فهرست کتاب


نگاهی بر زندگی دوازده امام (علیهم السلام)

علامه حلی‏ ترجمه و پاورقی از:محمد محمدی اشتهاردی‏

گذری بر زندگی علامه حلی

پیشگفتار مترجم

برای آشنایی با مؤلف این کتاب به مطالب هشتگانه زیر توجه کنید:

1 - زادگاه و نشو و نمای علامه

نابغه بزرگ و فقیه سترگ اسلام، علامه حلی - اعلی الله مقامه الشریف - در نوزدهم ماه مبارک رمضان، سال 648 هجری قمری(2) در شهر (حله از یک خانواده علم، فقه و فضیلت، دیده به جهان گشود و در شب 21 محرم سال 726 قمری در حالی که 77 سال و شش ماه از عمر پربرکتش می گذشت، چشم از جهان فروبست و مزار شریفش در نجف اشرف است.
بنابراین، او فرزند رمضان و ثمره محرم بود، روزی که شبش شب قدر بود دیده به جهان گشود و در ماه محرم؛ ماه حسین (ع) و ماه غلبه خون بر شمشیر بدرود حیات گفت.
نام او را (حسن گذاردند، و این نام برای او نام با معنایی بود؛ چرا که بعداً روشن شد که او در تمام ابعاد انسانی و ارزشهای عالی بشری، حسن و ممتاز بود.
سلسله نسب او را این گونه نوشته اند: (ابومنصور، حسن بن یوسف بن علی بن مطهر حلی و بعدها به عنوان (علامه حلی معروف گردید. زادگاه او، (حله کانونی برای پرورش علمای برجسته و دانشمندان نامدار و بزرگ بود، این شهر در سرزمین بابل (بین نجف اشرف و کربلا) قرار گرفته است که توسط (امیر سیف الدوله از دودمان بنی اسد و از امرای دیلمی، احداث گردید، از این رو گاهی از آن به عنوان (الحلة السیفیه یاد می کنند.(3)
در روایات آمده: (اصبغ بن نباته می گوید: در جریان جنگ صفین همراه امیر مؤمنان علی (ع) بودم در بیابان روی تلی ایستاد سپس به سرزمین خرم و خوش منظری بین بابل و آن تل اشاره کرد و فرمود: (مدینة ای مدینة؛ شهری براستی چه شهری؟! به به!
عرض کردم: ای مولای من، گویی شهری را می نگری و از آن یاد می کنی؟ آیا در اینجا شهری بوده و ویران شده است؟ فرمود:
لا ولکن ستکون مدینة یقال لها الحلة السیفیة یمدنها رجل من بنی اسد. یظهر بها قوم اخیار لو اقسم احدهم علی الله لابرء قَسَمَه.
(نه در گذشته شهر نبوده بلکه در آینده نزدیک شهر خواهد شد که به آن (حله سیفیه می گویند که مردی از بنی اسد، آن را احداث می کند و در این شهر مردان نیکی برمی خیزند آنچنان در سطح عالی معنویت قرار دارند که اگر یکی از آنها خدا را (برای روای حاجتی) سوگند دهد، قطعاً خداوند حاجت او را روا می نماید و دعایش را به استجابت می رساند.(4)
آری، علامه حلی در چنین سرزمین فضل پروری متولد شد و در پرتو نظارت دقیق پدر فقیه و ارجمندش (سدیدالدین یوسف رشد و نمو کرد، علوم مقدماتی، فقه، اصول و دانشهای اسلامی را در محضر پدرش و در کلاس درس دایی خود (محقق حلی (نجم الدین ابوالقاسم جعفر بن حسن بن یحیی حلی، معروف به محقق حلی یا محقق اول) فرا گرفت، محقق حلی از فقهای بزرگ قرن هفتم بود که به سال 676 قمری در (حله از دنیا رفت و همانجا به خاک سپرده شد، کتابهای: (المعارج، المختصر النافع، المعتبر و شرایع، از تألیفات اوست. محقق حلی، برای علامه همچون پدری مهربان و دلسوز بود و در تکوین پایه های علمی علامه نقش بسزایی داشت.
پدر علامه و همچنین برادرش رضی الدین علی بن یوسف، نیز از فقها و رؤسای شیعه در عصر خود بودند. علامه حلی در تمام علوم و فنون اسلامی به تحصیل پرداخت و مدارج آن را به پایان رساند. ادبیات و منطق و ریاضیات را از (علی بن عمر صاحب کتاب (الشمسیة فی المنطق آموخت و علم کلام و فلسفه را از محضر فیلسوف معروف شیعه، خواجه نصیرالدین طوسی، فرا گرفت و...
رشد و ترقی علامه به قدری سریع و وسیع بود که آثار نبوغ و برازندگی در همه ابعاد زندگی او دیده می شد و در دوران جوانی به مقام اجتهاد نایل آمد، او خود در مقدمه کتاب (منتهی الاصول می فرماید: (از دروس کلامی و فلسفی، فارغ التحصیل شدم و قبل از آنکه 26 سال از عمرم بگذرد، به تحریر علم فقه پرداختم.
از جمله اساتید علامه، پسر عموی مادرش، شیخ نجیب الدین و همچنین دو نفر از علمای سید و والامقام: جمال الدین احمد و رضی الدین علی بن طاووس بودند. و شاگردان برجسته ای نیز از محضر درس او برخاستند و بعد از خود، تألیفات متقن و بی شمار او نیز ذخیره و مخزنی از علم و دانش بود و نقش بسزایی در رشد فرهنگی و علمی داشت و از این رهگذر نیز دانشمندان بسیاری در طول تاریخ پرورش یافتند.(5)