فهرست کتاب


دیوان عمار یاسر

قیس عطار سید مرتضی موسوی گرمارودی

ای جبرئیل

1 - ای فرشتگان مقرب خداوند، ای جبرئیل و ای میکائیل، شما را قسم می دهم.
2 - که ما را یاری کنید تا این گروه گمراه بر ما غلبه نیابد.
3 - ما بر حقیم و ایشان نادان و جاهلند.
توضیح:
این رجز در کتاب (مجمع الزوائد) ج 9، ص 395 آمده است.
سعید بن عبدالعزیز روایت کرده که: عمار یاسر در جنگ احد خدا را قسم داد و مشرکین هزیمت یافتند و در جنگ جمل هم قسم داد و اهل بصره پیروز شدند. در جنگ صفین به او گفتند کاش امروز هم خدا را قسم می دادی. گفت: اگر دشمنان ما را با شمشیرهایشان آنقدر بزنند که تا دورترین جا عقب نشینی کنیم باز هم یقین داریم که ما بر حق و آنها بر باطلند و خدا را قسم نداد و همانروز شهید شد.
این رجز را در جنگ احد سروده است: (اقسمت...)
شرح:
بیت 1: (اقسمت): اداه قسم و آنچه به آن قسم خورده می شود و هر دو در اینجا به حهت کثرت استعمال حذف شده است و معنی آن (اقسمت بالله) قسم می دهم شما را به خداوند است (النحو الوافی ج 2، ص 503)
(میکال): اسم فرشته ای از فرشتگان خداوند است و دو گونه دیگر هم گفته اند: (میکائل) و (میکائیل) (مجمع البیان طبرسی ج 1، ص 166)
نام ایندو فرشته را خصوصا بکار برد زیرا آن دو برترین فرشتگان خداوندند که برای یاری پیامبر صلی الله علیه و آله به امر خداوند از آسمان فرود آمدند.

(14) رب عجل شهاده لی

1 - صدق الله و هو للصدیق اهل - و تعالی ربی و کان جلیلا
2 - رب عجل شهاده لی بقتل - فی الذی قد احب قتلا جمیلا
3 - مقبلا غیر مدبر ان للقتل - علی کل میته تفضیلا
4 - انهم عند ربهم فی جنان - یشربون الرحیق و السلسبیلا
5 - من شراب الابرار خالطه المسک - و کاسا مزاجها زنجبیلا

طلب شهادت

1 - راست گفت خداوند و راستگویی شایسته اوست، پروردگار صاحب جلالت من بلند مرتبه است.
2 - پروردگارا شهادتم را با کشته شدن (در راهت) برسان، در زمره شهیدانی که مردن زیبا (در راه دوست) را دوست داشتند
3 - شهادتی در حال پیشروی و حمله به دشمن نه در حال فرار زیرا شهادت بر هر نوع مرگ دیگری برتری و شرافت دارد.
4 - شهیدان نزد پروردگارشان در بهشتند، و از شراب پاک و ناب و خالص مینوی می نوشند
5 - از شراب خوبان می آشامند همان شرابی که با مشک آمیخته است و از جامی که با زنجبیل مخلوط است.
توضیح:
این شعر در کتاب (صفین) ص 320 و به نقل از آن در کتاب (الدرجات الرفیعه 9 ص 269 و (اعیان الشیعه) ج 8، ص 373 آمده است.
همچنین دو بیت اول و دوم آن در کتاب نفح الطیب) ج 7، ص 305 آمده است.
عمار یاسر در صفین بیرون آمد و سخنرانی کرد سپس همراه یارانش بازگشت و چون به عمروعاص نزدیک شد گفت: ای عمرو آیا دینت را در ازای حکومت مصر فروختی؟ مرگ بر تو باد، هماره اسلام را وارونه می خواسته ای. سپس حمله کرد در حالی که می گفت: (راست گفت خداوند...)
شرح:
بیت 1: (وکان جلیلا) در این عبارت کان تامه است و جلیلا حال می باشد و اگر کان ناقصه باشد معنی آن فاسد می گردد (معجم النحو ص 277).
بیت 2: (فی الذی قد احب) یعنی در زمره آنان که مرگ زیبا را دوست دارند. حروف جر (فی) در اینجا معنی (مع) آمده است مانند گفتار پروردگار، متعال در قرآن کریم (فخرج علی قومه فی زینته) یعنی همراه با زینت (معنی البیب ص 223) و (قد) در اینجا مفید تحقیق یا توقع است (مغنی اللبیب ص 227)
بیت 3: (مقبلا غیر مدبر) یعنی شهید شود در حالی که پیشتاز و روی آورنده به جنگ است نه فرار کننده و پشت کننده به دشمن و این حاکی از شجاعت اوست چنانچه شاعر معروف منصور النمری در شجاعت اهل بیت علیهم السلام می گوید: هرگز بر پشت و شانه های ایشان آثار شمشیر دشمن را نخواهی یافت (زیرا پشت به دشمن نمی کنند)
اما بر چهره هایشان زخم ها و بر گلوگاهشان سیلابهای خون جاری است (زیرا هماره رو در روی دشمن می جنگند)
بیت 4: (الرحیق): شرابی که صاف است و گفته اند: بهترین نوع شراب را گویند (مجمع البیان ج 5، ص 455)
(السلسبیل): شراب گوارای سبک. گفته می شود: شراب سلسل و سلسال و سلسبیل (مجمع البیان ج 5، ص 410)
بیت 5: (الکاس) جام کلمه کاس وقتی بکار می رود که در آن شراب باشد. (فقه اللغه ص 15) (الزنجبیل): گونه ای از گیاهان دارچینی. این ماده، پوست خوشبوی درختی است که در پزشکی و غذا بکار می رود. (لسان العرب ج 9، ص 279 خوش طعم است و زبان را می سوزاند و با عسل پرورده می شود و مریضی ها را با آن مداوا می کنند. با شراب آمیخته می شود تا بر لذت آن افزاید. اعراب، زنجبیل را بسیار دوست دارند و بکار می برند. (مجمع البیان ج 5، ص 410) در ابیات چهارم و پنجم، اقتباس زیبایی از آیه های 25 و 26 از سوره مطففین (یسقون من رحیق مختوم ختامه مسک) و آیه 17 از سوره دهر (یسقون فیها کاسا کان مزاجها زنجبیلا) و آیه 5 از سوره دهر (ان الابرار یشربون من کاس مزاجها کافورا) فرموده است.