ولایت فقیه (ولایت فقاهت و عدالت)

نویسنده : آیت الله عبدالله جوادی آملی

هدف متوسط حکومت اسلامی ژ

چون اسلام تنها دین الهی است: ان الدین عند الله الاسلام (192) و هیچ دینی غیر از آن مرضی و مقبول خداوند نیست و من یبتغ غیر الاسلام دینا فلن یقبل منه و هو فی الاخره من الخاسرین (193) بنابراین، تنها ره آورد همه پیامبران الهی همانا اسلام بوده و حکومت آنان نیز اسلامی بوده و می باشد و اهداف فراوان آن، در جای جای قرآن کریم آمده است.
در سوره حدید که هدف نبوت عامه را بازگو می کند، چنین می فرماید: لقد ارسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط و انزلنا الحدید فیه باس شدید (194) یعنی ما پیامبران را با معجزه و ادله قاطع و گویا فرستادیم و با آنان کتاب آسمانی را که در بردارنده مجموعه عقاید، اخلاق، و قوانین عملی است، نازل نمودیم تا مردم به عدل و داد قیام نموده، به جور و ستم قصور نکنند و آهن را که در راس نیروی شدید و عامل هراس بیگانگان است، فرو فرستادیم که طاغیان و رهزنان به آن دفع شوند و از حریم قسط و عدل و قانون الهی دفاع گردد.
در این آیه، هدف عمومی همه پیام آوران و زمامداران حکومت اسلامی در طول تاریخ، همان قسط و عدل جامعه شمرده شد، لیکن همان گونه که قبلا اشاره شد، رعایت حقوق فرد و جامعه و تامین همه مظاهر تمدن، از فروعات نورانی شدن افراد آن جامعه می باشد، زیرا خلیفه الله که انسان نورانی است، به یقین حقوق دیگران را رعایت می کند و از آنان حمایت می نماید. پس آنچه در این آیه به عنوان هدف حکومت رهبران الهی یاد شده، یک هدف متوسط است نه هدف نهایی. هدف نهایی همان است که قبلا بیان شد و آن، خلیفه الله شدن انسان کامل است که نه تنها معلم انسان ها می باشد و آنان را از کتاب و حکمت خدا آگاه می نماید و نفوس آنان را تهذیب می کند، فرشتگان را نیز از اسرار اسماء الهی آگاه کرده، حقایق آنها را به ملائکه تعلیم می دهد و لذا قلمرو خلافت او، فقط موجودهای زمینی نیستند، بلکه موجودهای آسمانی نیز از فیض خلافت او بهره می برند، اگر چه جسم وی در زمین به سر می برد.

خلافت و حکومت داود علیه السلام

گرچه برهان عقلی و تحلیل قرآنی، دلیلی کافی بر آن است که هدف اصیل حکومت اسلامی، همان خلیفه الله شدن انسان و قیام به قسط و عدل در پرتو آن است، لیکن ارائه برخی از شواهد قرآنی، مایه طمانینه بیشتر خواهد شد.
قرآن کریم حضرت داود پیامبر علیه السلام را به عنوان مجاهد نستوه و رهبر انقلاب و زمامدار عصر خویش معرفی نمود: و قتل داود جالوت (195) و او را از کتابی به نام زبور برخوردار می داند: واتینا داود زبوراً (196) وی را پیشوای اهل تسبیح دانسته، کوهها و پرندگان را همنوا با او تسبیح گوی خدا می شمارد: و سخرنا مع داود الجبال یسبحن والطیر (197) و او را همچون پسرش، حضرت سلیمان علیه السلام از علم خاص الهی متنغم می داند: و لقد اتینا داود و سلیمان علما (198) و از منطق و زبان پرندگان آگاه می شمارد: و ورث سلیمان داود و قال یا ایها الناس علمنا منطق الطیر (199) و او را صاحب قدرت معنوی، و اهل اوب و رجوع مکرر به درگاه خدا معرفی می نماید: و اذکر عبدنا داود ذالاید انه اواب (200) خدای سبحان آنگاه که وی را به اوصاف راستین خلیفه اللهی ستود و کمال های انسان نورانی را برای او اثبات نمود، فرمود: یا داود انا جعلناک خلیفه فی الارض فاحکم بین الناس بالحق (201) یعنی ای داود! ما تو را خلیفه خود در زمین قرار دادیم، پس در میان مردم بر اساس حق حکومت کن.
از این کریمه روشن می شود که رهبر جامعه اسلامی که نمونه سالکان کوی کمال می باشد، خلیفه خداست و خود به مقام منیع خلافت الهی نائل می گردد و آنگاه حکومت اسلامی را تشکیل می دهد و حاکمیت قانون خدا را تحقق می بخشد و از فروع آن مقام، به عدل و داد حکم نمودن و حقوق متقابل انسانها را رعایت کردن و از آنان حمایت نمودن است. تا کنون بیان کوتاهی پیرامون هدف اول حکومت اسلامی ارائه شد و اما در بیان هدف دوم آن که تاسیس مدینه فاضله است، نکاتی ارائه می گردد.

اوصاف مدینه فاضله

مدینه فاضله دارای اوصاف و شرایطی است که بخشی از آن به محیط زیست بر می گردد و بخش دیگرش به ساکنان آن، اگر چه روشن است که همه اوصاف مدینه فاضله در سایه رشد علمی و ترقی عملی ساکنان هر مرز و بوم فراهم می گردد. اوصاف و شرایط مدینه فاضله بسیار است که به برخی از آنها به نحو اختصار اشاره می شود.