فهرست کتاب


قصّه ی غربت غربی (گفتاری در مبانی فرهنگ و تمدّن غرب)

محمد باقر ذوالقدر

1- دوران باستان

در این دوران دو حوزه عمده فرهنگی و تمدنی در اروپا شناخته شده است. حوزه یونان و حوزه روم.

الف - تمدن یونان

در دوران باستان از تاریخ اروپا، یونان بعنوان اولین مرکز ثقل و کانون تمدن اروپایی، در سیر تاریخ خود، چند مرحله را پشت سرگذاشته است :

میت انگاری :

دراین دوره مردم به حقایق غیبیِ ابدی و ازلی اعتقاد داشتند وبرای هر پدیده ای یک مبداء غیبی به نام «الهه» یا «ربُّ النوع» قائل بودند. به عنوان مثال برای آسمان، زمین، آب، باد، جنگ، صلح، زیبابی و... هر کدام یک خدا قایل بودند.
در واقع «میت» به مفهوم اسطوره می باشد و معتقدان به آن، برای اینکه برای حوادث طبیعی دلایل واستدلالهایی داشته باشند. تا آنهارا درخصوص علل بروز این حوادث قانع کند، دست به اسطوره سازی می زدند و برای نیروهای طبیعی که دلیلی برای وقوع آنهانمی توانستند پیداکنند، مانند زلزله، طلوع و غروب آفتاب، تحولات و تغییرات ماه، خورشید، باد، باران و... داستانی می ساختند: مانند اینکه تصور می کردند، زمین بر روی نوک شاخ یک گاو قرار دارد که هرگاه، گاو سر خود را تکان می دهد، زلزله ایجاد می شود! کم کم شخصیتهایی که در این اسطوره ها ایجاد کنندگان این نیروها تلقی می شدند، تحت تأثیر فطرت خداگرایی انسان از یک سو و جهالت او از سوی دیگر، به صورت ربُّ النوع یاالهه مورد پرستش یا تقدیس و احترام قرار گرفتند.
به این ترتیب، می توان گفت در اروپای باستان نیز نظیر مشرق زمین، به عالم غیب و مبداء الهی برای پدیده ها، اعتقاد داشتند. امّا در مصداق آن دچار اشتباه بوده اند. در بین آنها این تصور وجود داشت که هر پدیده ای، خدای ویژه ای دارد. هر چند در رأس آنها، قائل به یک خدای اصلی به نام «زئوس»، خدای خدایان بودند که بر همه خدایان فرمانروایی می کرد.
میت انگاری یا دین اسطوره ای در یونان، چیزی شبیه «بودیسم» در هند و «میترائیسم» در ایران بود. زیرا ایرانیان، هندیان و اروپائیان هر کدام تیره ای از نژاد آریایی هستند. می توان براین اساس حدس زد که اعتقادات مذهبی نژاد آریایی در این سه جریانی که بعدها از هم فاصله گرفتند، ادامه پیدا کرد و آثار آن به این گونه ظاهر شد.(17) فرهنگ میت انگاری تا مدتی بر یونان حاکم بود اما به تدریج منسوخ شد و از میان رفت و جای خود را به دوره جدیدی به نام «میت شناسی» یا «میتولوژی» داد.