فهرست کتاب


دیوان عمار یاسر

قیس عطار سید مرتضی موسوی گرمارودی

(19) احامی عن علی

1 - کلا و رب البیت لاابرح اجی
2 - حتی اموت او اری ما اشتهی
3 - لاافتأ الدهر احامی عن علی
4 - صهر الرسول ذی الامانات الوفی
5 - صنصرنا رب السماوات العلی
6 - و یقطع الهام بحد المشرفی
7 - یمنحنا النصر علی من یبتغی
8 - ظلما علینا جاهدا ما یأتلی
(بحر رجز)

طرفداری از علی علیه السلام

1 - به صحابه کعبه قسم هرگز از نبرد و ضربه های شمشیر پروا نخواهم کرد.
2 - تا آن که بمیرم یا آنچه را که دوست دارم مشاهده نمایم (یعنی یا شهید شوم یا پیروزی و برپایی حکومت حق را ببینم).
3 - پیوسته تا روزگارم باقی است از علی علیه السلام طرفداری خواهم کرد؛
4 - همو که داماد رسول خدا صلی الله علیه و آله و رساننده امانات اوست؛
5 - پروردگار بلند مرتبه آسمانها ما را یاری می دهد؛
6 - و سر دشمنان را به تیغ تیز مشرفی می پراند؛
7 - و ما را بر کسانی که بی وقفه و با جدیت؛
8 - بر ما ستم روا می دارند پیروزی می بخشد.
توضیح:
این شعر در کتاب (شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید) ج 8 ص 26 به نقل از کتاب (صفین) ص 343 و نیز در کتاب (الدرجات الرفیعه) ص 276-277 آمده است.
بیتهای 1 و 2 و 3 و 4 و 6 نیز به طور متوالی در (اعیان الشیعه) ج 8 ص 374 آمده است.
بیت های 1 و 2 و 3و 4 به طور متوالی در (بحارالانوار) ج 33، ص 33 به نقل از کتاب (صفین) آمده است.
بیت 3: در کتابهای (صفین) و (اعیان الشیعه): انا مع الحق احامی عن علی و در (بحارالانوار): انا مع الحق اقاتل مع علی و در (الدرجات الرفیعه): لاابرحن الدهر احمی عن علی آمده است.
بیت 4: در کتابهای (صفین) و (بحارالانوار) و (اعیان الشعیه): صهر النبی آمده است.
بیت 5 - در کتاب (صفین): نقتل اعداه و ینصرنا العلی آمده است.
بیت 6: در کتابهای (صفین) و (اعیان الشیعه): و نقطع الهام آمده است که صحیح تر است در کتاب (الدرجات الرفیعه): و تقطع الهام آمده است.
بیت 7: در کتاب (صفین) آمده است: و الله ینصرنا علی من یبتغی
راوی گوید: عمار در روزی که به شهادت رسید به صفوف لشگر معاویه حمله برد در حالی که می خواند کلا و رب البیت...
شرح:
بیت 1: کلا یعنی هرگز و برای نفی گمان کسانی است که گمان می کردند عمار صحنه جنگ را ترک خواهد کرد مثل اینست که از او پرسیده باشند: آیا دست از جنگ می کشی؟ و عمار پاسخ فرموده که: هرگز. این کلمه در مقام نفی کردن و آگاهی دادن به کار می رود، مانند گفتار خداوند متعال در آیه 32 از سوره مدثر که می فرماید: (کلا و القمر) (تفسیر کشاف ج 4، ص 653).
أجی: این کلمه یا مفرد متکلم فعل مضارع از فعل (جاء یجی ء) است که همزه آن برای تسهیل حذف گردیده (یعنی اجی ءُ) و حرکت به سوی معرکه جنگ را اراده کرده است.
و یا از فعل (و جأ یجأ) است یعنی با کاربرد یاچیزی شبیه به آن ضربه زد که فعل (و جا یجی) گونه ای از آن است یا آن که با مهموز همچون معتل رفتار می کنند و این در کلام عرب زیاد است (المصباح المنیر ص 649 - 650 و لسان العرب ج 1، ص 190 لغت و جأ و ج 15 ص 378 379 لغت وجا و مقدمه لسان العرب ج 1، ص 17 - 22).
بیت 2: این معنی از کلام خداوند متعال آیه 52 در سوره توبه (قل هل تربصون بنا الا احدی الحسنیین) و آیات 11 - 13 از سوره صف (تجاهدون فی سبیل الله باموالکم و انفسکم... و اخری تبونها نصر من الله و فتح قریب) اخذ شده است.
بیت 3: (لاافتا) یعنی لاازال - همیشه (مفردات راغب اصفهانی ص 625)
بیت 4: (ذی الامانات) یعنی رساننده امانات زیرا علی علیه السلام کلیه امانات رسول خدا صلی الله علیه و آله را هنگام مهاجرت به یثرب به صاحبانانش باز گرداند. در (اعلام الوری) ج 1 ص 375 آمده است که (رسول خدا صلی الله علیه و آله به علی علیه السلام امر فرمود تا امانات و وصایا و آنچه از اموال به امانت نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله سپرده بودند همه را بازگرداند، و علی علیه السلام کلیه آنها را ادا کرد).
بیت 6: (و یقطع الهام) یعنی سرها را قطع می کند.
قطع کردن را به خداوند نسبت داد زیرا خداوند سبب قتل دشمنان و تسلط مؤمنین بر ایشان است و این مطلب از آیه 16 سوره انفال اخذ شده که می فرماید: (شما ایشان را نکشتید بلکه خداوند آنان را کشت و تو نیز نینداختی بلکه خداوند تیر افکند) مجمع البیان ج 2، ص 530.
بیت 8: (ما یأتلی): (الا) و (ائتلی) به معنی کوتاهی کرد و ما یأتلی یعنی کوتاهی نکرد و در ظلم و ستم بر ما کوشید این عبارت از آیه 22 سوره نور (و لایأتل اولو الفضل منکم) اخذ شده است (تفسیر کشاف ج 3، ص 222) و الصحاح ج 6، ص 2270 و الالفاظ الکتابیه ص 25).
ملاحظه:
در این رجز عجیبی از عقوب قوافی موسوم به (اجازه) هست (مفتاح العلوم ص 240) و بنا به رأی حوهری صاحب صحاح اللغة آن عیب(اکفاء) است (الصحاح ج، ص 68) و بسیاری از فصحای عرب از آن ابا نداشته اند اختفش پس از آن که قصیده ای با قوافی لام و میم و راء و باء می آورد می گویدن عرب فصیح از آوردن چنین چیزی ابا ندارد و هرچند بارها از آن منع کرده ایم لکن آن را زشت نمی شمرد( القوافی از اخفش ص 47) وی همچنین پیرامون سخن شاعری که سروده (قافیه بین الثنیه و الضرس ممکن است) می گوید: جایر است که حرف سین را هم از باب مجاز قافیه قرار دهیم زیرا آخر حروف است و همینطور بر این قیاس یاء وصل به قافیه و جمیع حروف وصل به آن را می توان قافیه قرار داد به شرط آنکه بعد از آنها چیزی نباشد، (القوافی اخفش ص 7) به همین دلیل ما هم این قصیده را در نماز قافیه یاء قرار دادیم.

(20) اتباع علی

1 - سیروا الی الاحزاب اعداء النبی
2 - سیروا فخیر الناس اتباع علی
3 - هذا اوان طاب سل المشرفی
4 - و قودنا الخیل و هز السمهری
(بحر رجز)