فهرست کتاب


دیوان عمار یاسر

قیس عطار سید مرتضی موسوی گرمارودی

دین علی علیه السلام

1 - مگریز و صحنه آوردگاه را ترک مکن ای فرزند یثربی
2 - بمان تا با تو به خاطر دین علی علیه السلام بجنگم
3 - به خانه خدا سوگند که ما از شما به پیامبر صلی الله علیه و آله نزدیکتر و سزاوارتریم.
توضیح:
تمام رجز در کتاب (الجمل) ص 346 آمده است. بیت اول و دوم آن در کتاب (مناقب آل ابی طالب) ج 3، ص 156 و به نقل از آن در بحار الانوار ج 32، ص 176 آمده است.
بیت 2: در کتاب (مناقب ابن شهر آشوب) و (بحار الانوار) آمده است: (اثبت اقاتلک)
عمرو بن یثربی که از شیطان صفتان سپاه جمل بود بیرون تاخت (وی سه نفر از اصحاب امیرمومنان علیه السلام بنام های علبا بن هیثم و هند بن مرادی و زید بن صوحان عبدی را شهید کرد) و سپس با فخر شروع به رجز خوانی کرد و می گفت (اگر مرا نمی شناسید من ابن یثربی هستم) مالک اشتر برای مبارزه با وی بیرون آمد و ضربه ای به صورت او زد که از اسب افتاد. یاران عمرو یثربی او را نجات دادند...زمانی دیگر عمار یاسر به جنگ او رفت در حالی که می گفت (مگریز و صحنه آوردگاه را ترک مکن) سپس ضربه ای به او زد که کشته شد و از اسب افتاد.
شرح:
بیت 1: العرصه: میدان و هر زمینی که در آن ساختمان نباشد و در اینجا مراد میدان نبرد است. (لسان العرب ج 7، ص 52 - 53)
عمرو بن یثربی بن بشر... بن ضبه الضبی دلاور بنی ضبه و کسی است که عثمان او را مدتی برای قضاوت بصره منصوب کرده بود. عمار بن یاسر در صفین او را کشت (الاصابه ج 3 ص 119)
بیت 2: (حتی) از حروف جازمه نیست و در اینجا شاید بصورت شاذ آمده است و شاید سکون لام در (اقا تلک به سبب ضرورت شعر باشد در روایه دیگر که می گوید (اثبت اقا تلک) این مشکل نحوی وجود ندارد.
در رجز کلمه (علی) با (بنی) قافیه شده است که به جهت نزدیکی مخرج (با) با (لام) است و عموم عرب متوجه عیبی در آن نمی شوند و اخفش، نحوی بزرگ می گوید نام این عیب (اکفا) است و در کلام عرب از این نوع آنقدر آمده که بیرون از شمارش است و من (باء) با (لام) و (میم) با (راء) در قصاید فراوان شنیده ام (القوافی للاخفش ص 43 - 46).

(2) القی الاحبه

الیوم القی الاحبه - محمداً و حزبه

دیدار

1 - امروز با دوستانم دیدار خواهم کرد، با محمد صلی الله علیه و آله و حزب او.
توضیح:
این بیت در کتاب صفین ص 341 و 342 و به نقل از آن در کتابهای شرح نهج البلاغه ج 8، ص 24 - 25 و اعیان الشیعه ج 8، ص 374 و الدرجات الرفیعه ص 279 و بحارالانوار ج 33 ص 32 آمده است. همچنین در تاریخ ابن اثیر ج 3، ص 39 و به نقل از آن در اعیان الشیعه ج 8، ص 374 و در الدرجات الرفیعه ص 278 آمده است. همچنین در تاریخ ابن اثیر ج 3، ص 310 از حبه العرنی نقل شده و به نقل از آن در الدرجات الرفیعه ص 279 آمده است. همچنین در تاریخ طبری ج 6، ص 22 و الاستیعاب ج 3، ص 1138 - 1139 از ابی عبدالرحمن سلمی و از آن دو در اعیان الشیعه ج 8، ص 374 آمده است.
همچنین در رجال کشی ج 1، ص 126 و به نقل از آن در بحار ج 33، ص 10 آمده است. همچنین در کشف الغمه ج 1، ص 259 و به نقل از آن در بحار ج 33، ص 14 آمده است. همچنین در اختصاص مفید ص 13 و به نقل از آن در بحار ج 33، ص 20 آمده است.
همچنین در روضه الواعظین ص 286 و به نقل از آن در بحار ج 22، ص 342 آمده است. همچنین به نقل از الاستیعاب در بحار ج 10، ص 104 آمده است. همچنین در الامامه و السیاسه ج 1، ص 146 و انساب الاشراف ج 1، ص 195 و تذکره الخواص ص 92 و اسدالغابه ج 4، ص 46 و المعجم الاوسط ج 7، ص 342 حدیث شماره 6467 و مجمع الزوائد ج 9، ص 298 و مستدرک حاکم نیشابوری ج 3، ص 445 و صفه الصفوه ج 1، ص 446 و مناقب الامام امیرالمومنین ج 2، ص 352 و طبقات ابن سعد ج 3، ص 258 و البدایه و النهایه ج 7، ص 298 و 299 و کوثر المعانی الدراری فی کشف خبایا صحیح البخاری ج 2، ص 99و حلیه الاولیا ج 1 ص 142 و تاریخ دمشق ج 43، ص 464 و 465 و 470 و طبقات ابن سعد ج 3، ص 257 آمده است.
همچنین مصرع اول در کتابهای الاستیعاب ج 3، ص 1139 از عبدالله بن سلمه و به نقل از او در شرح نهج البلاغه ج 10، ص 106 و الدرجات الرفیعه ص 279 و بحار الانوار ج 10 ص 106 آمده است.
نیز در الوافی بالوفیات ج 22، ص 377 بدون ذکر سند آمده است.
روایت دیگری از این شعر که بصورت (غداً نلقی الاحبه محمداً و حزبه) آمده منسوب است به اشعری ها هنگامی که بر پیامبر صلی الله علیه و آله وارد شدند (طبقات ابن سعد ج 4، ص 106 و مسند احمد بن حنبل احادیث رقم 1158 و 12855 و 12122 و 14407 و 13299). وزن شعر بنابر روایات فوق مجزو هزج مصرع است (الخلیل معجم فی علم العروض) ص 147.
بیت 1: در تاریخ دمشق ج 43، ص 465 و طبقات ابن سعد ج 3، ص 257 آمده: (ذاالیوم)
عمار چون چشمش به پرچم عمرو عاص افتاد گفت: بخدا قسم پیش از این علیه این پرچم سه بار جنگیده ام و این بار هم آنها بهتر از دفعات قبل نیستند... آنگاه آب طلبید زیر بسیار سرشار از شیر بود. عمار در حال نوشیدن گفت: (بهشت در سایه سر نیزه هاست... امروز دیدار خواهم کرد الخ). گفته عمار در تاریخ دمشق ج 43، ص 469 چنین آمده است:
الجنه الجنه - تحت الاسنه
الیوم القی الاحبه - محمداً و حزبه
و در تاریخ دمشق ج 43، ص 465 و طبقات ابن سعد ج 3، ص 258 آمده: الیوم القی الاحبه الیوم القی محمداً و حزبه
و در کتاب فتوح ج 2، ص 156 آمده: الیوم لقا الاحبه، محمداً و حزبه. و در کتاب مروج الذهب ج 2، ص 391 آمده: الیوم القی الاحبه، تحت الاسنه