فاطمه علیها السلام الگوی حیات زیبا

نویسنده : محمد جواد مروجی طبسی

چشم اندازی به خانه فاطمه

در مدینه منوره؛ شهر پیامبر، تنها یک خانه بود که رسول خدا صلی الله علیه و آله به آن عشق می ورزید و اهلش را به شدت دوست می داشت.در و دیوار و فضای این خانه از معنویت و نورانیتی خاص، حکایت داشت.
این خانه روز و شب محل نزول و عروج فرشتگان الهی بود، پیامبر صلی الله علیه و آله آن قدر به این خانه احترام می گذاشت که بدون اجازه وارد آن نمی گردید، هر صبح و شام به آن جا می رفت و پس از کوبیدن در آن، با صدای بلند بر اهلش سلام می داد.
هنگام خارج شدن از شهر، آخرین نقطه توقفش در مدینه بود و پس از مراجعت، اول به سراغ همان خانه می رفت.
آن خانه خانه فاطمه علیهاالسلام بود که این بخش به وصف آن خواهد پرداخت.

ویژگی های خانه فاطمه علیهاالسلام

1- موقعیت جغرافیایی
این خانه در طرف شرق مسجد پیامبر صلی الله علیه و آله، هم ردیف دیگر حجره های رسول خدا صلی الله علیه و آله و در وسط آن ها قرار داشت. به گفته نویسنده مدینه شناسی: با توجه به دیگر گفته های ثبت شده، مسلم است که خانه فاطمه علیهاالسلام بین مربع قبر و ستون تهجد بوده است. (59)
مردی به عبدالله بن عمر گفت: درباره علی بن ابی طالب علیه السلام برایم سخن بگو.
عبدالله گفت: اگر می خواهی بدانی که مقام و منزلت علی علیه السلام نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله چه اندازه بود، پس نظر کن به خانه اش نسبت به خانه های پیامبر صلی الله علیه و آله، سپس با دست خود به خانه علی و فاطمه علیهاالسلام اشاره کرد و گفت: این خانه اوست که در وسط خانه های پیامبر خدا صلی الله علیه و آله قرار گرفته است.(60)
2- مساحت خانه فاطمه علیهاالسلام
بتنونی در الرحلة الحجازیة می نویسد: طول خانه فاطمه علیهاالسلام از طرف جنوب 5/14، از طرف شمال 14 متر و از طرف شرق 5/7 متر می باشد. (61)
3- اهدایی خدا و رسول
پیامبر بزرگوار صلی الله علیه و آله از همان ابتدای ورود به مدینه در فکر احداث چنین حجره ای برای حضرت فاطمه علیهاالسلام بود. بدین جهت که حجره هایی را در طرف شرق مسجد برای همسران خود احداث کرد، برای فاطمه علیهاالسلام این حجره را ساخت.
ام سلمه در روایتی که درباره عروسی حضرت فاطمه علیهاالسلام است می گوید: ...آن گاه پیامبر صلی الله علیه و آله دختر خود، فاطمه علیهاالسلام و همچنین علی علیه السلام را در پیش خود خواند و دست علی علیه السلام را در دست راست و دست فاطمه علیهاالسلام را در دست چپ گرفت و به سینه خود گذارد و در میان دو چشم آن دو را بوسه زد.آن گاه به علی علیه السلام فرمود: علی جان! خوب همسری داری و به فاطمه علیهاالسلام فرمود ای فاطمه! تو هم خوب همسری داری. سپس از جای برخاسته و پیشاپیش آن دو راه افتاد تا این که آن دو را به خانه ای که از پیش برای آن ها ساخته بود، وارد کرد.
سپس هنگام خروج از خانه، در حالی که دستگیره در را گرفته بود، فرمود: طهر کما الله و طهر نسلکم ... خداوند شما و نسلتان را پاک گرداند.(62)
4- راهی به بیرون جز از مسجد نداشت
از دیگر ویژگی های این خانه این بود که هیچ گونه راهی به بیرون جز از طریق مسجد نداشت. بدون شک در این کار عنایتی بود. شاید راز این عمل برای مسلمانان آشکار نگردید.
سید محمد باقر نجفی می نویسد: همگی مورخان اذعان دارند که خانه علی در دیگری جز آنچه که به سوی مسجد باز می شد، نداشت.(63)
5- خانه رفیع و پر نور
از دیگر ویژگی های این خانه این است که همانند دیگر مساجد و خانه های پیامبران، از نورانیت و جلال و شکوه خاصی برخوردار و از خانه هایی بود که قرآن مجید درباره آن ها فرمود:
فی بیوت اذان الله ترفع و یذکر فیها اسمه (64)؛ در خانه هایی که خدا رخصت داده که (قدر و منزلت)آنها رفعت یابد و نامش در آن ها یاد شود.
در روایتی که در ذیل آیه فوق آمده است ، انس از بریده نقل می کند: هنگامی که پیامبر صلی الله علیه و آله این آیه را تلاوت می کرد، مردی از جای برخاست و گفت: مقصود از این خانه ها کدام خانه هاست؟
پیامبر فرمود: خانه های پیامبران. ابوبکر گفت: یا رسول الله! هذا البیت منها و أشار الی بیت علی و فاطمه علیهاالسلام .قال نعم و أفضلها ؛ در حالی که با دست خود به خانه علی و فاطمه علیهاالسلام اشاره می کرد گفت: آیا این خانه از جمله آن خانه ها است؟ حضرت فرمود: آری. بلکه أفضل از همه آن ها است. (65)
6- محل نماز و عبادت پیامبر صلی الله علیه و آله
خانه فاطمه علیهاالسلام استراحت گاه موقت پیامبر صلی الله علیه و آله هنگام دیدار از یگانه گهرش بوده، جای جای این خانه قدمگاه، محل نشستن، محل عبادت و سجده گاه وجود مقدس نبی اکرم بود.
حضرت علی علیه السلام فرمود: روزی پیامبر صلی الله علیه و آله به دیدار ما آمد، ما نیز حریره ای (66) برایش آماده کردیم و ام ایمن هم ظرفی از ماست، کره و مقداری خرما به ما هدیه کرد. پیامبر صلی الله علیه و آله از جای برخاست، وضو ساخت، به سوی قبله ایستاد و مدتی دعا کرد.آن گاه با چشمانی پر از اشک، سر به سجده گذارد.
هیبت و عظمت پیامبر صلی الله علیه و آله مانع شد که علت گریه اش را بپرسم. فرزندم حسن، از جای جست و گفت: پدر جان! کارهایی را دیدم انجام دادی که پیش از این انجام نداده بودی. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: فرزندم من امروز با دیدن شما آن قدر خوشحال شدم که پیش از این، چنین شادمانی به من دست نداده بود.اینک جبرئیل آمد و به من خبر داد که همه شما کشته خواهید شد و محل دفن شما هم دور از یکدیگر خواهد بود.
با شنیدن این خبر برای شما دعا کردم.
امام حسین علیه السلام عرض کرد: ای رسول الله!با این وصف که قبرهای ما از هم جدا می باشد، پس چه کسی به زیارت قبور ما می آید؟
پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: گروهی از امتم که کمک و صله مرا دوست می دارند.پس در روز قیامت به زیارت این دسته خواهم رفت و بازوانشان را گرفته و آن ها را از گرفتاری ها و سختی های روز قیامت نجات خواهم داد.(67)
7- زادگاه امام حسن و امام حسین علیه السلام
تردیدی نیست که زادگاه امام حسن، امام حسین، زینب کبری و ام کلثوم: در این خانه است اما نسبت به سایر امامان: بعید به نظر می رسد که زادگاهشان در خانه حضرت فاطمه علیهاالسلام بوده باشد، زیرا در زمان عبدالملک بن مروان که حسن بن حسن علیه السلام در آن جا سکونت داشت، او را از خانه حضرت فاطمه علیهاالسلام بیرون نمودند و خانه را به بهانه توسعه مسجد پیامبر صلی الله علیه و آله ویران کردند.(68)
همچنین بعید است که امام زین العابدین علیه السلام هم در آن جا دیده به جهان گشوده باشد، زیرا آن حضرت در سال (38 هجری. قمری) به دنیا آمد و پدرش امام حسین علیه السلام، در آن سال همراه حضرت علی علیه السلام در کوفه بود. بنابراین به نظر می رسد که امام سجاد علیه السلام در کوفه به دنیا آمده باشد اما چنین سخنی را کسی نگفته است.
بنابراین احتمال ها که حضرت امام سجاد علیه السلام در سال (34، 35 یا 36هجری . ق)به دنیا آمده باشد، می توان گفت حضرت در مدینه به دنیا آمده اما باز هم بعید است که در خانه حضرت فاطمه علیهاالسلام بوده است، زیرا امام حسین علیه السلام در آن وقت در خانه حضرت فاطمه زندگی نمی کرد.
8- محل رفت و آمد فرشتگان
امام باقر علیه السلام فرمود: خانه علی علیه السلام و فاطمه علیهاالسلام بخشی از حجره پیامبر صلی الله علیه و آله است و سقف آن خانه، عرش پروردگار می باشد.محل فرود وحی و رفت و آمد فرشتگانی است که هر صبح و شام و هر ساعت و لحظه، با آوردن پیام در حال آمد و شد هستند. آن جا خانه ای است که هرگز رفت و آمد فرشتگان در آن، پایانی ندارد.گروهی فرود می آیند و گروه دیگر بالا می روند. پروردگار عالمیان پرده را از آسمان ها برای حضرت ابراهیم علیه السلام کنار زد و به نور باصره اش قوت بخشید، تا نگاهش به عرش افتاد. همچنین خداوند به دید چشم محمد، علی، فاطمه، حسن، حسین : قدرت بیشتری داد؛ و آن ها عرش پروردگار را از خانه های خود می دیدند و هرگز سقفی برای خانه هایشان جز عرش پروردگار نمی دیدند... .(69)
آری بسیاری از آیات الهی به وسیله، امین وحی در همین خانه بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل گشت. جریان حدیث کسا و آمدن جبرئیل نیز در همین خانه بود.(70)
9- سلام پیامبر صلی الله علیه و آله بر اهل خانه
پس از آن که آیه وأمر اهلک بالصلاة و اصطبر علیها (71)بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل گشت، آن حضرت چهل روز (72)، شش ماه (73)، هشت ماه (74) یا نه ماه (75)در هر صبح و شام به سوی خانه حضرت فاطمه علیهاالسلام می رفت و دستگیره در خانه را می گرفت و پس از سلام بر اهل آن خانه، به دستور آیه عمل می نمود و می فرمود: الصلاة یرحمکم الله (76) و سپس این آیه را تلاوت می فرمود: انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس أهل البیت و یطهرکم تطهیرا .(77)
ابو الحمراء می گوید: چهل روز پیامبر صلی الله علیه و آله را دیدم که هر روز صبح به طرف در خانه علی و فاطمه علیهاالسلام می آمد و دستگیره در را می گرفت و می فرمود: السلام علیکم اهل البیت و رحمة الله و برکاته.الصلاة یرحمکم الله. انما یریدالله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا .(78)
قندوزی حنفی پس از ذکر این حدیث می گوید: این حدیث از 300نفر از صحابه و یاران پیامبر روایت شده است. (79)
10- بسته شدن در خانه ها جز خانه فاطمه علیهاالسلام
یاران رسول خدا آن کاه که می بیند در خانه علی علیه السلام و فاطمه علیهاالسلام به مسجد باز می شود، هر یک از خانه خود دری به مسجد باز می کنند. دیری نگذشت که فرمان رسول خدا صلی الله علیه و آله آمد که تمام درها باید بسته شود جز در خانه علی علیه السلام. موج اعتراض بالا گرفت اما پیامبر صلی الله علیه و آله قاطعانه بر موضوع پافشاری کرد و تمام درها، حتی پنجره ها را، جز در خانه علی علیه السلام بست.
زید بن ارقم می گوید: برخی از یاران از حضرت خواستند که اجازه دهد، درها همچنان باز بماند. پیامبر صلی الله علیه و آله از جای برخاست و پس از حمد و ثنای الهی فرمود:
به من دستور داده شد که درها، جز در خانه علی علیه السلام را ببندم. حال می بینم که برخی از شما سخن گفته اید اما این را بدانید که سوگند به خدا! این من نبودم که در خانه ای را بسته یا باز کرده باشم، بلکه دستوری بود که من از آن پیروی کردم. (80)
حدیث یاد شده از احادیث مسلم شیعه و سنی است و تا کنون کسی بر صحت آن اشکال نگرفته جز ابن الجوزی که آن را در ردیف احادیث موضوعه و ساخته رافضی ها خوانده است اما ابن حجر عسقلانی در کتاب فتح الباری در شرح صحیح بخاری در رد گفته ابن الجوزی اظهار می دارد:
أخطأ فی ذلک شنیعاً فانه سلک فی ذلک رد الأحادیث الصحیحة بتو همه المعارضة ؛ وی خطای زشتی را در این کتاب مرتکب شده است، زیرا به بهانه تعارض، بسیاری از احادیث صحیح را رد کرده است. (81)
11- احترام ویژه امامان
گر چه در زمان معصومین علیهم السلام به ویژه از اواخر زمان امام سجاد علیه السلام به بعد، خانه حضرت فاطمه علیهاالسلام را به بهانه توسعه مسجد ویران کردند اما جایگاه خانه معلوم و مشخص بود و مردم بدون هیچ تقیه ای، نسبت به خانه حضرت فاطمه علیهاالسلام احترام ویژه ای قائل بودند.
امام جواد علیه السلام هر روز مقارن اذان ظهر، نخست به زیارت رسول الله صلی الله علیه و آله می رفت، سپس به طرف خانه حضرت فاطمه علیهاالسلام می رفت و کفش های خود را بیرون می آورد و وارد خانه حضرت فاطمه علیهاالسلام می گشت و در آن جا نماز می گذارد.(82)

نگاهی دیگر

نگاه دیگری که به این خانه می افکنیم، حیرتمان بیشتر می شود. چرا که در این خانه هرگز از زخارف دنیا و تجمل گرایی چیزی یافت نمی شود، خانه ای بسیار ساده، نه فرش قابل ذکری دارد و نه وسائل گران قیمت. اشتباه نشود، خیال نکنید که حضرت علی علیه السلام فقیر بود و تهی دست، آورده اند که از دسترنج خود هزار بنده را آزاد کرد، بلکه این خانواده نمی خواستند غیر از زندگی زاهدانه راه دیگری را در پیش گیرند، بدین جهت آنچه داشتند یا وقف فقرا و تهیدستان می کردند یا به دیگران می دادند و خود در نهایت ساده زیستی زندگی می کردند.(83)
اینک نیم نگاهی به وسائل این خانه - که در حقیقت همان جهیزیه حضرت فاطمه علیهاالسلام بود و در آن چند سال هیچ به آن اضافه نگشته بود - خواهیم داشت.
در این خانه علاوه بر چوبی که حضرت علی علیه السلام به دو طرف اطاق جهت آویزان کردن لباس نصب کرده بود، یک پوست گوسفند که در کف اطاق انداخته، یک بالش که داخلش را از لیف خرما پر کرده بود چیز دیگری جز جهیزیه حضرت فاطمه علیهاالسلام نبود. (که صورت جهیزیه پیش از این، در بحث مراسم ازدواج از نظرتان گذشت )