ولایت فقیه (ولایت فقاهت و عدالت)

نویسنده : آیت الله عبدالله جوادی آملی

فصل سوم : ضرورت ولایت فقیه

مقدمه

مساله ولایت فقیه یکی از مهم ترین مسائل جامعه اسلامی است که بحث و گفتگو درباره آن، از دو جهت ضروری می باشد: اول آنکه ولایت فقیه سنگ بنای نظام جمهوری اسلامی است و بر هر فرد مسلمان و انقلابی لازم است این اصل اساسی را خوب بشناسد و سپس بر مدار آن حرکت کند و دوم اینکه دشمنان اسلام و انقلاب فهمیده اند که ظلم ستیزی انقلاب و نظام اسلامی، از این اصل مهم و مترقی سرچشمه گرفته است و برا منحرف ساختن چنین نظام و انقلابی، باید به قلب نیرودهنده و ستون استوار آن هجوم برند و به همین جهت است که پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در هر زمان مناسب، شبهاتی در زمینه این اصل بی بدیل مطرح گشته است.
البته پرسش و کاوش درباره ولایت فقیه، همانند پرسش درباره اصول دین و انقلاب امری شایسته و بایسته است و در کنار برخی شبهه پراکنی ها، بعضی از محققان نیز تا کنون برای پاسخ به این نیاز طبیعی و منطقی و برای روشن تر گشتن ابعاد و زوایای این مساله، به کند و کاو علمی و تجزیه و تحلیل فکری آن پرداخته اند و محصول کار خویش را بر جامعه محقق پرور عرضه نموده اند که باید این تلاش های صادقانه را ارج نهاد.
پیش از آنکه به موضوع اصلی بحث یعنی اثبات ولایت فقیه و تبیین ضرورت آن بپردازیم، لازم است که مبادی تصوری و تصدیقی این بحث روشن گردد، زیرا در غیر این صورت به دلیل روشن نبودن مفاهیم ذهنی عناوین ماخوذ در مساله و آمیختگی آنها با یکدیگر، و یا وجود تصورات و تصدیقات ناصحیح در صد اشتباه و لغزش بسیار زیاد است.
به نظر می رسد بسیاری از منکران ولایت فقیه و یا آنان که دچار تردید شده اند، هنوز نتوانسته اند معنا و مفهوم ولایت فقیه را به درستی دریابند و تاز اینرو، در این فصل، نخست از دو لفظ ولایت و فقیه و معنای لغوی و اصطلاحی قصد شده از آنها سخن خواهیم گفت تا از این طریق، اثبات یا نفی ولایت فقیه از سوی موافقان و مخالفان، بر اساس تصور درست آن باشد نه از باب تصدیق و تکذیب بدون تصور.

ولایت چیست؟

ولایت واژه ای عربی است که از کلمه ولی گرفته شده است. ولی در لغت عرب، به معنای آمدن چیزی است در پی چیز دیگر، بدون آنکه فاصله ای در میان آن دو باشد که لازمه چنین توانی و ترتبی، قرب و نزدیکی آن دو به یکدیگر است. از اینرو، این واژه با هیئت های مختلف (به فتح و کسر) در معانی حب و دوستی، نصرت و یاری، متابعت و پیروی، و سرپرستی استعمال شده که وجه مشترک همه این معانی همان قرب معنوی است.
مقصود از واژه ولایت در بحث ولایت فقیه، آخرین معنای مذکور یعنی سرپرستی است. ولایت به معنای سرپرستی، خود دارای اقسامی است و باید هر یک توضیح داده شود تا روشن گردد که در این مساله، کدام یک از آنها مورد نظر می باشد.