داستانهایی از اخلاق اسلامی

نویسنده : علی میرخلف زاده

مقدمه

الحمدللَّه رَب العالمین و العاقبة لاهل التقوی و الیقین الصلوة و السلام علی اشرف الانبیاء و المرسلین حبیب اله العالمین اباالقاسم محمد صلی اللَّه علیه و آله المعصومین الذین اذهب اللَّه عنهم الرجس اهل البیت و یطهرهم تطهیرا سیما حجة بن الحسن روحی و ارواح العالمین له الفداء.
کلمات نورانی و با ارزش و با عظمت حسن خلق و گشاده رویی و خوش زبانی و رفتار اسلامی و اخلاق حسنه و چهره باز و خوش رویی و اخلاق خوب و خوش و شکفته و خوش اخلاق و خوش رفتاری ... با مردم مورد مدح خداوند متعال است. (انک لعلی خلق عظیم).
صاحب اخلاق حمیده بواسطه حُسن خلقش متخلّق به اخلاق الهی و مؤدّب به آداب دینی، عامل به دستورات دین، و خالق به اخلاق پیامبران و علی الخصوص وجود شریف و نازنین اشرف مخلوقات، سرگل آفریده ها، منتخب رسل، زبده کائنات، پیامبر اکرم اسلام (ص).
ثنای قرآن...
دارنده اخلاق حَسَنه، دارای کرائم اخلاق، از قبیل صبر، سخاوت، تواضع، بردباری و رفتار ملایم، پرهیزگاری، پاک دامنی، اجتناب از گناه و خلاصه: رفتار خوب و کلام طیب و...، جامع بین خیر دنیا و آخرت و کاملترین مومنین از نظر دین، شب زنده داری و روزه داری، بالاترین درجه از درجات آخرت و شریفترین منزل از منازل آن و شبیه ترین افراد به پیغمبر(ص) است.
در ارزش و عظمت حسن اخلاق، همین بس است که در قرآن کریم از میان صفات پسندیده و کلمات عدیده اشرف کائنات حضرت رسول اکرم (ص) تنها اخلاق نیکوی آن حضرت را با وصف عظیم یاد نموده با آن که همه کلمات و صفات آن حضرت عظیم بوده.
حسن اخلاق در بعضی روایات به بن و اصل و ریشه دین تعبیر شده، چنانچه در حدیث وارد شده که شخصی محضر مقدس حضرت رسول(ص) مشرف شد و از آنحضرت پرسید، دین چیست؟ فقال (ص) حُسنُ الخُلق، سائل تا چهار بار سؤالش را تکرار کرد. حضرت دوباره فرمودند: حُسنُ الخُلق...
در حدیث دیگر فرمودند: کاملترین مؤمنان از نظر ایمان با اخلاقترین آنان است... و رأس همه خوبیها اخلاق حسنه است و امثال این روایت بسیارند که ما مقداری از آن را در این کتاب آورده ایم، خلاصه آثار اخلاق خوب این است که باعث ازدیاد روزی، عمران، آبادی، و طول عمر و از بین بردن گناهان، و سنگینی کفه ترازوی حسنات، و در موقع حساب و بلاخره وسیله ورود در بهشت و جوار رحمت حضرت حق خواهد بود، زیرا صاحب خُلق نیکو طعمه آتش جهنّم نخواهد شد. و صاحب خُلق حَسَن نه تنها وارد بهشت می گردد، بلکه در بهشت هم از نظر منزل و مأوی از نزدیک ترین افراد به پیامبر اسلام (ص) خواهد بود.
بنابراین صاحب اخلاق حمیده به واسطه حسن خلقش دنیا و آخرت را با هم دارد، زیرا در حدیثی حضرت با صراحت به امّ السّلمه (علیهاالسلام) فرمود: «حُسن خُلق جامع خیر دنیا و آخرت است»، پس با توجّه به این قبیل روایات روشن گردید که کمترین عمل پس از اعتقاد به اصول دین، به پایه حُسن خُلق رسیده و آثار نفیس آن زیاد است که ما از خداوند متعال خواستاریم که توفیق حُسن خُلق را هم به ما عنایت فرماید ان شاءالّله، این مختصر نوشتار هم مورد قبول پروردگار متعال قرار گیرد و هدیه ایست به ساحت مقدس امام زمان (ع) و ثوابش به روح شهدای اسلام و ایران و امام راحل و بزرگان دین و پیش کسوتان روحانیت و همچنین برادر شهیدم آشیخ احمد میر خلف زاده وصل گردد.
حقیر درگاه حق علی میر خلف زاده
قم مقدّسه آشیانه آل محمّد (ص)
5/1/80

( خوش اخلاقی از نظر قرآن )

ای پیغمبر ما، به سبب رحمت پروردگارت است که این جور نسبت به مؤمنان نرم و خوش خو و خوش خُلق شدی، چون اگر بدخو و بد زبان و سخت دل بودی، مردم از اطراف تو پراکنده می شدند. (1)
ای پیغمبر ما، الّبته که تو دارای خُلق و خوی خوش بزرگ و بسیار پسندیده هستی، (2)

ای پیغمبر ما، پر و بال خود را برای مؤمنان پایین آور، یعنی: با آنها با مهربانی و ملاطفت و خوش رفتار باش. (3)
ای پیغمبر ما، بزرگان واقعی خدا آن کسانی هستند که افتاده حال و خاکی و مهربان روی زمین راه می روند و موقعی که جاهلها آنها را مخاطب قرار می دهند، با گشاده رویی و خوش اخلاقی به آنها سلام می کنند. ای پیغمبر ما، بگو: با آنها با زبان خوش، اخلاق نیک، چهره باز و گشاده صحبت و سخن گوی.(4)
ای پیغمبر ما، بگو: با مردم خوش سخن و خوش رفتار و خوش رو باشید. (5)
ای پیغمبر ما، با زبان خوش و چهره باز و رفتار خوب و زبان نرم و طلب آمرزش، سائل را رد کردن بهتر است، تا آنکه صدقه دهند و از پی آن آزار دهند، خداوند بی نیاز و برد بار است. (6)
ای پیغمبر ما، آنان که می ترسند کودکان ناتوان از آنها زیر دست مردم باقی بماند باید از مکافات عمل خود بترسند و با یتیمان مردم خوش سخن و نیک رفتار باشند.(7)
(8)
ای پیغمبر ما، خداوند متعال دلهای مؤمنان را با هم گرم و مهربان و مأنوس و خوش خلق و ملاطف قرار داد، دلهاییکه اگر تو می خواستی با تمام ثروت زمین به هم الفت دهی نمی توانستی، (یعنی خدا به وسیله خوش خلقی و گشاده رویی و انس و خوش رفتاری دلها را بهم نزدیک گرداند که اگر تمام ثروتهای دنیا را می دادی نمی توانستی اینجور آنها را خون گرم کنی.) لیکن خدا قلوب آنها را با هم الفت داد، بوسیله خون گرمی و خوش رفتاری و حسن سلوک و چهره باز و مهربانی و انس و خوی نیک، چون او را بر هر کاری مقتدر و باسرار و مصالح امور داناست.(9)
... و آن خدا،خدائیست که بین شما مودّت و مهربانی و گشاده رویی و خلق خوش و محبت و رحمت و روی باز و الفت قرار داد....(10)
ای پیغمبر ما، به بندگانم بگو: همیشه سخن بهتر را بر زبان آرید و خوش زبان و مهربان و چهره باز و خوش خو و خوب اخلاق باشید، زیرا شیطان میان شما می خواهد تفرقه و دشمنی و فساد بیندازد، چون شیطان با انسانها دشمنی آشکار است. (11)
ای موسی، با فرعون با کمال آرامی و نرمی سخن بگو، با او چهره باز و زبانی خوش و رفتاری نرم داشته باش، تا از این خواب غفلت و غرور بیدار و متذکّر شود، یا از خدا بترسد، و ستم نکند. (12)

( خوش اخلاقی از دیدگاه معصومین )

حضرت ختمی مرتبت، پیغمبر اکرم، رسول خدا (ص) فرمودند:
«روز قیامت، در ترازوی اعمال، عملی بهتر از حسن خلق نیست(13)»
«آنکس که حسن خلق و رفتار انسانی و خون گرم و خوش اخلاق باشد، خداوند متعال ثواب و پاداش و جزای روزه داران و شب زنده داران را به او خواهد داد(14)»

«بیشترین چیزی که امّت مرا به بهشت می برد، تقوای خدا و حسن خلق است.(15)»
«با فضیلت ترین شما کسانی هستند که اخلاقشان بهتر و در رفتارشان بزرگوارتر و خوش خلق تر و گشاده روتر باشند و همنشین نواز باشند و بامردم انس بگیرند و مردم با آنها الفت گیرند و روی فرششان بنشینند.(16)»
«ای فرزندان عبدالمطلب، شما که نمی توانید با پول و ثروت و دارایی مردم را بسوی خودتان جلب کنید و کار مردم را گشایش دهید، پس (اگر می خواهید موفق و پایدار باشید) با چهره ای باز و خوش اخلاق با آنها برخورد کنید.(17)»
«خوش رویی کینه ها را از بین می برد.(18) »
«نزدیک ترین شما به من در روز قیامت خوش اخلاق ترین و خوش رفتارترین شما با خانواده می باشد.(19)»
«خود را به حسن خلق بیارائید چرا که جایگاه خوش اخلاق بهشت است و زنهار و بپرهیز از رفتار بد که بد رفتاران در آتش خواهند سوخت.(20)»
«بد رفتاری عمل انسان را فاسد می کند، همانگونه که سرکه عسل را فاسد می سازد.(21)»
«یا علی! برای هر گناهی توبه ای است مگر برای بدی اخلاق، زیرا آدم بد اخلاق هر زمان که از گناهی بیرون آید به گناه دیگری داخل گردد.(22)»
«سه چیز است که دوستی دو مسلمان را صفا دهد، اول با خوش رویی او را ملاقات کند، و جای نشستن را برای او وسعت دهد و او را با بهترین اسامی که او دوست دارد صدا بزند.(23)»
مومن شوخ و کارهایش لذتبخش است، و منافق ترشروی و خشمناک است.(24)
ای اباذر از کارهای خوب و نیک وانگذار چیزی را جز آنکه انجام دهی، و اگر بر چیزی قدرت نداری، پس با مردم سخن بگو در حالیکه نزدشان گشاده رو باشی.(25)
جابر از پیامبراکرم (ص) نقل می کند که حضرت فرمود:
از اخلاق پیامبران و راستگویان است که خوش رو باشند یعنی: در هنگام ملاقات با رویی گشاده و رویی خوش همدیگر را دیدار نمایند و وقت دیدار مصافحه کنند و بر هر فردی لازمست که اکرام کند، آنکس را که زیارت خانه خدا رفته.
و فرمود: خوشروئی اولین پذیرائی از مهمان است و کسی که دوست دارد مردم از او عیب نگویند و او را مدح کنند پس با خوشروئی مردم را دیدار کند. (26)

آقا سید المظلومین، امام المتقین امیرالمومنین حضرت علی(ع) فرمود: انسان مؤمن الفت گیر و خون گرم و خوش رو و چهر باز است و زود با مردم انس می گیرد و کسیکه الفت نگیرد و با او الفت نگیرند خیری ندارد.(27)
آدم مؤمن شادیش در رخسارو اندوهش در دل است، از هر چیزی سینه اش فراخته و نفسش خوارتر است، سرکشی را مکروه و خودنمائی را دشمن دارد، غمش طولانی و همتش بلند است، سکوتش بسیار و وقتش مشغول،سپاسگزار و شکیبا و صبور و در اندیشه خود فرو رفته و نیاز خود را دریغ می دارد. خلق و خُویش هموار و طبعش ملایم است نفسش از سنگ سختتر و از بنده خوارتر است...(28)
ای کمیل خُلق و خویت را نیکو و خوش رفتار و خوش رو باش، با همنشین خود گشاده رو و چهره باز و مهربان و انس گیر و خون گرم باش، و بر خدمتگذارت پرخاش گر و بد اخلاق و عبوس نباش...(29)
بهترین و نیکوترین چیزی که دل دوستان را مهربان و کینه را از دل دشمنان بیرون می کند، خوش رویی و خوش رفتاری و چهره باز است، در وقت ملاقات و جویای حال بودن در نبودشان. و گشاده روئی در هنگام حضورشان.(30)
سینه عاقلان و خردمندان مخزن راز اوست، و گشاده روئی و خوش خوئی دام دوستی اوست و...(31)
ای محمد ابن ابی بکر:
بالت را برای (مردم) نجنبان (یعنی متواضع باش) و پهلویت را برای آنها هموار کن (یعنی در کارت نرمش داشته باش) با آنها با مدارا و مهربانی و گشاده روی و خوش رفتار باش. (32)
وقتی که محمد بن ابی بکر از طرف آقا امیرالمؤمنین (ع) والی و فرماندار مصر شد حضرت در عهد نامه ای که هنگام حرکت او بود برایش فرمودند:
که تواضع داشته باش و با مردم هنگام مراجعه نرم و مهربان و خوش زبان و با اخلاق حسنه و چهره باز و خوشرو باش تا در کارهایت موفق باشی.
امام پنجم حضرت باقر آل محمد (ص) فرمود:
مردی نزد حضرت پیغمبر اسلام (ص) آمد و عرض کرد: مرا نصیحت فرمایید، سپس آنچه که حضرت به او فرمود: این بود، «برادر دینی ات را با صورت باز، بشّاش، و خندان و گشاده رو ملاقات نما». «خوشروئی و گشاده روئی دوستی آور است و انسان را به خدا نزدیک می کند، و چهره در هم و گرفته دشمنی آورد و انسان را از خدا دور می کند».(33)
«کامل ترین مردم از نظر دین و ایمان خوش خُلق ترین آنهاست». (34)
حضرت صادق آل محمد (ص) فرمود:
(35)
«انسان مؤمن بعد از انجام واجبات پیش خدای عزّ و جلّ عملی محبوب تر از این نیاورد که مردم را از نظر خُلقش در وسعت گذارد». (36)
«خلق و خوی خوب و نیکو گناه را آب می کند، همچنان که خورشید یخ را آب می کند».(37)

«نیکو کاری و حسن خلق خانه ها را آباد و عمرها را زیاد می کند».(38)
«چهار چیز در هر که باشد ایمانش کامل است و اگر چه سر تا پایش گناه باشد، نقصی به او نمی رسد و آنها راستگویی و رد امانت و حیاء و حسن خلق است».(39)
«خلق و خوی خوب بخششی از عطاهای خداوند متعال است».(40)
«خداوند متعال ثوابی را که برای حسن خلق به بنده می دهد مانند ثواب کسی است که هر صبح و شام در راه خدا جهاد کند».(41)
«هر گاه با مردم خلط و آمیزش داری اگر بتوانی که دستت بالاتر از آنها باشد بکن، (یعنی در احسان و بخشش و سائر آداب معاشرت از آنها جلوتر باش). زیرا گاهی بنده در عبادت کوتاهی و تقصیر دارد ولی حسن خلق دارد و خدا به سبب حسن خلقش او را به درجه روزه داری که به عبادت به پاخیزد می رساند».(42)
«سه چیز است که هر که یکی از آنها را پیش خدا ببرد خداوند متعال بهشت را برای او واجب می کند، انفاق در حال تنگ دستی و خوشرویی برای مردم و انصاف دادن از خود. (یعنی حق را بگوید اگر چه بر زیان او باشد.)» (43)
«هر کس که بخواهد خداوند متعال او را داخل رحمتش کند و در بهشت او را جای دهد، باید اخلاقش را خوب کند، گشاده رو باشد».(44)
«خوش خلقی از دین است و روزی را زیاد می کند».(45)
«خوش خلقی و گشاده روئی و خوب با مردم رفتار کردن صاحبش را به مقام روزه داری و شب زنده داری می رساند».(46)
«هر کس بد خلقی کند، خود را معذّب کرده».(47)
«هیچ عیش و زندگانی خوش گواراتر از خوش خلقی
نیست».(48)
«بد خُلقی موجب عسرت و پریشانی و ناراحتی است».(49)
«کامل ترین مردم از نظر عقل خوش خُلق ترین آنهاست».(50)
یکی از اصحاب آقا حضرت صادق (ع) گفت: از حضرت سؤال کردم:
«حد و اندازه خوش خُلقی چه قدر است؟
حضرت فرمود: اینکه فروتنی کنی و سخنت را پاکیزه نمایی، و برادرت را با خوشروئی دیدار کنی».(51)
ذیل آیه شریفه (قولوا للنّاس حُسنا) حضرت فرمود: «یعنی با مردم زیبا و خوش زبان صحبت و سخن بگوئید، چه مؤمن و چه مخالف، مؤمن را با صورت باز و خوشرو و مخالف را با نرمش گفتار، تا به ایمان شما مجذوب شوند اگر از این هم مأیوسند لااقل شرشان را از جانشان باز دارند».(52)