حج البیت در مکتب اهل بیت علیهم السلام

نویسنده : بهاءالدین قهرمانی نژاد شائق

دیباچه

الحمدلله رب العالمین، خالق السموات و الارضین، و صلی الله علی جمیع الانبیاء و المرسلین، سیما خاتمهم و افضلهم محمد و آله الطاهرین الذین اذهب الله عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا.
حمد و ثناء بی پایان، شایسته خداوندی است که به جهت مصالح عادیه و تکریم مقام انسان، به دست انبیاء خویش، بیت الله را به منصه بنیان رسانده و آن را مزار و مطاف بندگان خویش قرار داد.و هم او که بفرمود: در اینجا و بناء این حرم امن، رعایت مصالح انسانها تا به روز قیامت، لحاظ گردیده شده است.(1) در این میان، برگزیدگان صالح، یعنی پیامبران و اولیاء بحق خود را برای هدایت خلائق و اعلام لزوم قصد و عزم حضور در کنار این معبد حقیقی بشری، مأموریت داد تا از نقاط دور و نزدیک به سوی کعبه آمال انسانی، بشتابند تا موفق به درک فیوضات عظیم این فریضه بزرگ عبادی و سیاسی گردند.(2)
این مکان با عظمت و بیت الله الحرام، قبل از خلقت حضرت آدم علیه السلام مورد توجه و تکریم مقربین الهی بوده و پس از هبوط آن حضرت به روی زمین، از دیرباز مورد عنایت و محل طواف جمیع پیامبران و انسانهای ممتاز بوده است.(3)
پس از قرنها که از دعوت عام حضرت نوح علیه السلام می گذشت، پیامبری از بین قوم نمرودیان به پا خاسته و جهت اعتلای حقائق الهی، آزمایش های بزرگی همچون پر تاب شدن در میان آتش، هجرت به سوی سرزمین بی آب و علف به همراه همسر و فرزندش اسمعیل و مأموریت در قربانی نمودن این تنها فرزند خویش، پشت سر گذاشته و حقتعالی در این هنگام مسئولیت بزرگ امامت امت را به وی تفویض نموده (4) و سپس مأمور بنیان نمودن، بیت الله الحرام به همراه فرزندش اسمعیل شده و بعد از اتمام این مأموریت بزرگ، مناسک اولیه حج را در بین مردم حج گزار ترویج نمود.
بعد از درگذشت حضرت ابراهیم خلیل الرحمن علیه السلام، حضرت اسمعیل و سپس نوادگان آن حضرت متکفل امور حج شدند که حاصل این فترت زمانی و همچنین جهالت و گمراهی بشریت باعث فراموشی کلی اهداف این فریضه الهی گردیده و خانه خداوند قرنها بعد به تدریج مبدل به بتخانه شد.
گرچه تا زمان ظهور پیغمبر خاتم صلی الله علیه و آله انسانهای والامقامی از این قاعده مستثنی بوده و بر عهده و پیمان خویش با آیین حنیف ابراهیم علیه السلام باقی ماندند، اما ظهور عادت خرافی، مناسک حج را در عهد جاهلیت مبدل به اعمال سبکسرانه و بیخردانه ای نموده بود. (5)
با ظهور نور نبوت و رسالت حضرت ختمی مرتبت، محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله، یک بار دیگر نور هدایت بشری به تمام و کمال درخشیدن گرفته و در این بین، مناسک حج در بهترین صورت آن از طرف حقتعالی به نبی مکرم اسلام نازل شده و به عامه بشریت ابلاغ گردید. قوانین لایتغیر الهی پیرامون این مراسم باشکوه باعث عظمت روزافزون و عزت مستدام مسلمین گشت. پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله طی بیست و سه سال دوران پیامبری خویش، مردم را در انجام این فریضه بزرگ رهبری نموده و هنگامی که در آخرین حج خویش، به امر خداوند سبحان، مأمور ابلاغ مهمترین و اصلی ترین رکن اساسی دعوت خویش، یعنی اعلام وصایت و جانشینی خلیفه بلافصل خویش، اول مؤمن به اسلام و با فضیلت ترین انسانها پس از خودش، (6) یعنی اسدالله الغالب، علی بن ابی طالب علیه السلام، گردید، (7)مردم را به این نکته بنیادی که میزان اعمال و رفتار انسانها در کلیه شؤون اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، نظامی، عبادی و خانوادگی، قرآن و عترت و اهل بیت اوست، راهنمایی نموده و ضمانت نمود که تا هنگامی که عامه بشریت به این دو چنگ تمسک زنند، هرگز در ورطه هلاکت و گمراهی نخواهند افتاد.(8)
اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله که در اطلاق اولیه قرآن کریم، شامل علی بن ابی طالب علیه السلام و همسرش فاطمه دختر رسول الله صلی الله علیه و آله و حسنین علیه السلام است، بنابر نص صریح خداوند، از هر گونه رجس و پلیدی پاک بوده و دارای مقام عصمت در بالاترین حد تصور بوده و هستند.(9)راه و روش و سیره اهل بیت علیه السلام، همان ادامه خط فکری و سنت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله در کاملترین شکل آن است. به همین جهت ایشان از همان ابتداء رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله، برای انجام این وظیفه بزرگ، انواع سختیها و مشقات را به جان دل خریده و از بذل جان خویش نیز دریغ نکرده و خون پاک خود را به قدوم دوست نثار نموده اند.
اهل بیت رسول الله صلی الله علیه و آله که همان امامان بحق و منصوب از جانب خداوند بوده و بنابر روایت جابربن عبدالله انصاری (ره) از رسول الله صلی الله علیه و آله، دوازده نفر بوده که نه نفر ایشان از صلب حضرت ابی عبدالله، حسین بن علی علیه السلام به ظهور رسیدند، (10) در طول تاریخ امامت خویش، ضمن هدایت فکری جامعه بشری و اجتماع مسلمانان به سوی واقعیتهای هستی، مکنونات کتاب الهی و باطن آیات (11) مردم را در انجام فرائض دینی راهنمایی می نمود و در این زمینه گفتار و به ویژه عمل خود ایشان، بهترین حجت و دلیل برای رهپویان راه سعادت و پرهیزکنندگان از راه شقاوت بود.ائمه هدی جانشینان حقیقی جدشان رسول الله صلی الله علیه و آله بودند که به عنوان حجت بر حق خداوند، مراسم عبادی سیاسی حج را با حضور خویش مشروعیت می دادند.زیرا حج بدون ولایت، مانند بدن بدون روح بوده و روح تمامی احکام الهی، به ویژه حج بیت الله الحرام، حضور و تأیید ولایت الهی است.و در این مجموعه نوشتار، سعی بلیغی بر معرفی سیره معصومین و اهل بیت رسول الله صلی الله علیه و آله یعنی ائمه هدی، درباره حج و مراسم آن، همراه با ذکر وقایعی که ایشان در این ایام داشته اند، شده است.
همچنین در مواردی به ذکر وقایع و داستانهایی مربوط به حج از انسانهای صالحی که در مکتب اهل بیت علیه السلام رشد یافته اند، اقدام شده و در بخش پایانی نیز از پاکانی که در موسم حج موفق به زیارت خاتم الاوصیاء، بقیه الله فی الارضین، مولینا حجه بن الحسن العسکری روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء گشته اند، یادگردیده شده است.
لازم به ذکر است چون در کتاب از حج آدم علیه السلام تا خاتم صلی الله علیه و آله پیرامون رسول الله صلی الله علیه و آله و سیره و همچنین وقایع حج مربوط به آن خواجه کائنات و قطب عالم هستی، هر چند به اختصار ذکر نموده ام، (12) بنابراین محور بیشتر مطالب این اثر از ابوالائمه حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام تا امام عصر(عج) می باشد.هر چند که روایاتی نیز از این بزرگواران به نقل از جد بزرگوارشان رسول الله صلی الله علیه و آله هم ذکر خواهد شد.ضمنا به دلیل ارتباط تنگاتنگ حج با سرزمین مقدس مکه، قضایایی هم که به نوعی مرتبط با معصومین علیه السلام و شأن مکه است به مناسبت ذکر شده است.
شایسته است که در پایان مقدمه کتاب، این فراز از دعاء روزانه، ماه مبارک رمضان ذکر شود، اللهم ارزقنی حج بیتک الحرام فی عامی هذا و فی کل عام، ما ابقیتنی فی یسرمنک و عافیه و سعه رزق و لا تخلنی من تلک المواقف الکریمه و المشاهد الشریفه و زیاره قبر نبیک صلواتک علیه و آله. (13) (آمین یا رب العالمین)
قم المقدسه بهاءالدین قهرمانی نژاد شائق

قضایای از حج پیامبر گرامی اسلام حضرت ختمی مرتبت صلی الله علیه و آله

حضرت محمد بن ابدالله، در هفده ربیع الاول سال 570 م مقارن با عام الفیل، در شهر مکه از مادر پاک سرشتی به نام آمنه دختر وهب متولد گردید.تولد وی اثر عظیمی در عالم وجود ایجاد کرده و در اثر آن اتفاقات عجیبی در اقصی نقاط جهان به وقوع پیوست.وی دوران طفولیت خویش را به یتیمی از جانب پدر و مادر گذرانده و تحت تکفل پدربزرگش حضرت عبدالمطلب و پس از وی نزد عموی بزرگوارش حضرت ابوطالب و همسر او فاطمه بنت اسد گذراند.
ایام نوجوانی و جوانی آن حضرت یادآور رویدادهایی بود که حکایت از رسالت قریب الوقوع آن بزرگ انسان ملکوتی، می نمود.وی سرانجام در سال 610 م مصادف باسال چهلم عام الفیل، برای هدایت جهانیان برگزیده شده و آخرین شریهت الهی را بر مردم عرضه داشت.او پس از سیزده سال اقامت در مکه و تحمل انواع سختیها، به مدینه هجرت کرده و این مهاجرت زمینه تشکیل اولین حکومت اسلامی در عالم گردید.پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله مدت ده سال در مدینه سکونت نموده و جما به مدت 23 سال وظیفه رسالت خویش را به بهترین صورت انجام داد و چند ماهی پس از معرفی و تعیین وصی به حق خویش حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام در روز دوشنبه 28 صفر سال 11 هجری مقارن با 633 م رحلت نموده و عالم وجود را غرق ماتم خویش نمود.

اقرار به یکتاپرستی در هفت سالگی بین صفا و مروه

شخص دانشمندی از یهودیان شام که آگاهی فراوانی از حقایق نهفته در کتابهای آسمانی چون تورات، انجیل و زبور داشت، روزی به مدینه آمده سراغ رسول الله صلی الله علیه و آله را گرفت.او را به مسجد راهنمایی نمودند.وی هنگامی به سوی پیامبر صلی الله علیه و آله شتافت که عده ای از اصحاب و یاران نزدیک آن حضرت، گرداگرد وی نشسته بودند.وقتی که عالم یهودی رسول الله صلی الله علیه و آله را با اصحابش دید، گفت: ای امت محمد صلی الله علیه و آله، آگاه باشید که هیچ فضیلتی از پیامبران گذشته نیست، مگر آن که پیغمبر شما آن را داراست.اکنون کسی از شما هست که پیرامون فضائل پیامبرتان از او بپرسم تا پاسخ دهد؟ هیچکدام از یاران رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله نتوانست پاسخ فرد یهودی را بدهد.در این میان تنها علی بن ابی طالب علیه السلام پسر عمو، و داماد و نزدیکترین یار و یاور پیامبر برخاسته و به آن یهودی فرمود: آری، بدرستی که هیچ فضیلت و برتری به هیچ کدام از انبیاء پیشین داده نشده، مگر اینکه همه این فضائل در پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله جمع شده و بلکه بالاتر از این فضائل را نیز داراست.
شخص یهودی که به دقت صورت نورانی موالموحدین علیه السلام را می نگریست، با وی مذاکره و پرسش و پاسخ مفصلی پیرامون فضائل پیامبراسلام صلی الله علیه و آله داشت و از جمله پرسشهای او از علی علیه السلام این بود که پرسید، حضرت ابراهیم علیه السلام به معرفت الهی در جوانی احاطه یافت، حال به من بگو که حضرت محمد صلی الله علیه و آله چگونه این فضیلت را داشته است؟ حضرت علی علیه السلام پاسخ داد: در این صفت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله جلوتر است، زیرا ابراهیم علیه السلام در سن پانزده سالگی به مقام یقین و اقرار به وحدانیت حقتعالی رسید و حضرت محمد صلی الله علیه و آله در سن هفت سالگی به این مهم دست یافت.و آن وقتی بود که بین صفا و مروه با عده ای از بازرگانان مسیحی رو به رو شد.با دیدن محمد صلی الله علیه و آله، نظر آن جلب شده و از او پیرامون نام و نشانش پرس و جو کردند.آنها به او گفتند: پسر جان،نامت چیست؟
پاسخ داد: محمد.
پرسیدند، نام پدرت چیست؟
فرمود: عبدالله.
سپس از وی در مورد زمین و آسمان پرسیده و از آفریدگار زمین و آسمان جویا شدند.حضرت پاسخ فرمود: خالق و آفریننده آسمان و زمین خداوند بزرگ است.
امیرالمؤمنین علیه السلام خطاب به یهودی ادامه داد: همانا محمد صلی الله علیه و آله زمانی به خداوند متعال مؤمن بود که ملت او بت پرست بودند.(14)