فهرست کتاب


نگاهی بر زندگی دوازده امام (علیهم السلام)

علامه حلی‏ ترجمه و پاورقی از:محمد محمدی اشتهاردی‏

ویژگیهای زندگی علی (ع)

1 - علی (ع) نخستین امام مؤمنین و رهبر مسلمانان و اولین خلیفه بعد از رسول خدا، پیامبر راستین و امین اسلام محمد بن عبدالله خاتم پیامبران - صلوات خدا بر او و دودمان پاکش باد - است(46) او که برادر و پسر عمو و وزیر پیامبر (ص) و داماد آن حضرت؛ یعنی شوهر دخترش حضرت فاطمه زهرا - سلام الله علیها - سرور بانوان دو جهان است، امیر مؤمنان علی بن ابیطالب بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبد مناف، سرور اوصیا - بهترین صلوات و سلام بر او باد -.
2 - کنیه علی (ع) ابوالحسن است، او در روز جمعه سیزدهم رجب سال سی ام (عام الفیل (ده سال قبل از بعثت) در مکه در بیت الحرام داخل کعبه خانه خدا، دیده به این جهان گشود که هیچ کس قبل از او و بعد از او، در این خانه خدا تولد نیافت و نمی یابد و این نشانگر موهبت و احترام و توجه خاص خداوند به وجود علی (ع) است و بیانگر مقام بسیار ارجمند اوست.
3 - مادر آن بزرگوار، فاطمه دختر اسد بن هاشم بن عبد مناف (س) است که برای رسول خدا (ص) (نیز) همچون یک مادر بود و رسول خدا (ص) در دامن او رشد کرد و آن حضرت همیشه سپاسگزار نیکیهای او بود. فاطمه بنت اسد، در صف نخستین ایمان آورندگان به اسلام، ایمان آورد و همراه جمعی از مهاجرین با آن حضرت به سوی مدینه هجرت کرد و وقتی که از دنیا رفت(47)، پیامبر (ص) او را با پیراهن مخصوص خود کفن نمود تا به وسیله آن از آزار حشرات زمین حفظ گردد و در قبر او (قبل از دفنش) خوابید تا بدین وسیله فشار قبر به او نرسد و اقرار به امامت پسرش امیر مؤمنان علی (ع) را به او تلقین کرد، تا پس از دفن، وقتی از او در مورد آن سؤال شد بتواند پاسخ دهد و این همه توجهات مخصوص پیامبر (ص) به مادر علی (ع) به خاطر آن مقام ارجمندی بود که او در نزد پروردگار و نزد آن حضرت داشت. این سرگذشت بین تاریخ نویسان مشهور است.
4 - امیر مؤمنان علی (ع) و برادرانش (طالب، عقیل و جعفر) نخستین کسانی هستند که از دو سو (هم از ناحیه پدر و هم از ناحیه مادر) از نسل هاشم بن عبد مناف هستند، به این خاطر و به خاطر نشو و پرورش آن حضرت در دامان رسول خدا (ص) و تحصیل کمالات معنوی از او، به دو شرافت نایل گردید (شرافت نسب و شرافت پرورش و آموزش از دامان فرهنگ ساز رسول خدا (ص)).
5 - علی (ع) نخستین فردی بود که قبول اسلام کرد و به خدا و رسولش ایمان آورد و هیچ کس از اهل بیت رسول خدا (ص) و از اصحاب، در این جهت به او نرسید و او نخستین مردی بود که پیامبر (ص) او را دعوت به اسلام کرد و او آن را پذیرفت و همواره از دین اسلام حمایت می کرد و با مشرکان مبارزه می نمود و از حریم ایمان دفاع می کرد و گمراهان و سرکشان را سرکوب می نمود و دستورات دین و قرآن را منتشر می ساخت و به عدالت، حکم می کرد و به کارهای نیک دستور می داد.
6 - علی (ع) بعد از بعثت رسول خدا (ص) تا رحلت آن حضرت یعنی در طول 23 سال، همواره همراه، همراز و همکار پیامبر (ص) بود، در سیزده سال قبل از هجرت (در بحران مبارزه شدید با مشرکان) شریک تنگاتنگ غمهای پیامبر (ص) بود، بیشترین دشواریها و رنجهای این دوره را تحمل نمود و ده سال بعد از هجرت به سوی مدینه، یگانه مدافع اسلام و پیامبر (ص) از شر مشرکان بود و برای حفظ جان (و هدف) پیامبر (ص) با کافران جنگید و در این راستا جانش را در طبق اخلاص نهاد و فدای پیامبر (ص) و سپر بلا برای اسلام نمود و این شیوه ادامه داشت تا آن هنگام که رسول خدا (ص) رحلت کرد و خداوند او را به سوی بهشت خود برد و در ارجمندترین جایگاه بهشتی، جایش داد، هنگام رحلت رسول خدا (ص)، علی (ع) 33 سال داشت.
امت اسلام درباره امامت علی (ع) در همان روز رحلت پیامبر (ص) اختلاف نمودند، شیعیان او یعنی همه بنی هاشم و (افراد برجسته ای مانند:) سلمان، عمار، ابوذر، مقداد، خزیمة بن ثابت (ذوالشهادتین)، ابوایوب انصاری، جابر بن عبدالله انصاری، ابوسعید خدری. و امثال آنان از بزرگان مهاجر و انصار، معتقد بودند که علی (ع) خلیفه رسول خدا (ص) بعد از آن حضرت است و امام برحق می باشد؛ زیرا او در فضایل و رأی و کمالات بر همگان سبقت و برتری دارد، هم در ایمان و هم در علم و آگاهی به احکام و هم در جهاد و مبارزه با دشمنان، بر همه پیشی گرفته است و در زهد و پارسایی و خیر و صلاح، بین او و دیگران، فاصله بسیار بود و اصلا دیگران را نمی شد با او مقایسه کرد و در قرب منزلت و خویشاوندی به پیامبر (ص) هیچ کس چون او نبود.

آیه ولایت

صرف نظر از این امور، خداوند در قرآن، به ولایت و امامت او تصریح کرده، آنجا که می خوانیم:
انما ولیکم الله ورسوله والذین آمنوا الذین یقیمون الصلاة و یؤتون الزکوة و هم راکعون.(48)
(سرپرست و رهبر شما تنها خداست و پیامبر او و آنان که ایمان آوردند و نماز را برپا می دارند و در حال رکوع، زکات می پردازند.
و (بر مطلعین) آشکار است که غیر از علی (ع) کسی نبود که در رکوع، صدقه بدهد(49) و به اتفاق ارباب لغت، واژه (ولی به معنای (برتر و سزاوارتر است و وقتی که امیر مؤمنان علی (ع) به حکم قرآن برترین و سزاوارترین بوده و بر خود مردم اولی و سزاوارتر باشد - زیرا به تصریح قرآن (در آیه فوق) این موهبت به او داده شده - در این صورت بدون هرگونه ابهام واجب است که همه مردم از او اطاعت کنند، چنانکه اطاعت آنان از خدا و رسول خدا واجب می باشد.

آیه انذار

دلیل دیگر حدیث (یوم الدار است که پیامبر (ص) فرزندان و نوادگان عبدالمطلب را (در آغاز بعثت) برای دعوت به اسلام در خانه اش جمع کرد(50) آنان در آن روز چهل مرد - یکی کمتر یا یکی زیادتر - بودند (چنانکه محدثین ذکر کرده اند) و سپس به آنان فرمود: ای فرزندان عبدالمطلب! خداوند مرا به پیامبری بر همه مردم جهان برانگیخت و بخصوص مرا پیامبر شما نمود، و فرمود:
و انذر عشیرتک الاقربین(51) (و خویشاوندان نزدیکت را انذار کن.
و من شما را به دو کلمه ای که گفتن آن در زبان آسان است، ولی در میزان گران و سنگین می باشد و شما در پرتو این دو کلمه، سرور عرب و عجم خواهید شد و همه امتها به خاطر این دو کلمه مطیع شما خواهند گردید و شما در پرتو آن وارد بهشت می شوید و از آتش دوزخ، نجات می یابید، دعوت می کنم و آن دو کلمه عبارت است از:
الف: گواهی به یکتایی و بی همتایی خدا.
ب: گواهی به اینکه من رسول خدا هستم.
هر آن کس پاسخ مثبت به این دعوتم بدهد و در پیشبرد این دعوت مرا یاری کند، او برادر، وصی و وزیر و وارث من، بعد از من است.
در میان آن جمعیت (چهل نفر) هیچ کس به این دعوت، پاسخ نداد تنها امیر مؤمنان علی (ع) از میان آن جمعیت، در پیش روی رسول خدا (ص) برخاست، با اینکه کوچکترین آنان از نظر سال(52) بود و ساق پایش از ساق پای همه آنان نازکتر و ناتوانترین آنان به چشم می خورد(53)، گفت: (ای رسول خدا! من تو را در این راستا یاری می کنم.
پیامبر (ص) به او فرمود:
اجلس فانت اخی و وصیی و وزیری و وارثی و خلیفتی من بعدی.
(بنشین که تو برادر من و وصی من و وزیر و وارث و جانشین من بعد از من هستی.
و این، گفتار صریح و روشنی است در مورد جانشینی علی (ع).