فاطمه علیها السلام الگوی حیات زیبا

نویسنده : محمد جواد مروجی طبسی

7- تحمل سختی های زندگی

در روزهای نخست شکل گیری حکومت اسلامی در مدینه، مشکلات فراوان و طاقت فرسایی بر مسلمانان وارد شد.بسیاری از مهاجرین و انصار با تنگدستی روزگار می گذراندند، به یقین با وجود این حالت رقت بار که برای حفظ اسلام و پیروی از پیامبر پیش آمده بود هرگز برای انسانهای با تقوا و دین دار قابل قبول نبود که خود در بهترین شرایط زندگی کنند و دیگر مسلمانان را به حال خود رها سازند.
بدین جهت حضرت زهرا علیهاالسلام که از نزدیک شاهد این مسائل بود چگونه می توانست چیزی بگوید در حالی که علی نیز یکی از همان تهی دستان بود که همانند سایر مسلمانان زندگی می کرد و اگر هم بر چیزی دست می یافت، دیگران را بر خود مقدم می داشت.
تا چند سال وضع به همین منوال سپری شد، علی و فاطمه زیراندازی به جز یک پوست گوسفند - که روی آن می خوابیدند - نداشتند، با این حال فاطمه علیهاالسلام صبر کرد و سختی های زندگی را به خاطر خدا و پدر و شوهر خویش تحمل کرد پیامبر صلی الله علیه و آله ضمن با خبر بودن از وضع معیشتی علی علیه السلام و فاطمه علیهاالسلام پیوسته دختر خود را به صبر و شکیبایی در برابر مشکلات زندگی فرامی خواند.
انس گوید: روزی فاطمه علیهاالسلام خدمت پدر آمده، عرض کرد یا رسول الله صلی الله علیه و آله من و پسر عمویم زیراندازی جز یک پوست گوسفند نداریم، که شبها ما از آن استفاده نی کنیم و روزها علف شترمان را روی آن پهن می نماییم. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: دخترم صبر کن زیرا موسی بن عمران علیه السلام ده سال از روزهای زندگی خود را سپری کرد در حالی که چیزی جز یک عبای قطوانیه نداشت.(101)
همچنین نقل شده است که روزی پیامبر صلی الله علیه و آله و ابوبکر و عمر به دعوت ابوایوب به منزل او رفتند، حضرت مقداری از گوشت را بر داشت و در قرص نانی گذارده به ابوایوب فرمود:این را به خانه فاطمه علیهاالسلام برسان؛ زیرا چند روز است که از چنین غذایی استفاده نکرده است.(102)
جابر انصاری گوید: روزی پیامبر صلی الله علیه و آله چشمش به فاطمه افتاد در حالی که عبایی از پشم شتر بر سر افکنده و با دو دست خود آرد می کرد، و فرزند خود را نیز شیر می داد.پیامبر صلی الله علیه و آله از دیدن این منظره متأثر شده و در حالی که اشک بر گونه هایش جاری بود، فرمود: دخترم پیش از شیرینی آخرت تلخی دنیا را بچش.
فاطمه علیهاالسلام عرض کرد: یا رسول الله صلی الله علیه و آله خداوند را در برابر نعمتهایش ستایش می کنم و بر نعمتهای ظاهری اش شکر گزارم.(103)

8- پاسخ به پرسش های مذهبی

حضرت فاطمه علیهاالسلام به عنوان یک مبلغه دین از توان بالایی برخوردار بود.
از نظر علم جز با امام معصوم هرگز قابل مقایسه نیست و از نظر اخلاق و برخوردها باید وی را با پدر بزرگوارش مقایسه کرد. آن حضرت روش برخورد با مردم و به خصوص کسانی که در حوزه دین ابهاماتی داشتند، از پدرش یاد گرفته بود.
امام حسن عسکری علیه السلام فرمود: زنی نزد حضرت فاطمه شرفیاب شد و گفت: من مادر ضعیفی دارم که در مورد نماز دچار اشتباهی گردیده و مرا نزد شما فرستاده تا از شما مشکل او را سؤال کنم. حضرت فاطمه جواب مسئله او را داد.وی بار دوم و سوم آمد و پرسید و پاسخ گرفت و این عمل تا ده بار تکرار شد و باز هم فاطمه زهرا علیهاالسلام جواب سؤال او را بیان کرد.آن زن از این همه رفت و آمدهای پی در پی شرمنده شد و گفت: بیش از این شما را به زحمت نمی اندازم و دیگر سؤال نمی کنم.
صدیقه طاهره فرمود باز هم بیا و هر چه سؤال داری بپرس سپس ادامه داد اگر کسی را روزی اجیر نمایند که بار سنگینی را تا ارتفاعی بالا ببرد ولی در مقابل بعنوان اجر و مزد به وی صد هزار دینار طلا بدهند آیا در مقابل چنین اجرتی این بار سنگین برایش دشوار خواهد بود؟ آن زن پاسخ داد: نه.
حضرت فرمود: هر مسئله ای که پاسخ می دهم خداوند بیش از فاصله بین زمین و عرش که پر از لؤلؤ و جواهر شده باشد به من پاداش می دهد. پس مسلم است که تو هر قدر سؤال کنی برای من هیچ گونه ناراحتی ایجاد نخواهد کرد. از پدرم رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که می فرمود: روز قیامت که علمای شیعیان ما محشور می گردند به میزان دانش شان به آنان خلعت های گرانبهایی داده می شود و میزان خلعت ها با میزان تلاشی که برای ارشاد بندگان خدا نموده مناسبت دارد تا جایی که به یکی از آنان هزار زیور از نور هدیه می دهند.
آن گاه منادی از سوی پروردگار ندا می دهد: ای کسانی که ایتام آل محمد را سرپرستی کردید و ای آنان که در هنگام نبود پدران این ایتام - که ائمه اطهار باشند - آنان را محافظت و مراقبت می کردید، اینان همان شاگردان شمایند، همان یتیمانی که سرپرستی و نگهبانی شان نمودید و با علوم خود، آنان را شاداب و با طراوت کردید، پس آنان به مقدار علمی که به شاگردان خود داده اید، از سوی خدا به آنان خلعت دهید، پس آنان به شاگردان خویش به مقدار درسی که به آنها در دنیا داده بودند خلعت می دهند حتی برخی از این شاگردان نیز به شاگردان خود خلعت می دهند و از سوی خدای تبارک و تعالی امر می شود که به معلمان، دو برابر آن چه به شاگردان خود خلعت داده اند خلعت داده شود.
پس حضرت فاطمه علیهاالسلام فرمود: یک نخ از این خلعت های آخرتی از آن چه که خورشید یک میلیون بر آن بتابد با ارزش تر است.(104)

9- التزام به تعهدهای اخلاقی

بسیاری از انسان ها در موقع تبیین برخی از ارزش ها و طرفداری از آن، خوب سخن می گویند، اما نوبت به مرحله عمل می رسد، معلوم می شود که همه اش حرف بوده و بس. اما این اصل ارزشی - یعنی تطابق گفتار و کردار- در زندگی معلمان اخلاقی همچون فاطمه علیهاالسلام جایگاه بسیار مهم و ویژه ای دارد.
گویند: وقتی که قرار شد پیامبر صلی الله علیه و آله یک اسیر زن را به فاطمه هبه کند تا در کارهای خانه او را کمک نماید، رسول خدا صلی الله علیه و آله یکی از اسرای ساحل بحر را خانه دخترش فرستاد و سفارش فرمود: تا با او مدارا شود.
هنگامی که فاطمه علیهاالسلام این سفارش را از پدر شنید، به پدر گفت: ای رسول خدا صلی الله علیه و آله! کارهای خانه یک روز با من باشد و یک روز با او و در مرحله عمل نیز چنین کرده و تا آخر بدان پای بند بود. سلمان گوید: روزی فاطمه علیهاالسلام نشسته بود: و در برابرش دستاس گذارده بود، و جو آرد می کرد و دست های آن حضرت زخمی شده بود، از سوی دیگر حسین علیه السلام در گوشه خانه از گرسنگی به خود می پیچید، عرض کردم: ای دختر رسول الله صلی الله علیه و آله! دستهایت زخم شده است. چرا بعضی کارها را به فضه واگذار نمی کنی؟!
فرمود: پدرم به من سفارش کرده که کارهای خانه یک روز با من باشد و یک روز به عهده او، و دیروز نوبت او بوده است. سلمان گوید: عرض کردم... اجازه دهید یا جو را آرد کنم و یا حسین علیه السلام را آرام نمایم؟
فرمود: من به آرام کردن حسین علیه السلام شایسته ترم، تو جو را آرد کن. مقداری از جو را آرد کردم تا این که صدای اقامه پیامبر صلی الله علیه و آله به گوش رسید، در نماز جماعت پیامبر صلی الله علیه و آله شرکت نمودم و پس از نماز، ماجرا را برای علی نقل کردم.
حضرت گریان به خانه رفت اما مدتی نگذشت که شاد و خندان به مسجد برگشت. پیامبر صلی الله علیه و آله جریان را از علی علیه السلام پرسید، در جواب فرمود: بر فاطمه علیهاالسلام وارد شدم دیدم به پشت خوابیده و حسین هم روی سینه اش به خواب رفته است و آسیاب و هم بدون آن که کسی آن را بگرداند می چرخد.
رسول خدا فرمود: مگر نمی دانی در روی زمین فرشتگانی است که در حال گردش اند و تا روز قیامت، محمد و آل محمد را خدمت می کنند.(105)
روشن است که فاطمه علیهاالسلام از اول می توانست چنین قراری را نگذارد و اگر گذاشت، گاهی بخاطر رسیدگی بیشتر به فرزندان و یا در حالات ویژه به تعهد خود عمل نکند و یا درخواست کمک بنماید، چرا که او نه سوگند یاد کرده بود و نه از لحاظ شرعی ملزم به رعایت چنین تعهدی بوده؛ زیرا این مسئله فقط یک تعهد اخلاقی بود، اما می بینیم که حضرت هرگز این این عهد را نشکست و تا آخر به آن پای بند بود.