ولایت فقیه (ولایت فقاهت و عدالت)

نویسنده : آیت الله عبدالله جوادی آملی

چهار رکن اساسی قیام 15 خرداد

رکن اول قیام، رکن زمانی است که حضرت امام خمینی (رض) با سخنرانی خود در عصر عاشورا زمینه قیام 12 محرم سال 1383 ه ق (15 خرداد 1342 ه ش) را فراهم نمود.
رکن دوم قیام رکن مکانی است که این قیام، از مهد فقاهت آغاز شد و آن سخنرانی تاریخ ساز امام در مدرسه فیضیه صورت گرفت.
رکن سوم و چهارم قیام، مربوط به قیام کنندگان است که آنان چه کسانی بودند. حضرت امام (رض) در این باره فرمود: بنگرید که شهدای 15 خرداد از چه گروهی بودند. (472)
اکنون که سالیان متمادی از آن روز گذشته است و بسیاری نوسالان، از نزدیک شاهد آن صحنه نبودند، باید در احوال آن مردم جستجو کرد و بر لوح قبور شهدای 15 خرداد نظر نمود تا روشن شود که اولا قیام کنندگان، مسلمان و ارادتمند عترت طاهره (علیهم السلام) بودند و ثانیا از نظر زندگی، نه از قشر مسرف و مترف، که از طبقه محروم و مستضعف بودند.
با بررسی این اضلاع چهارگانه، به خوبی روشن می شود که چرا حضرت امام خمینی (رض)، 15 خرداد را برای همیشه عزای عمومی اعلام فرمودند، چرا که در این قیام، عاشورا جلوه کرد، فیضیه ظهور نمود، و مسلمانان و محرومان بپا خواستند و از اینرو ما وامدار چهار چیز هستیم، مکتب، مدرس، مسلمانان و محرومان ولایتمدار.

تاثیر نهضت عاشورا بر نهضت امام خمینی (رض)

موضوع بحث، تاثیر نهضت کربلای سیدالشهدا علیه السلام در انقلاب اسلامی و نهضت امام خمینی قدس سره است. در بسیاری از سخنان و پیام های حضرت امام راحل (رض) از نهضت کربلا مطالبی خوانده و شنیده ایم.
مبدا مهم شکل گیری انقلاب اسلامی، روز 12 محرم 1383 ه ق بود که 15 خرداد نام گرفت. روز 15 خرداد 1342 ه ش نه از آن جهت که 15 خرداد بود، بلکه چون مصادف با 12 محرم بود، سرآغاز انقلاب اسلامی گردید و همچنین در سال 1357 ه ش که انقلاب اسلامی به آستانه پیروزی رسید، این پیروزی به سبب چهار راهپیمایی میلیونی مردم ایران اسلامی بود، زمان آن چهار راهپیمایی که سرنوشت انقلاب اسلامی را رقم زد. عبارت بود از: تاسوعا، عاشورا، اربعین، و بیست و هشتم صفر. جمعیت این چهار راهپیمایی در سراسر ایران اسلامی، به میلیون ها رسید و ایران، یکپارچه قیام کرد. بنابراین از نظر زمان، مناسک و مراسم سوگ نهضت کربلا بود که بدء و ختم انقلاب اسلامی را شکل داد. از سوی دیگر، آنچه که اعلامیه ها و سخنرانی های حضرت امام راحل (رض) را پر محتوا می کرد، استمداد از خطبه های پر شور سالار شهیدان علیه السلام بود. زمانی که ایشان، بیان نورانی حضرت اباعبدالله علیه السلام را در متن اعلامیه خود آوردند. (473)
ما تکلیف الهی خود را انشاء الله ادا خواهیم کرد و به احدی الحسنیین نایل خواهیم شد، یا قطع دست خائنین از حریم اسلام و قرآن کریم، و یا جوار رحمت حق، جل و علا انی لا اری الموت الا سعاده و الحیاه مع الظالمین الا برما (474)
به یکباره حوزه و دانشگاه حیات جدیدی پیدا کرد. وقتی سخنان حضرت امام قدس سره با سخنان سالار شهیدان کربلا علیه السلام آمیخته می شد، با نفخت فیه من روحی (475) هماهنگ بود و هنگامی که سخن زمین فرع و نائب به پیام آسمانی اصل و منوب عنه مرتبط می شد، اثر می کرد.
چون حضرت امام (رض) پیش از دیگران، هم مبدا فاعلی این نهضت را هم مبدا غائی آن را بررسی کرد، لذا پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به طور مکرر توصیه می فرمود که نام کربلا و یاد حضرت حسین بن علی علیهماالسلام را احیا کنید و در مراسم سوگ سالار شهیدان علیه السلام اشک بریزید، و آن زمان که مداح اهل بیت علیهم السلام، نام سالار شهیدان کربلا را می برد، تمام بدن ایشان می لرزید، چرا که امام راحل رحمةالله خود را شاگرد این مکتب احساس می کرد و قیام خود را محصول این نهضت می یافت.
بنابراین بدء انقلاب اسلامی، دوام آن، محورهای اصلی پیام های رهبر انقلاب، وصیت ها و توصیه های بنیانگذار جمهوری اسلامی پس از پیروزی انقلاب، در جریان نهضت جهانی سالار شهیدان علیه السلام خلاصه می شد. کشورهاییی وجود دارند که انقلاب هایی در آنها صورت گرفت، ولی به ثمر نرسید. علت شکست قیام آنان این است که در آن کشورها، نهضت حسین بن علی علیهماالسلام حضور ندارد. اگر در الجزایر، مصر، سودان، و مانند آن، قیام حسین بن علی علیه السلام حضور می داشت، یقیناً انقلاب آنان زود به ثمر می رسید، در آن کشورها، اشک برای ابا عبدالله علیه السلام که مایه احیای شوق شهادت است وجود ندارد. ما وقتی می توانیم بر اهرمن درون پیروز شویم که برای غفران ذنوب خود بگرییم، چه اینکه وقتی ظفرمند بر دشمن بیرون، از صحنه مصاف بر می گردیم که به درگاه خدا اشک شوق بریزیم.
وجود مبارک علی بن ابی طالب علیه السلام که سلحشور میدان جنگ است، در دعای کمیل، سلاح مردان الهی را اشک می داند: و سلاحه البکا (476) کسی بخواهد دشمن بیرون را از پای در آورد، تا اهل اشک بر سالار شهیدان علیه السلام نباشد، توفیق مبارزه ندارد. آنان که در عملیات هشت سال دفاع مقدس حضور داشتند، مستحضرند که خط مقدم جبهه ها را مرثیه سیدالشهدا علیه السلام اداره می کرد و سرودهای ملی، در مراحل بعد موثر بود. بنده در مانور یکی از جبهه های حضور داشتم، شخصاً دیدم که خط مقدم و خاکریز اول را با نوارهای مرثیه و نوحه سالار شهیدان علیه السلام گرم می کنند. کسی که برای شهید اشک می ریزد، با این ابتهال و تضرع خود، شوق شهادت تحصیل می کند و چنین امتی، برای همیشه زنده است و کسی که در درون خود از ترس قیامت می نالد، او اهل تهذیب روح است.
از اینرو حضرت امام راحل (رض) بر اساس این مبادی اعتقادی، اصرار داشتند که ما هر چه داریم از کربلا داریم و نام و یاد سالار شهیدان علیه السلام را باید حفظ کرد.

عناصر محوری نهضت امام خمینی (رض)

اکنون، تحلیل برخی از عناصر محوری نهضت امام راحل (رضوان الله تعالی علیه)، در ضمن چند نکته ارائه می گردد.