از عالم امر است.
بار خدایا! درود بفرست بر فرشتگانی که پایین تر از آنانند؛آنها که ساکن آسمان هایند و در مأموریت هایی که از جانب تو دارند امینند. و بر فرشتگانی که از هیچ کوشش و زحمت در راه بندگی و سستی به آنها رو نمی آورد و شهوات و خواهش های آنان را از تسبیح تو باز نمی دارد و فراموشی که پیدایش آن از غفلت و بی خبری هاست آن ها را از تعظیم و بزرگ دانستن تو جدا نمی کند؛فرشتگانی که چشم ها بسته اند و نگریستن به سوی تو را قصد نمی نمایند، و در برابر جلال و عظمت تو در کمال فروتنی اند، و رغبت و خواستشان به عنایت تو بسیار است، و به ذکر نعمت های گران بهایت حریصند، و در مقابل بزرگواریت فروتنند.
خداوندا درود بفرست بر فرشتگانی که وقتی به جهنم بنگرند، که صدای هولناک شعله و بر افروختگی اش بر اهل گناه شنیده می شود از عمق هویتشان فریاد بر آرند: منزه و پاکی، تو، ما تو را آن چنان که لایق پرستش تو است بندگی نکردیم. پس بر آنان درود بفرست و بر فرشتگان روحانی، و آنان که نزد تو قرب و منزلت دارند و آنها که رساننده غیب بر پیامبران تواند، و آنان که بر وحی تو امینند و بر اصناف گوناگون فرشتگان که به عبادت خود اختصاصشان دادی، و آنان را با تقدیس خود از خوردنی و آشامیدنی بی نیاز کردی و در درون طبقه های آسمان هایت جا دادی. و بر فرشتگانی که در اطراف آسمان هایت توقف کرده اند و برای رسیدن فرمان به تمام گشتن وعده تو (روز رستاخیز) ساکتند.
درود بفرست بر خزانه داران باران و رانندگان ابرها و بر فرشته ای که از صدای راندنش بانگ رعدها شنیده می شود، و چون ابر خروشان با صدای راندن او به شنا در آید، شعله های برق ها بدرخشد. و بر فرشتگانی که همراه برف و تگرگند و فرشتگانی که با دانه های باران به وقت باریدن فرود می آیند و فرشتگانی که بر خزانه های بادها زمامدارانند و فرشتگانی که گماشته بر کوه هستند تا از هم نپاشند و بر فرشتگانی که سنجش آبها و پیمانه باران های سخت و رگبارها را به آنان شناسانده ای.
درود بفرست بر فرشتگانی که به دستور تو بر گنهکاران بلا می آورند و برای دوستان و عاشقانت رحمت و بر سفیران گرامی و نیکوکارت که وحی را به انبیا رساندند و بر فرشتگانی که حافظ اعمال ما هستند و بر ملک الموت و یارانش و نکیر و منکر و بر رومان آزمایش کننده اهل قبور و فرشتگانی که بر اطراف بیت المعمور طواف می کنند. و بر مالک و زمامداران دوزخ و بر رضوان و کلید داران بهشت.
درود فرست بر فرشتگانی که نافرمانی امر خدا نمی کنند و آن چه را مأمورند انجام می دهند. و بر فرشتگانی که به اهل ایمان در عالم آخرت می گویند: سلام بر شما باد به سبب استقامتی که در طاعت حق و دوری از معصیت داشتید، پس خانه آخرت برای شما نیکو خانه ای است .و بر فرشتگانی که پاسبانند که هرگاه به آنان گفته شود: مجرم را بگیرند و در غل و زنجیر کشیده آن گاه جهنم ببرید؛باشتاب به او رو می آورند و مهلتش نمی دهند. و درود فرست بر هر فرشته ای که نام او را ذکر نکردیم و مقام و منزلتش را در پیشگاه تو و این که به چه کاری او را گماشته ای، ندانستیم.
درود فرست بر فرشتگانی که در هوا و زمین و آب جای دارند و بر آنان که بر تمام آفریده هایت گماشته شده اند. پس بر آنان درود فرست در روزی که هر کس می آید وبا او راننده و گواهی (از فرشتگان) است، و بر آنان درود فرست؛درودی که مقامی بر مقامشان و پاکیی بر پاکی شان بیفزاید.
بار پروردگارا، چون بر فرشتگان و رسولانت درود می فرستی و درود ما نیز به ایشان می رسانی، پس به سبب گفتار نیکو (دعا و صلوات) درباره ایشان که راه آن را تو بر ما گشودی، بر ما محتاجان نیز درود فرست و رحمتت را به گدایان و فقیران ارزانی دار که تو بسیار بخشنده و کریمی.

مقدمه

بسم الله الرحمن الرحیم
اسلام، همان طور که موجودات نامحسوس فراوانی را به نام شیطان و فرزندانش (که بر آدمی گماشته شده و او را به بدی ها و گناهان دعوت می کنند )به اثبات می رساند موجودات نامحسوس دیگری را نیز به نام فرشتهثابت می گرداند، که بر همه جهات عالم گمارده شده اند و به خوبی ها و نیکی ها دعوت و هدایت می کنند ونیز برکات را فرو می فرستد، این موجودات فرشته نامیده می شوند. بنابراین، فرشته موجودی نامحسوس است که مظهر خوبی ها و نیکی ها و برکات و شیطان موجود نامحسوسی، خواهد بود که به نحوی مبدأ بدی ها و گناهان است.
در بسیاری از موارد می شنویم و یا در اکثر، بلکه همه تابلوها و پوسترهای نقاشی و مینیاتور می بینیم که بعضی بی هیچ دلیلی فرشتگان را به صورت زنان تصور و ترسیم می کنند و بیشتر افراد با شنیدن واژه ملائکه (فرشتگان) تعدادی زن و یا دختر بال دار گیسو بلند و... را جلو چشمان خود مجسم می کنند، چرا چنین تصوری وجود دارد؟! به سبب عدم شناخت صحیح و ایمان حقیقی به آنهاست. چنین مسائلی در حالی مطرح است که خداوند عزیز در کتب آسمانی، به خصوص در قرآن مجید (نزدیک به نود آیه) از وجود بابرکت آنان و سهمشان در کارگردانی هستی، چه در دنیا و چه در آخرت، خبر داده و با مسائل خرافی از قبیل این که فرشتگان، دختران خدایند، مبارزه کرده است.
درست همین مسائل خرافی است که باید ما را بر انگیزاند تا این موجودات قدسی را، که هم در دنیا، هم در برزخ وهم در قیامت، با آن ها سروکار داریم، بیشتر و صحیح تر و به دور از هر گونه خرافه شناخته و بدان ها ایمان بیاوریم؛ولی متأسفانه دانشوران و عالمان در این زمینه کار زیادی نکرده اند و لذا کتابی مستقل و مدون در این زمینه وجود ندارد.
هر چند ما انسان ها در عالم ملک هستیم و فرشتگان از عالم امر و ملکوتهستند و شناخت موجودات ملکوتی و روحانی برای ما دشوار است، ولی این دلیل نمی شود که ما با وجود در دست داشتن آیات و روایات فراوان به این مسأله توجه و عنایت لازم را نداشته باشیم.
به هر رو، این جانب مدتی بود که در پی شناخت فرشتگان، در نظر داشتم ضمن معرفی این موجودات قدسی، به بی پایگی خرافات و افسانه که درباره آنها جعل شده است، اشاره کنم، و بحمدالله والمنه، با اعتراف به تقصیر و بضاعت علمی و معنوی، با یاری ادله قرآنی و روایی و استدلالات عقلی تا حدی در این مسیر موفق شدم، که امیدوارم به پیشگاه حضرت احدیت مقبول افتد.
این کتاب، که آغاز و انجامش با کلمات امام سجاد و امیر المؤمنین - علیهماالسلام - مزین گشته، از یک مقدمه و چهار فصل تشکیل یافته است: حقیقت فرشتگان؛اوصاف فرشتگان؛اصناف و مراتب فرشتگان؛و کارها و وظایف فرشتگان.
ربنا تقبل منا انک انت السمیع العلیم
آبان 1374
مصادف با شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) علیرضا رجالی تهرانی

فصل اول: حقیقت فرشتگان