فهرست کتاب


نگاهی بر زندگی دوازده امام (علیهم السلام)

علامه حلی‏ ترجمه و پاورقی از:محمد محمدی اشتهاردی‏

نگاهی به جهاد و جانبازیهای علی (ع)

جهاد و مبارزه، اهرم نیرومندی است که در سایه آن ارکان اسلام، تثبیت می گردد و با تثبیت ارکان، دستورات و احکام و برنامه های دین، استقرار می یابد.
امیر مؤمنان علی (ع) در رابطه با جهاد، جایگاه مخصوصی دارد که دیگران را چنین جایگاهی نیست و در این مورد، همه تاریخ نویسان و دانشمندان و راویان از تمام مذاهب اسلامی اتفاق نظر دارند و در صحت آن هیچ فردی شک و تردید نمی کند و هیچ اندیشمند و هوشیاری، تردیدی به خود راه نمی دهد، جز بی خبران از اخبار و تاریخ و دشمنان پرکینه و ننگین (که همچون شب پره، منکر وجود خورشیدند).

چهره علی (ع) در آینه جنگ بدر

به عنوان نمونه، سلحشوری و فداکاری علی (ع) را در آینه جنگ بدر بنگریم که داستانش در قرآن، ذکر شده است، جنگ بدر، اولین جنگی است که مسلمانان در آن آزمایش شدند(84) و ترس و وحشت آن جنگ، عده ای از دلیران اسلام را به کنار می کشاند و هرکدام به بهانه ای شانه خالی می کردند و خود را از صحنه دور می نمودند چنانکه قرآن در ترسیم این موضوع می فرماید:
کما اخرجک ربک من بیتک بالحق و ان فریقاً من المؤمنین لکارهون یجادلونک فی الحق بعد ما تبین کأنما یساقون الی الموت و هم ینظرون.(85)
خشنودی بعضی از شما از چگونگی تقسیم غنایم بدر) همانند آن است که خداوند تو را از خانه ات به حق بیرون فرستاد (به سوی میدان بدر) در حالی که جمعی از مؤمنان کراهت داشتند. آنان با اینکه می دانستند، این فرمان خداست، باز با تو ستیز می کردند. (و آنچنان وحشت زده بودند که) گویی به سوی مرگ رانده می شوند و (آن را با چشم خود) می نگرند.
و در تعقیب آیات فوق می فرماید:
و لا تکونوا کالذین خرجوا من دیارهم بطراً و رئاء الناس و یصدون عن سبیل الله و الله بما یعملون محیط.(86)
(و مانند کسانی نباشید که از سرزمین خود از روی هواپرستی و غرور و خودنمایی کردن در برابر مردم (به سوی میدان بدر) بیرون آمدند و مردم را از راه خدا باز می داشتند و خداوند به آنچه عمل می کنند، آگاه است.
بلکه تا آخر سوره انفال، سخن از بهانه جویی و شانه خالی کردن عده ای است، اگرچه تعبیرات، گوناگون است، ولی از نظر معنا، هماهنگ و دارای معانی متحد می باشند.
خلاصه این جنگ از این قرار است: مشرکان به سرزمین بدر(87) آمدند و برای جنگ با مسلمین، اصرار می کردند و به بسیاری افراد سپاه خود و بسیاری اموال و ساز و برگ نظامی و تجهیزات خود، تظاهر می کردند، ولی تعداد مسلمانان در برابر آنان کم بود (313 نفر در حدود یک سوم سپاه دشمن) که به علاوه گروههایی از مسلمین با بی میلی به جبهه آمده بودند و اضطرار و ناچاری، آنان را به سوی میدان آورده بود و وقتی که سپاه دشمن در برابر سپاه اسلام قرار گرفت، مشرکان اعلان جنگ نمودند و با فریادهای خود، مبارز طلبیدند (سه نفر به نامهای: ولید، عتبه و شیبه از شجاعان لشگر دشمن به میدان آمده و مسلمین را به جنگ دعوت نمودند و هماورد طلبیدند).
انصار (مسلمین مدینه) به پیش آمدند و چند نفر از خود را به میدان فرستادند، پیامبر (ص) از آنان جلوگیری کرد و به آنان فرمود: (مشرکین همتای خود را (که اهل مکه اند) به جنگ می طلبند و شما (اهل مدینه) همتای آنان نیستید.
سپس رسول اکرم (ص) امیر مؤمنان علی (ع) را به جنگ با دشمن فرمان داد و حضرت حمزه و عبیدة بن حارث (عمو و پسرعموی خود) را به همراه علی (ع) فرستاد و در برابر دشمن، صف آرایی کردند. وقتی که این سه نفر به میدان تاختند؛ چون کلاهخود و لباس جنگ، آنان را پوشانده بود، دشمنان آنان را نشناختند، پرسیدند شما کیستید؟ آن سه نفر خود را معرفی کردند و نسب خود را بیان نمودند و گفتند: (کفاء کرام؛ شما همتایان گرامی هستید. نایره جنگ (تن به تن) در گرفت (به مقتضای سن) ولید با علی (ع) به نبرد پرداخت و علی (ع) به او مهلت نداد و او را کشت. عتبه با حمزه به جنگ پرداخت، طولی نکشید که به دست حمزه کشته شد. شیبه با عبیده هماور شد (و این دو، مدتی جنگیدند) دو ضربت بین آنان رد و بدل شد که یکی از آنها باعث جدایی ران عبیده گردید، علی (ع) با ضربتی بر شیبه، عبیده را از چنگال او رهانید و همین ضربت، شیبه را کشت و در کشتن او حمزه (ع) نیز علی (ع) را یاری می کرد.
کشته شدن سه نفر از دلاوران دشمن، نخستین شکست ذلت و سرافکندگی را بر کافران وارد ساخت، آنان با وحشت و حیرت، مرعوب اقتدار مسلمین گشتند و نشانه های پیروزی مسلمین، آشکار شد.
سپس علی (ع) در برابر (سعید بن عاص قرار گرفت و با او به نبرد پرداخت در حالی که دیگران از برابر شمشیر علی گریختند و همان دم سعید بن عاص نیز به دست علی (ع) کشته شد.
سپس (حنظله پسر ابوسفیان، در برابر علی (ع) قرار گرفت، علی (ع) او را نیز کشت. پس از او (طعیمة بن عدی به جنگ علی (ع) آمد، علی (ع) او را نیز به هلاکت رساند.
و سپس علی (ع) (نوفل بن خویلد را - که از شیطانهای قریش بود - کشت و به همین منوال یکی پس از دیگری به دست علی (ع) کشته شدند به گونه ای که بیش از نیمی از کشته شدگان دشمن که جمعاً هفتاد نفر بودند (36 نفر آنان) تنها به دست با کفایت امیر مؤمنان علی (ع) کشته شدند و همه مسلمین که در جنگ بدر شرکت کرده بودند، همراه سه هزار نفر از فرشتگان که نشانه های مخصوصی داشتند(88)، نیم دیگر از آن هفتاد نفر را کشتند، بنابراین، علی (ع) به اعانت الهی و توفیقات و تأییدات خداوند، تنها عهده دار کشتن نیمی از کشته شدگان شد و در نتیجه پیروزی مسلمین بر دشمن، به دست علی (ع) صورت گرفت و پایان جنگ نیز اینگونه بود که پیامبر (ص) مشتی از ریگ زمین را برداشت و به روی دشمن پاشید و فرمود: (شاهت الوجوه؛ زشت باد چهره های شما، و هیچ کس از دشمن در صحنه نماند و همه پا به فرار گذاشتند: (و خداوند امور مؤمنان را در جنگ، کفایت کرد و او قوی و شکست ناپذیر است.(89)

نام کشته شدگان به دست علی (ع) در جنگ بدر

دانشمندان و محدثین شیعه و سنی به اتفاق نظر، نام افرادی را که در جنگ بدر به دست علی (ع) کشته شده اند ضبط و ثبت نموده اند که به شرح زیر است:
1 - (ولید بن عتبه (چنانکه قبلا خاطرنشان شد) وی مردی دلاور، پرجرأت، قوی دل و چابک بود و دلاوران شجاع، از جنگ با او هراس داشتند.
2 - (عاص بن سعید بن عاص از قهرمانان قریش بود که دیگران از نبرد با او وحشت داشتند.
3 - (طعیمة بن عدی بن نوفل که سرکرده گمراهان بود.
4 - (نوفل بن خویلد که از سرسخت ترین دشمنان پیامبر (ص) بود، قریشیان او را در کارها مقدم می داشتند و احترام خاصی به او می نمودند، او همان کسی است که قبل از هجرت در مکه، ابوبکر و طلحه را (به خاطر اینکه مسلمان شده بودند) با طناب به همدیگر بست و آنان را یک روز تا شب شکنجه داد، تا اینکه بر اثر وساطت بعضی، آنان را آزاد نمود، وقتی که پیامبر (ص) او را در میدان بدر دید، شناخت، از خدا خواست به دست خودش نابودش کند، عرض کرد: (اللهم اکفنی نوفل بن خویلد، خدایا! مرا در مورد نوفل کفایت فرما علی (ع) به سوی او شتافت و او را کشت.
5 - زمعة بن اسود.
6 - عقیل بن اسود.
7 - حرث بن زمعه.
8 - نضر بن حارث عبدالدار.
9 - عمیر بن عثمان بن کعب بن تیم، عموی طلحة بن عبیدالله.
10 - عثمان بن عبیدالله.
11 - مالک بن عبیدالله (این دو نفر برادر طلحه بودند).
12 - مسعود بن ابوامیة بن مغیره.
13 - قیس بن فاکة بن مغیره.
14 - حذیفة بن ابی حذیفة بن مغیره.
15 - ابوقیس بن ولید بن مغیره.
16 - حنظلة بن ابی سفیان.
17 - عمرو بن مخزوم.
18 - ابوالمنذر، ولید بن ابی رفاعه.
19 - منبه بن حجاج سهمی.
20 - عاص بن منبه.
21 - علقمة بن کلده.
22 - ابوالعاص بن قیس بن عدی.
23 - معاویة بن مغیرة بن ابی العاص.
24 - لوذان بن ربیعه.
25 - عبدالله بن منذر بن ابی رفاعه.
26 - مسعود بن ابی امیة بن مغیره.
27 - حاجب بن صائب بن عویمر.
28 - اوس بن مغیرة بن لوذان.
29 - زید بن ملیص.
30 - عاصم بن ابی عوف.
31 - معبد بن وهب، هم سوگند قبیله عامر.
32 - معاویة بن عامر بن عبدالقیس.
33 - عبدالله بن جمیل بن زهیر بن حارث بن اسد.
34 - سائب بن مالک.
35 - ابوالحکم بن اخنس.
36 - هشام بن امیة بن مغیره.
اینان 36 نفرند که علی (ع) به تنهایی آنان را در جنگ بدر کشت، غیر از افرادی که در مورد قاتل آنان اختلاف است که آیا علی آنان را کشت یا دیگری و غیر از آنانی است که علی (ع) در قتل آنان با دیگران شرکت داشته است. و تعداد مقتولین دشمن به دست علی بیش از نیمی از مقتولین آنان است (چرا که کشته شدگان دشمن در جنگ بدر، هفتاد نفر بودند که علی (ع) 36 نفر از آنان را کشت یعنی یک نفر بیش از نصف هفتاد نفر را).