تسلیه العباد، در ترجمه مسکن الفؤاد

نویسنده : شهید ثانی مترجم : مترجم:اسماعیل مجدالادبا خراسانی‏

پیشگفتار مصحح

بسم الله الرحمن الرحیم
انسان این اشرف مخلوقات از هنگامی که نعمت وجود را از منبع فیض و برکت که همان پروردگار یکتاست، دریافت و در مسیر تکامل و رشد گام نهاد، بتدریج با حقایق و واقعیات این جهان خاکی که جزئی از ناموس و سرشت طبیعت است، آشنا گردد.
کودک اولین لحظه وجود خود را به این دنیا با گریه اعلام می دارد و آخرین لحظات حیات خود را نیز با گریه فرزندان و دیگر وابستگان و نزدیکان به پایان می رساند.
این سنت پروردگاری است که مقدر فرموده نوع بشر در عین تنعم و بر برخورداری از نعمات وجود و حیات، همواره گرفتار سختیها و کاستیها و مشکلات و مصائب بوده باشد فلن تجد لسنه الله تبدیلا و لن تجد الله تحویلا البته این مشکلات خود جزئی از سیر طبیعی زندگی بشر می باشد تا
بدین وسیله انسان خاکی در برابر مشکلات طاقت فرسا، مقاومت و ایستادگی نموده و بدین وسیله به اوج تعالی برسد. این امتحان و آزمایش جزئی از سنت پروردگاری است تا صابران بر مصائب و بلایا از ناشکیبان شناخته شده و اجر و پاداش اخروی فزونتری را احراز نمایند.
خداوند در آیات متعددی از قرآن کریم صابران را وعده اجر و پاداش بی حساب فرموده است. می فرماید:
و لنبلونکم بشی ء من الخوف و الجوع و نقص من الاموال و الانفس و الثمرات و بشر الصابرین (1)
ولیبلی الله ما فی صدور کم و لیمحص ما فی قلوبکم. (2)
و لتبلون فی اموالکم و انفسکم..... و ان تصبروا و تتقوا فان ذلک من عزم الامور. (3)
لیبلو کم ایکم احسن عملا. (4)
احسب الناس ان یترکوا ان یقولوا آمنا و هم لایفتنون. (5)
بدین خاطر مشاهده می کنیم که بندگان برگزیده خداوند همواره در معرض بیشترین گرفتاریها و مصائب قرار می گیرند و بر طبق روایات اسلامی نسبت مستقیمی میان ایمان و بلاء وجود دارد، یعنی انسان به اندازه ایمان خود به پروردگار، گرفتار رنج و محنت می شود.
پیامبر (ص) می فرماید: نحن معاشر الانبیاء اشد بلاء و المومن الامثل فالامثل و من ذاق طعم البلاء تحت ستر حفظ الله له، تلذذ به اکثر من تلذذه بالنمه (6)
ما گروه پیامبران شدیدترین بلاها را تحمل نموده و مومنین نیز هر کدام به مقدار ایمان خود از آن بهره می برند و هر آن کس مزه بلا را چشیده و به آرامی تحمل نموده و دم بر نیاورد، خداوند آن تحمل و صبر را ذخیره او نموده (و در عوض رحمتی بر او نازل می فرماید) که لذت و گوارایی آن بیش از نعمت باشد.
امام محمد باقر علیه السلام می فرماید: انما یبتلی المومن فی الدنیا علی قدر دینه - اوقال - علی حسب دینه (7)
امام جعفر صادق علیه السلام می فرماید: ان الله اذا احب عبدا غته بالبلاء غتا (8).
زندگانی بر گزیده ترین افراد بشر، یعنی پیامبران و امامان - علیه السلام - همواره الگویی برای ما خواهد بود، زیرا با سیر در تاریخ زندگانی آنان از آدم علیه السلام تا خاتم پیامبران صلی الله علیه و آله و با در نظر گرفتن مصائب نوح و ابراهیم و موسی و عیسی و دیگر مبعوثان پروردگار، در خواهیم یافت که سختی و محنت و گرفتاری و بلا جزئی از زندگانی مومنین و رهروان راه حقیقت است. پیامبران اسلام صلی الله علیه و آله در راه رسیدن به هدف و نشر اسلام به حدی سختیها و رنجها را تحمل نمود که می فرمود: ما اوذی نبی مثل اوذیت.
لیکن پیامبران در همه حال صابر و شاکر بوده اند و هرگز لب به شکایت و اظهار ناراحتی نگشودند، زیرا بخوبی از اجر صابران و پاداش بلا دیدگان آگاه بودند.
یکی از سخت ترین و جانکاه ترین آنها همان مصیبت از دست دادن پاره دل و جگر گوشه یعنی عزیزترین موجود در جهان برای انسان می باشد، محنتی که جز صدیقین تاب تحمل آن را ندارند. لذا روایات فراوانی در تجلیل از مقام پدران و مادران صابر آمده است. البته گریه و زاری و اظهار غم و اندوه بر عزیز از دست رفته هرگز از اجر و ثواب مصیبت دیده نمی کاهد، زیرا ناشی از شدت علاقه به عزیز دلبند خود بوده و نشانه ای از عطوفت و نرمی دل می باشد و مصیبت دیده ای که در عین گریه و زاری، راضی به قضا و قدر پروردگار بوده باشد اجر و ثواب فراوانی خواهد داشت، از این روست که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله هنگامی که به مصیبت فرزند خود، ابراهیم، گرفتار شد فرمود:
تدمع العین و یحزن القلب و لا نقول ما یسخط الرب. (9)
چشم گریان می شود و قلب غمگین، لیکن سخنی نمی گویم که غضب پروردگار را باعث شود.
همچنین تفقذ و اظهار همدردی و شرکت در غم و اندوه دیگران و آنچه که باعث کاهش غم و غصه مصیبت زده را فراهم می آورد، از اجر و پاداش فراوانی در نزد پروردگار بر خوردار است. ابن مسعود از پیامبران صلی الله علیه و آله روایت نمود که فرمود:
من عزی مصابا فله مثل اجره (10)
هر کس داغداری را در مصیبتش تسلیت گوید: پاداشی برابر پاداش مصیبت زده خواهد داشت همچنین ابن برزه از پیامبر صلی الله علیه و آله روایت نمود که فرمود:
من عزی ثکلی کسی بردا فی الجنه (11)
هر کس داغداری را تسلی دهد، خداوند در بهشت بر او جامه ای از برد خواهد پوشاند..
از آنانی که به درد و مصیبت جگر گوشه و عزیز خود گرفتار آمد، نویسنده کتاب، مرحوم شهید ثانی (ره) می باشد که همواره فرزندان خود را در سنین کودکی از دست می داد. از این رو از بهره مند شدن از نعمت فرزند ناامید گردید، او در مواقع با نوشتن کتاب مسکن الفواد در درجه اول قصد تسلی خاطر شکسته و افسرده خود را داشت، لذا به جمع آوری احادیث و روایات و وقایع تاریخی در باره سختیها و درد و رنج، پرداخت و در این راه مجموعه ای بسیار جالب تقدیم خوانندگان خود نمود.
این کتاب از هنگام تالیف مورد توجه قرار گرفته و بسیاری از نویسندگان از روایات و گفتارهای آن در کتابهای خود استفاده نموده اند و بزرگانی همچون علامه مجلسی در بحار الانوار (12) شیخ حر عاملی در کتاب الجواهر السنیه (13)، علامه نوری در مستدرک الوسائل، خوانساری در روضات الجنات (14)، سید محسن امین عاملی در اعیان الشیعه (15)، شیخ آقا بزرگ تهرانی در الذریعه (16)، اسماعیل پاشا در ایضاح المکنون (17)، ابن العودی در بغیه المرید و شیخ یوسف بحرانی در لولوه البحرین از این کتاب یاد کرده و آن را مورد مدح و ستایش قرار داده اند.

نویسنده کتاب

او شیخ زین الدین بن علی بن احمد بن محمد بن علی بن جمال بن تقی بن صالح بن مشرف عاملی شامی طلوسی جبعی مشهور به شهید ثانی است. او در 13 شوال سال 911 ه - ق در خانواده ای که نسل اندر نسل همگی از اکابر علما و بزرگان امامیه بودند به دنیا آمد. تنها فرزند او که از مرگ زودرس نجات یافت، شیخ بن زین الدین می باشد که از علمای بزرگ شیعه بوده و کتاب او به نام معالم الاصول از شهرت فراوانی بر خوردار می باشد و تاکنون به عنوان یکی از کتابهای درسی حوزه های علوم اسلامی به شمار می آید.
مرحوم شهید در نهایت فقر و تنگدستی روی به درس آورد و در حالی که مجبور بود برای امرار معاش شبانه کار طاقت فرسا کشاورزی را انجام دهد، در عین حال نزد بزرگان شیعه و سنی به تحصیل پرداخت و مراتب علمی را به دست آورد. مدتی در استانبول به تحصیل اشتغال داشت و سپس بر اثر نبوغ علمی او تدریس مدرسه نوریه بعلبک به عهده او گذاشته شد و او مدت 5 سال مذاهب پنجگانه را تدریس نمود. وی در طول زندگانی علمی خود، بیش از 80 کتاب تالیف نمود که کتاب الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه از شهرت فراوانی برخوردار بوده و تاکنون به عنوان کتاب درسی در حوزه های علمیه متداول است.
آوازه و شهرت شهید در جبل عامل موجب شد که دشمنان او وجود او احساس خطر نماید لذا علیه او به دسیسه و توطئه پرداختند تا آنجا که در سال 966 ه - ق هنگامی که در مراسم حج در مکه شرکت داشت، وی را دستگیر و روانه استانبول نمودند. لیکن از آنجا که احتمال ثبوت برائت و بیگناهی او را می دادند وی را در راه به شهادت رسانده و سر مبارک او را به استانبول حمل نمودند (رحمة الله علیه رحمة واسعه). وی در هنگام شهادت 55 سال داشت.

ترجمه کتاب:

برای نخستین بار کتاب مسکن الفواد توسط نویسنده ای به نام میرزا اسماعیل مجد الادبا که شاغل منصب مستوفی دیوان اعلی و معارف کارگزاری اول خراسان در دوران سلطنت مظر الدین شاه قاجار و در دوره ولایت شاهزاده رکن الدوله علینقی میرزا فرمانفرمای مملکت خراسان و سیستان بود به فارسی ترجمه گردید.
مرحوم علامه شیخ آقا بزرگ تهرانی در الذریعه می نویسد.
تسلیلة العباد ترجمه مسکن الفواد شیخ شهید توسط اسماعیل خان دبیر السلطنه ملقب به مجدالادبا از معاصرین و مجاور آستانه رضویه می باشد که در سال 1321 پس از چاپ ترجمه در گذشته است. (18)