صله ارحام، آثار و ثمرات آن

نویسنده : سلمان زواری نسب

سخن نشر

تحکیم پیوند خانوادگی و خویشاوندی، یکی از اهداف ارزشمند مکتب توحیدی اسلام قرار دارد آئینی که توحید و یکتا پرستی را محور تمام فعالیتها و تلاشهای خود عنوان نموده است، و سعی و تلاش دارد در تمام صحنه ها و عرصه ها وحدت رویه و حرکت یکنواختی را فراهم، واز تشتت و پراکندگی جلوگیری به عمل آورد، هر عامل یا وسیله ای را که موجب تحکیم این هدف مقدس گردد، تشویق، واز هر عامل تفرقه و پراکندگی جلوگیری و ممانعت به عمل آورده است چون اساس کار اسلام وصل و گریز از فصل و جدایی است از این رو در مکتب تربیتی اسلام، ایجاد علاقه با تمام افراد عائله و فامیل (صله رحم )مورد تشویق و توصیه قرار گرفته است و پیامبر بزرگوار اسلام صلی اللَّه علیه و آله که راه و روش او الگوی زندگی ما است در نخستین ماموریت خود ((و انذر عشیرک الاقربین)) را دریافته داشته است و این امر می رساند که صلاح و فلاح عشیره و فامیل، در زندگی و سعادت انسان نقش وافری دارد که پیامبر انسانیت و رحمت به انذار و فراخوانی آنان، ماموریت یافته است واز سوی دیگر خداوند متعال اطاعت از پدر و مادر را در ردیف نازل تر از اطاعت خویش قرار داده است جایی که می فرماید: و قضی ربک ان لاتعبدو الا اللَّه و بالوالدین احسانا.
((پروردگارت دستور داده است که جز او مقام دیگری را ستایش نکنید و به پدر و مادرتان احسان و نیکی نمایید و به موجب روایاتی که در همین کتاب خواهید خواند صله رحم و رعایت حقوق خویشاوندی موجب طول عمر و فزونی روزی نادیده گرفتن آن باعث کوتاهی عمر و نقصان زندگی خواهد بود.از آن رو که کتاب حاضر، عوامل محبت، وصل و وحدت را مورد بحث و گفتگو قرار داده است و ما را با سخنان و رهنمودهای پیشوایان معصوم علیه السلام در این عرصه، بیشتر آشنا می سازد، یکی از بهترین و زیباترین ها
می باشد.
نویسنده محترم کوشیده است منطق آیات و روایات را با شیرینی بیان و حلاوت حکایات و قصه ها عجین و همراه سازد و به ذائقه خوانندگان، خوش هضم تر و شیرین کام تر سازد از آن رو دفتر نشر نوید اسلام چاپ و نشر آن را به عهده گرفت تا گامی در ایجاد وحدت و تحکیم پیوندهای خویشاوندی برداشته باشد.
امید است کتاب حاضر در تامین سعادت خانواده ها مفید واقع می گردد جوامع ما را که شالوده و اساس آنها را خانواده تشکیل می دهند و امروز اساس آن، سخت در اضطراب و تهاجم فرهنگی بیگانگان قرار دارد، نقش سازنده و ارزنده ای را ایفا نماید. بمنه و کرمه
20 تیر 1381دفتر نشر نوید اسلام
الحمداللَّه رب العالمین و الصلوة والسلام علی سید المرسلین و علی آله المعصومین و اللعن علی اعدائهم اجمعین الی یوم الدین .صله رحم و اهمیت آن
کتاب پیوند خویشاوندی از دیدگاه ائمه اطهار علیهم السلام، با استفاده از آیات و روایات اهل بیت علیهم السلام تهیه و تنظیم گردیده است و در چند بخش بحث و گفتگو می کند.
بخش اول در معنی صله رحم و قرابت و معنی قطع رحم از نظر اهل لغت وفقها.
اما لغویان مرحوم طریحی در((مجمع البحرین))در کلمه ((و ص ل))می فرماید: اینکه در حدیث آمده است ((صلو ارحامکم))یعنی پیوند برقرار کنید با خویشاوندانتان مراد از پیوند برقرار کردن آن عملی است که عرفا نیکی و احسان با سلام کردن باشد به طوری که در حدیث آمده است.(1)ابن اثیر در نهایت می گوید: کسی که می خواهد عمرش طولانی شود پس پیوند برقرار کند با خویشاوندانش و در حدیث تکرار شده صله رحم و آن کنایه است از احسان به منسوبین اعم از نسبی یا حسبی و با آنها مدارا کردن و احوال آنها را مراعات نمودن گرچه دور باشند و افراد بدی باشند.
و ضد همه اینها قطع رحم خواهد بود گو اینکه بوسیله عدم احسان به آنها علاقه خویشاوندی را برقرار نکرده است (2)
و در لسان العرب می گوید: گفته می شود فلان شخص پیوند برقرار کرده با خویشاوندانش در صورتی که بین آنها اتصال و رفت و آمدی موجود باشد. (3) و مرحوم طریحی در مجمع البحرین در ((قارب)) می فرماید: و القرابه بالکسر: الرحم یعنی قرابت به خویشاوند گفته می شود.(4)
و در ذیل آیه شریفه ((و الجار ذی القربی)) (5)
یعنی نیکی کنید به همسایه نزدیک می فرماید کسی که همسایه نزدیک باشد و گفته شده علاوه بر همسایگی نزدیک یک نزدیکی و اتصال به شخص داشته باشد از جهت خویشاوندی یا از جهت دین وهم مذهب بودن. (6)
اما کلمات علما وفقها در مورد خویشاوندی که پیوند با آنان لازم است عبارتند از:
1- علامه بزرگوار مرحوم مجلسی ((ره)) می فرماید: ((رحم و قرابت عمومیت دارد در هر یک از ارحام و خویشاوندی که معروف باشند که از منسوبین شخص است ولو دور باشند به شرط اینکه در عرف از اقارب و خویشاوندان شمرده شود اعم از اینکه محرم باشند یا نه. (7)
2- مرحوم شهید بزرگوار در ضمن حقوق والدین و رحم می فرماید: در هر خویشاوند پیوند لازم است و دلیل آن قرآن و روایات و اجماع علما است برای تشویق بر پیوند برقرار کردن با ارحام و در چهار مورد بحث می کند. (8)
می فرماید: ظاهر این است که رحم به کسی گفته می شود که از منسوبین شخص محسوب شود گرچه از منسوبین دور باشد و بعضی از ارحام از بعضی دیگر بیشتر مورد سفارش و تاکید واقع شده است.
2- می فرماید معیار در صله و پیوند برقرار کردن که به وسیله آن از قطع رحم خارج شود عرف است و قضاوت عرف به سبب عادت و سلیقه های مردم و در اثر نزدیک بودن و دور بودن منازل آنها متفاوت خواهد بود.
3- پیوند خویشاوندی طبق فرمایش رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله ولو با سلام کردن انجام می شود و امام صادق علیه السلام فرمودند: ((صل رحمک ولو بشر به من ماء)) یعنی پیوند با خویشاوندانت برقرار کن ولو به اندازه یک بار نوشیدن آب باشد. (9)
4- می فرماید مقدار واجب از صله رحم آن مقداری است که از قطع رحم خارج شود و بیشتر از آن مستحب خواهد بود.
3- مرحوم علامه مجلسی ((ره)) از شهید ثانی ((ره)) نقل می کند که علما در معنی قرابت، اختلاف دارند که قرابت و اقربای انسان کیانند؟ می گوید چون دلیل بالخصوص نرسیده و لذا بیشترین اصحاب واگذار کرده اند معنی قرابت را عرف عرفا هم قرابت به آنانی گفته می شود که عادتا از منسوبین شخص شناخته شوند و فرق هم نمی کند وارث و غیر وارث باشند. (10)
4- مرحوم شهید ثانی در مسالک الافهام می فرماید: ((مراد از رحم که پیوند واجب و قطعش حرام باشد همه خویشاوندانی است که معروف باشد از منسوبین شخص است ولو دور باشد و این مورد، محل اتفاق است. (11)
5- مرحوم شیخ طوسی می فرماید: قرابت به نزدیکان شخص تا آخرین پدر مادر مسلمانش گفته می شود اما به پدر و مادر مشرک و غیر مسلمان شامل نمی شود گرچه آنها عرفا از نزدیکان شخص شمرده شوند به دو دلیل:
1- رسول خدا فرموده اند: اسلام قطع کرد ارحام جاهلیت را یعنی بین مسلمان و غیر مسلمان صله رحم نیست.
2-آیه شریفه که می فرماید: انه لیس من اهلک یعنی ای نوح پسرت اهل تو نیست. (12)
6- مرحوم طبرسی در مجمع البیان در ذیل آیه شریفه و الجار ذی القربی (13)
یعنی به همسایه نزدیکی کنید می فرماید: مراد از ذی القربی خویشاوند نزدیک در نسب است و قولی هم نقل می کند که و الجار ذی القربی همسایه ای که بوسیله مسلمان بودنش به انسان نزدیک باشد و از رسول خدا نقل می کند که حضرت فرمود: همسایه سه قسم است یکی برای او سه حق است: 1- حق همسایگی 2- حق اسلام 3- حق خویشاوندی و یک همسایه هم برای او دو حق است 1-حق همسایگی، 2- حق اسلام و یک همسایه هم برای او یک حق است و آن مشرک اهل کتاب است. (14)
شکی نیست که صله ارحام یک عمل پسندیده و نیک است و برای صله ارحام درجات متفاوتی وجود دارد پائین ترین آن سلام کردن است.لازم است ارحام از همدیگر دوری نکنند و بین خودشان پیوند برقرار سازند و چون تشخیص بین مراتب و درجات صله ارحام که کدام واجب و کدام مستحب است مشکل است به همین جهت در صورت امکان جمع کردن بین تمام مراتب آن، راه نجات خواهد بود انشاء اللَّه .

بخش دوم صله ارحام از دید گاه آیات و روایات

اما از آیات سوره نسا آیه 1 می فرماید: و اتقواللَّه الذی تساءلون به و الارحام
ترجمه: واز خدایی بپرهیزید که همگی به عظمت او معترفید و هنگامی که چیزی از یکدیگر می خواهید نام او را می برید ونیز از قطع رابطه با خویشاوندان خود پرهیز کنید.
مفسر عظیم الشان مرحوم طبسی صاحب تفسیر شریف مجمع البیان در ذیل آیه شریفه می فرماید آیه دلالت می کند بر وجوب صله ارحام .
امیرالمومنین علیه السلام فرمودند: صلو ارحامکم وان قطعوکم یعنی با خویشاوندانتان پیوند برقرار کنید گرچه آنها از شما قطع رابطه کنند. (15)
علامه و مفسر کبیر قرآن مجید مرحوم طباطبایی صاحب تفسیر شریف المیزان می فرماید: مراد از تسائلون به و الارحام یعنی از آن جایی که خداوند در پیش انسانها عظیم و بزرگ است و محبوب آنهاست و لذا وقتی از همدیگر سوال می کنند طرف را به خداوند قسم می دهند چون انسان وقتی می خواهد قسم بخورد به چیزی که در پیش او عظیم و بزرگ است و محبوب اوست قسم می خورد و ظاهر اینست که ارحام عطف است به کلمه اللَّه آن وقت معنی این می شود انسانها وقتی از طرف چیزی می خواهند طرف را به خداوند و به ارحام (خویشاوند) قسم می دهند. (16)
راوی می گوید: از امام صادق علیه السلام سوال کردم از قول خداوند که می فرماید: و اتقوا الذی تسائلون به و الارحام (17) یعنی و بترسید از آن خدایی که به نام او از یکدیگر مسئلت و درخواست می کنید و درباره ارحام کوتاهی مکنید.
امام علیه السلام فرمودند مراد از آیه شریفه که دران و الارحام ذکر شده است خویشاوندان مردم است به درستی که خداوند عزوجل امر کرده به پیوند خویشاوندان و بزرگ شمرده آنها را آیا نمی بینی اینکه خداوند قرار داده خویشاوندان را در کنار نام مبارک خودش است. (18)
علامه طباطبائی ره در ذیل آیه شریفه و اتقوا الذی تسائلون به و الارحام روایتی نقل می کند از ابن عباس که رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله فرمودند خداوند می فرماید: صلو ارحامکم فانه ابقی لکم فی حیات دنیا و خیر لکم فی آخرتکم (19) یعنی با خویشاوندانتان پیوند برقرار کنید به درستی که این پیوند نگهدارنده شماست در این زندگی دنیا و برای روز رستاخیزتان هم عمل به نیکی محسوب می شود و ممکن است مراد از((ابقی لکم)) به لحاظ اثر صله ارحام باشد چون صله ارحام بین اقارب و نزدیکان وحدت را تقویت می کند بوسیله تقویت وحدت بین انسانها آن وقت است که انسانها در مقابل حوادث و دشمنان می توانند استقامت کنند و حیات و زندگی خود را حفظ کنند صله ارحام از قویترین اسباب آرامش محسوب می شود و قویترین اثر مثبت را بین اقوام و قبیله خواهد داشت و لذا نتیجه ای که از اعمال نیک بین اقوام گرفته می شود قویتر است از نتیجه ای که از عمل خوب بین بیگانگان گرفته می شود در طرف اعمال زشت هم مطلب همینطور است یعنی اثر یک عمل زشت در بین قبیله و نزدیکان شدیدتر است از عمل زشت بین اجانب و بیگانگان.
یکی از عوامل مهمی که افراد یک قبیله را به هم اتصال می دهد صله ارحام است برای صله ارحام آثار حقیقی وجود دارد که در روحیه انسانها و اخلاق آنها و حتی در جسم انسانها یک نوع آرامش بوجود می آورد و این قابل انکار نیست گرچه گاهی عواملی پیدا می شود آثار صله ارحام را ضعیف می کند یا او را باطل می کند اما به طور کلی آثار بوجود آمده دراثر صله ارحام را از بین نخواهد برد.
آیه دوم: و الذین یصلون ما امرا به ان یوصل و یخشون ربهم و یخافون سو الحساب (20)
و آنها که پیوندهایی را که خدا دستور به برقراری آنها داده برقرار می دارند واز پروردگارشان می ترسند واز بدی (روز قیامت) بیم دارند.
مرحوم طبرسی در مجمع البیان در ذیل آیه شریفه در ما امر اللَّه چند قول نقل می کند، 1- مراد ایمان آوردن به تمام انبیاء و کتب آسمانی. 2- مراد صله رحم و پیوند خویشاوندی است.
3- مراد پیوند مومنین با همدیگر دوست داشتن و کمک کردن همدیگر را و در آن خویشاوند هم داخل می شود.
و در اینجا چند روایتی که مراد از آیه را روشن می کند و بر لزوم سله رحم دلالت دارد می آوریم.
1- عن عمر بن یزید قال: سالت ابا عبداللَّه علیه السلام عن قول اللَّه عزوجل ((الذین یصلون ما امر اللَّه به ان یوصل)) (21)فقال قرابتک. (22)
امام صادق علیه السلام در جواب سائلی که از معنی آیه شریفه سوال کرد فرمودند: مراد از آیه نزدیکان و خویشاوندانت است.
2- عن عمر بن یزید قال: قلت لابی عبداللَّه علیه السلام الذین یصلون ما امرا به ان یوصل)) قال نزلت فی رحم آل محمد علیه و آله السلام، و قد تکون فی قرابتک ثم قال فلا تکونن ممن یقول للشیئی ، انه فی شیئی واحد. (23)
راوی می گوید خدمت امام صادق علیه السلام عرض کردم درباره آیه شریفه ((الذین یصلون ماامر اللَّه به)) امام علیه السلام فرمودند در قرابت و پیوند آل محمد صلی اللَّه علیه و آله نازل شده است و گاهی هم در خویشاوندان تو می باشد، سپس فرمود از کسانی مباش که یک آیه را منحصر می کنند در یک معنی.
توضیح: یعنی آیه قرآنی را دریک معنی منحصر نکنید در صورتی که از معصوم معانی متعددی برای آن آیه رسیده باشد چون برای قرآن معانی متعددی وجود دارد معنی آشکار (ظاهری) و معنی پنهان (باطنی) و موید اینکه یک آیه را نباید منحصر کرد به یک معنی در صورتی که احتمال معانی دیگر هم داده شود آیه مودت است می فرماید: قل لا اسئلکم علیه اجرا الا الموده فی القربی (24)
بگو من هیچ پاداشی از شما بر رسالتم در خواست نمی کنم جز دوستی نزدیکانم (اهل بیتم) ملاحظه می فرمایید که آیه شریفه در مقام در خواست دوستی اهل بیت علیهم السلام است در عین حال دوستی اهل بیت علیهم السلام از صله ارحام است.
و روایت محمد بن فیضل هم موید این معنی است که برای آیات قرآنی معانی متعددی وجود دارد.
قال: سمعت العبد الصالح یقول: (( الذین یصلون ما امراللَّه به ان یوصل)) قال هی رحم آل محمد معلقه باالعرش تقول: اللهم صل من وصلنی و اقطع من قطعنی و هی تجری فی کل رحم. (25)
محمد بن فضیل می گوید از امام موسی بن جعفر علیه السلام شنیدم که فرمودند مراد از چیزی که خداوند واجب فرموده است در این آیه شریفه: پیوند اهل بیت رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله است که از عرش الهی آویزان می شود و می گوید خداوندا پیوند کن با کسانی که با من پیوند کرده اند و قطع کن از کسانی که از من قطع ارتباط کرده اند در ادامه امام علیه السلام فرمود صله رحم اختصاص به رحم آل محمد صلی اللَّه علیه و آله ندارد و در هر رحمی و خویشاوندی جاری می شود.
3- جابر عن ابی جعفر علیه السلام قال: قال رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله: اوصی الشاهد من امتی و الغالب منهم و من فی اصلاب الرجال و ارحام النسا الی یوم القیامه ان یصل الرحم وان کانت منه علی مسیره سنه فان ذلک من الدین. (26)
جابر از امام باقر علیه السلام نقل می کند که امام علیه السلام فرمود رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله فرمودند سفارش می کنم امت حاضر و غائبم را و آنانی را که در صلب مردها رحم زنانند تا روز قیامت که صله رحم نکنند اگرچه به فاصله یکسال راه باشد زیرا صله رحم جزء دین است.
مرحوم علامه مجلسی ره در مورد ((فان ذلک من الدین)) توضیحی دارند که می فرماید به زیارت خویشاوندان رفتن، اعم از رفتن یا نامه نوشتن یا هدیه فرستادن از دین است یعنی از چیزهایی است که خداوند به آن در قرآن مبین امر کرده است. (27)
4- امام صادق علیه السلام فرمود: مردی از((خثعم)) خدمت رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله آمد، گفت یا رسول خدا به من خبر بده که در اسلام بهترین اعمال کدام است حضرت فرمودند اعتقاد داشتن به خداوند، گفت بعد از آن کدام عمل بهتر است؟ حضرت فرمودند: صله رحم ((پیوند خویشاوندی)) گفت بعد از آن کدام عمل بهتر است؟ حضرت فرمود: امر کردن و دستور دادن به نیکی ها و باز داشتن از زشتی ها، مرد گفت یا رسول اللَّه، خبر دهید که مرا که خشم آورترین عمل در درگاه الهی کدام است حضرت فرمودند: به خدا شریک قرار دادن، گفت بعد از آن کدام عمل خشم آورترین عمل است؟ فرمود: قطع رحم، بریدن از خویشاوندان. گفت بعد از آن کدام عمل مورد غضب خداوند است؟ حضرت فرمود امر به زشتیها و نهی از نیکی ها.(28) 5- فی وصایا ابی ذر قال: اوصانی رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله ان اصل رحمی وان ادبرت. (29)
ابیذر گفت رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله مرا امر فرمودند که پیوند کنم با خویشاوندانم اگر چه آنها بر من پشت کنند و قطع رابطه نمایند.
6- عن امیرالمومنین علیه السلام فی حدیث قال: صلوا ارحامکم وان قطعوکم .(30)
حضرت فرمود:
پیوند با خویشاوندانتان برقرار کنید اگر چه آنان از شما بریده باشند.

بخش سوم حرمت قطع رحم در آیات و روایات

قرآن کریم می فرماید: فهل عسیتم ان تولیتم ان تفسدوا فی الارض و تقطعوا ارحامکم اولئک الذین لعنهم اللَّه فاصمهم واعمی ابصارهم .(31)
ترجمه، اگر از دستورات خداوند رویگردان شوید جز این انتظار می رود که در زمین فساد و قطع پیوند خویشاوندی کنید آنان کسانی هستند که خداوند از رحمت خویش دورشان ساخته، گوشهایشان را کر و چشمهایشان را کور کرده است.
مرحوم طبرسی صاحب مجمع البیان در ذیل آیه شریفه می فرماید: آیه خطاب به منافقین است و می فرماید اگر شما امورات مردم را در دست بگیرید و والی و حاکم بر مردم شوید در روی زمین فساد می کنید به وسیله اخذ رشوه و ریختن خون حرام و بعضی از شما بعض دیگر رامی کشند و قطع رحم می کنند و می فرماید اگر شما ((منافقین)) از قرآن اعراض کنید واز عمل کردن به آن بهانه بیاورید و برگردید به جاهلیت و فساد کنید با ریختن خون حرام مورد لعن خداوند قرار خواهید گرفت. این مجموع مطالبی است که مرحوم طبرسی در مجمع البیان در ذیل آیه فوق (32) بیان فرموده است و علامه طباطبائی ره در المیزان(33) می فرماید: آیه خطاب می کند آنان را که در قلبشان مرضی است و در راه جهاد در امر خدا سنگینی (تثاقل) می کنند و بهانه گیری می کردند خداوند برای توبیخ بیشتر، آنها را مورد خطاب قرار داده است و می فرماید: آیا از شما در صورتی که از قرآن واز عمل کردن به آن از جمله جهاد در راه خدا اعراض کنید و رویگردان شوید غیر از این توقع هست که در روی زمین فساد کنید با ریختن خونها و غارت اموال و بردن آبروی انسانها و قطع رابطه کردن از خویشاوندان در آخر آیه اشاره است به مفسدین در روی زمین و قطع رحم کنندگان و احتمال اینکه مراد از((تولیتم)) تصدی حکم و قضاوت بین مردم باشد این احتمال را مرحوم طباطبائی هم نقل کرده به طوری که از مجمع البیان هم نقل کرده ایم بنا بر این از آیه شریفه حرمت قطع رحم به روشنی استفاده می شود.
آیه دوم، الذین ینقضون عهد اللَّه من بعد میثاقه و یقطعون ما امر اللَّه به ان یوصل و یفسدون فی الارض اولئک هم الخاسرون. (34)
ترجمه، فاسقان کسانی هستند که پیمان خدا را پس از استوار ساختن آن می شکنند و پیوندهایی را که خدا دستور داده برقرار سازند قطع نموده و در روی زمین فساد می کنند، اینها زیانکارانند.
دلالت این آیه شریفه بر حرمت قطع رحم از راه عمومیت آیه خواهد بود یعنی یکی از چیزهایی که خداوند امر کرده به پیوند آنها صله ارحام است که در این صورت آیه دلیل می شود بر حرمت قطع رحم و روایاتی هم وارد شده است که قطع رحم را از مصادیق این آیه شریفه شمرده است یعنی در بعضی روایات امام علیه السلام آیه را تطبیق نموده بر حرمت قطع رحم مانند روایت سهل بن زیاد از امام صادق علیه السلام که ذیلا می خوانید، سهل بن زیاد عن ابی عبداللَّه علیه السلام عن ابیه علیه السلام قال: قال لی علی بن حسین صلوات اللَّه علیهما: یا بنی انظر خمسه فلا تصاحبهم ولا تحادثهم و لا ترافقهم فی طریق فقلت یا ابا من هم؟ قال: ایاک و مصاحبه الکذاب فانه بمنزله السراب یقرب لک البعید و یباعد لک القریب و ایاک و مصاحبه البخیل فانه یخذلک فی ماله احوج ما تکون الیه و ایاک و مصاحبه الاحمق فانه یرید ان ینفعک فیصرک و ایاک و مصاحبه القاطع لرحمه فانی وجدته ملعونا فی کتاب اللَّه عزوجل فی ثلاثه مواضع: قال اللَّه عزوجل (( فهل عسیتم ان تولیتم ان تفسدو فی الارض و تقطعو ارحامکم اولئک الذین لعنهم اللَّه فاصمهم و اعمی ابصارهم)) و قال (( الذین ینقضون عهداللَّه من بعد میثاقه و یقطعون ما امراللَّه به ان یوصل و یفسدون فی الارض اولئک لهم اللعنه و لهم سوء الدار)) و قال فی البقره (( الذین ینقضون عهداللَّه من بعد میثاقه و یقطعون ما امر اللَّه به ان یوصل و یفسدون فی الارض اولئک هم الخاسرون)) (35)
ترجمه: از امام صادق علیه السلام از پدر بزرگوارش حدیث نقل شده است که فرمودند پدرم علی بن حسین علیه السلام به من فرمود: پنج گروه را در نظر داشته باش و با آنان همراهی و مصاحبت منما من گفتم پدر جان آنها کیانند؟ فرمود:
1- بپرهیز از همراهی و رفاقت با دروغگو زیرا او به منزله سرابی است که دور را به تو نزدیک و نزدیک را به تو دور می سازد.
2- بپرهیز از رفاقت با فاسق زیرا او تو را می فروشد به لقمه ای از خوراکی یا کمتر از آن.
3- بپرهیز از رفاقت با بخیل زیرا او دست از کمک به تو به وسیله مالش برمی دارد آنگاه که تو کاملا به آن نیاز مندی.
4- بپرهیز از رفاقت با احمق زیرا او می خواهد به تو سود برساند ولی به 66وسیله حماقتش، به تو زیان می رساند.
5- بپرهیز از رفاقت از قاطع رحم زیرا من یافتم او را که در سه جای قرآن به او لعن شده است، خدای عزوجل فرموده است اگر از دستورات خداوند رویگردان شوید جز این انتظار می رود که در زمین فساد و قطع پیوند خویشاوندی کنید آنها کسانی هستند که خداوند از رحمت خویش دورشان ساخته، گوشهایشان را کر و چشمهایشان را کور ساخته است. (36)
آنان که عهد الهی را پس از محکم کردن می شکنند و پیوندهایی را که خدا دستور به برقراری آن داده است قطع می کنند و در روی زمین فساد می نمایند لعنت برای آنهاست و بدی ((مجازات)) سرای آخرت. (37)
فاسقان کسانی هستند که پیمان خدا را پس از محکم کردن آن می شکنند و پیوندهایی را که خدا دستور داده برقرار سازند قطع نموده و در روی زمین فساد می کنند اینان زیانکارانند. (38)
اگرچه کلمه لعن در ظاهر آیه شریفه نیامده است شاید امام علیه السلام آن را از قول خداوند متعال که می فرماید، اولئک هم الخاسرون استفاده فرموده است واز بواطن قرآن محسوب می شود که استفاده از باطن قرآن مخصوص ائمه اطهار ((علیهم السلام)) است آنان هستند که معانی واقعی ( ظاهر و باطن) قرآن را عالم هستند و لذا امام باقر علیه السلام به فرزند بزرگوارش فرمودند با قاطع رحم رفیق مباش که او مورد لعن خداوند است انسانی که فاسق می شود واز راههای عقلانی خارج می شود و خودش را به مرحله ای از سقوط می رساند که چیزهایی که ممکن بود او را به کمال و هدایت و فضایل اخلاقی برساند ( مانند اصلاح در روی زمین وصله رحم و مراعات پیمان خداوندی) همان چیزها باعث گمراهی و سقوط او بشود ( مانند قطع رحم و افساد در روی زمین و پیمان شکنی با خداوند) آن وقت همچو انسانی مورد لعن خداوند قرار خواهد گرفت که می فرماید: و الذین ینقضون عهداللَّه من بعد میثاقه، و یقطعون ما امر اللَّه به ان یوصل و یفسدون فی الارض اولئک لهم اللعنه و لهم سوالدار. (39)
یعنی آنها که عهد الهی را پس از محکم کردن می شکنند و پیوندهایی را که خدا دستور به برقراری آن داده قطع می کنند و در روی زمین فساد می نمایند لعنت برای آنهاست و بدی((و مجازات)) سرای آخرت.
اما روایاتی که دلالت می کند بر حرمت قطع رحم فراوان است و ما چند روایت را در اینجا می آوریم.
1- عن عبداللَّه سنان قال: قلت لابی عبداللَّه علیه السلام، ان لی ابن عم اصله فیقطعنی حتی لقد هممت لقطیعته ایای ان اقطعه اتاذن لی قطعه قال: انک اذا وصلته و قطعک وصلکما اللَّه عزوجل جمیعا و ان قطعته و قطعک وصلکما اللَّه عزوجل جمیعا و ان قطعته و قطعک قطعکما اللَّه (40)
عبداللَّه بن سنان می گوید به امام صادق علیه السلام عرض کردم: پسر عمویی دارم که هرچه با پیوند برقرار می کنم او از من قطع رابطه می کند تا اینکه تصمیم گرفتم به خاطر قطع رابطه او من هم از او قطع رابطه نمایم آیا به من اجازه می فرمایید از او قطع رابطه کنم امام علیه السلام فرمودند: اگر شما با او پیوند برقرار کنی و او از شما قطع رابطه نماید خداوند شما را باهم می پیوندد و اما اگر شما از او قطع رابطه نمایی و او هم از شما قطع رابطه کند خداوند از هردوی شما قطع خواهد فرمود.
علامه مجلسی ره توضیحی دارند که می فرماید این پیوند شما شاید سبب شود برای بیداری او والا یعنی اگر بیدار نشود و قطع رحم را ادامه دهد این باعث کوتاهی عمر او و عقوبت آخرت برای او خواهد بود و بر این نظریه کلام مولا امیرالمومنین علیه السلام راهم شاهد می آورد که حضرت فرمودند
به دشمنت احسان کن که این احسان شما یکی از دو پیروزی را بر شما به ارمغان خواهد آورد یا او از دشمنی با شما دست برمی دارد یا باقی می ماند و مستحق عقوبت و رسوائی خواهد بود . (41)
2- عن ابی عبداللَّه علیه السلام قال: قال رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله لا تقطع رحمک وان قطعک. (42)
امام صادق علیه السلام فرمود: رسول خدا فرمودند: با خویشاوندانت قطع رابطه مکن اگرچه آنان از شما قطع رابطه کنند.
3 - عن ابی عبداللَّه علیه السلام قال: کفر باللَّه من تبرا من نسب وان دق.(43)
امام صادق علیه السلام فرمودند: آن کس که از نسب خود اگرچه پست هم باشد بیزاری جوید به خداوند کافر شده است. مرحوم مجلسی می فرماید وان دق یعنی ولو نسب دور باشد.
و مرحوم علامه مجلسی در این روایت که امام علیه السلام فرمودند بیزاری جستن از نسب باعث کفر می شود در کفر چند احتمال ذکر کرده است:
1- مراد گناه کبیره است.
2- مراد کسانی است که قطع رحم را حلال می دانند چون کسی که قطع رحم را حلال بداند کافر است.
3- مراد از کافر در اینجا یعنی کفران نعمت کننده چون قطع رحم کننده به نعمت صله رحم کافر شده و کفر ان نعمت کرده است.
4- مراد این است که این کفر و بیزاری شبیه کفر است چون این کار یعنی قطع رحم کاری است که مشابهت به کار کافر دارد چون کفار در جاهلیت قطع رحم می کردند و در آخر می فرماید در این که قاطع رحم کافر به خداست به یکی آن معنای چهارگانه که در بالا بیان کردیم فرق نمی کند بین پدر و فرزند و یا غیر اینها باشد، اینها مجموع احتمالاتی بود که مرحوم مجلسی در کفر باللَّه داده است. (44)
5- عن الصادق علیه السلام عن ابائه علیهم السلام قال: قال رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله اذا ظهر العلم و احترز العمل و اتلف الا لسن و اختلف القلوب و تقاطعت الارحام هناک لعنهم اللَّه فاصمهم و اعمی ابصارهم. (45)
امام صادق علیه السلام نقل فرمود از پدران بزرگوارشان که رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله فرمودند وقتی دانش آشکار شود و عمل به آن نشود و زبانها باهم باشند اما قلوب و دلهای آنها با هم اختلاف داشته باشند واز خویشاوندان قطع رابطه کنند آن وقت است که خداوند بر آنان لعنت می کند و آنها را کر کور می گرداند، که حق را نمی شنوند و حقیقت را نمی توانند ببینند یعنی به علم عمل نکردن (عالم بی عمل) و زبان با قلب و دل یکی نبودن (منافق) واز خویشاوندان قطع کردن مجموع اینها باعث این می شود که انسان از دیدن و شنیدن حقیقت عاجز باشد.
6- عن ابی جعفر علیه السلام قال، قال رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله، فی کلام له ایاکم و عقوق الوالدین فان ریح الجنه یوجد من مسیره الف عام ولا یجدها عاق ولا قاطع. (46)
رسول خدا فرمودند: بپرهیزید از عاق والدین و قطع نمودن از خویشاوندان به درستی که بوی بهشت از مسیر یکهزار سال به مشام انسان می رسد اما عاق والدین و قطع رحم کننده هرگز آن را استشمام نمی کند.
7- عن عنبسه العابد قال جاء رجل فشکی الی ابی عبداللَّه علیه السلام اقاربه فقال له: اکظم غیظک و افعل فقال: انهم یفعلول و یفعلون، فقال، اترید ان تکون مثلهم فلا ینظر اللَّه الیکم. (47)
راوی می گوید: مردی خدمت امام صادق علیه السلام آمد واز نزدیکان و خویشاوندان خود به آن حضرت شکایت نمود حضرت به وی فرمود، خشمت را فرو نشان و کارت را انجام ده(یعنی دائما ((خشمت را فرو نشان و در صدد انتقام بر میا)) عرض کرد آنان می کنند (آنچه را که می خواهند) و می کنند (و شما به من دستور فرو نشاندن خشمم را می دهید)؟ امام علیه السلام فرمودند: آیا تو هم می خواهی مانند آنان باشی تا خداوند توجهی به شما نکند.
مرحوم مجلسی در ذیل روایت شرح می دهند و می فرماید: یعنی خداوند رحمت خود را از همه شما در دنیا و آخرت باز می دارد ولی اگر شما با آنان پیوند برقرار کردید یا آنان دست از آزار تو بردارند آن وقت رحمت خداوند شامل همه شما می شود و تو به آن سزاوارتری و در صورتی که آنان دست از آزار شما بر ندارند آن وقت رحمت خداوند مخصوص تو خواهد بود و هیچ انتقامی برای تو بهتر از این نیست. (48)
جمله آخر این روایت که می فرماید خداوند نظر می کند به شما این ظاهر است در این معنی که ((قطع رابطه نمودن شما)) مورد خشم و غضب خداوند است و مبغوضیت این عمل در حد حرمت است.
8- عن الجهم بن الحمید قال: قلت لابی عبداللَّه علیه السلام: تکون لی القرابه علی غیر امری الهم علی حق الرحم لا یقطعه شیئی و اذا کانوا علی امرک کان لهم حقان: حق الرحم و حق الاسلام . (49)
جهم بن حمید می گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: خویشاوندانی دارم که دین مرا ندارند و در دین اسلام نیستند)).
آیا آنان بر من حقی دارند، امام علیه السلام فرمودند: آری خویشاوندی را چیزی قطع نمی کند و اگر همدین تو باشند دو حق پیدا می کنند! حق خویشاوندی و حق اشتراک در اسلام.
9- وفی روایه یونس بن یعقوب قال: سمعت الصادق جعفر بن محمد علیهماالسلام: یقول فی حدیث یا یونس ملعون ملعون من اذی جاره...ملعون ملعون قاطع رحم. (50)
یونس می گوید از امام صادق علیه السلام شنیدم در ضمن حدیثی دوبار فرمودند: ای یونس از رحمت خداوند دور است کسی که همسایه اش را اذیت کند و باز دوبار فرمودند از رحمت خداوند دور است کسی که از خویشاوندش قطع رابطه کند.
از آنجائی که این دو روایت شریفه برای مومنین خالی از فایده نیست ما ترجمه کامل روایت را از وسائل الشیعه مرحوم شیخ حر عاملی ((ره)) می آوریم .
یونس بن یعقوب می گوید از امام صادق علیه السلام شنیدم در ضمن حدیثی ((که از موارد زیر را محض تاکید دوبار فرمودند از رحمت خدا دور است)) از رحمت خداوند دور است (( کسی که همسایه اش را اذیت کند و از رحمت خداوند دور است کسی که برادر ایمانی او، او را به صلح و سازش دعوت کند ولی اجابت نکند، واز رحمت خداوند دور است کسی که آشنا با قرآن باشد در عین حال اصرار بر شمر خمر داشته باشد ((یعنی شراب بخورد)) واز رحمت خداوند دور است کسی که علی علیه السلام را دشمن داشته باشد به درستی که علی علیه السلام را کسی دشمن نمی دارد مگر اینکه رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله را دشمن داشته باشد و کسی که رسول خدا را دشمن داشته باشد مورد لعنت خداوند قرار خواهد گرفت هم در دنیا وهم در آخرت و از رحمت خدا دور است کسی که مومنی را به کفر نسبت دهد مانند کسی است که خودش کفر گفته باشد واز رحمت خداوند دور است زنی که شوهرش را اذیت کند و سعادتمند است زنی که به شوهرش اکرام کند و اذیتش نکند در تمام احوال زندگانیش واز رحمت خداوند دور است کسی که قطع رحم کند واز رحمت خداوند دور است کسی که سحر و ساحری را تصدیق کند واز رحمت خداوند دور است کسی که بگوید ایمان فقط با زبان گفتن است بدون داشتن عمل واز رحمت خداوند دور است کسی که خداوند به او مالی بدهد ولی او انفاق نکند چیزی را آیا نشنیده ای که رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله فرمودند، یک درهم صدقه از ده شب نماز خواندن افضل است و حضرت فرمودند که از رحمت خداوند دور است کسی که پدر و مادرش را بزند واز رحمت خداوند دور است کسی که عاق والدین باشد و از رحمت خداوند دور است کسی که به مسجد وقار و احترام قائل نباشد. (51)
10 - عن حذیفه بن منصور قال: قال ابو عبداللَّه علیه السلام اتقو الحالقه فانما تمیت الرجال قلت، ومالحالقه؟ قال: قطیعه الرحم. (52)
امام صادق علیه السلام فرمودند: بپرهیزید از((حالقه)) به درستی که آن مردان را از بین می برد حذیفه می گوید از امام علیه السلام پرسیدم حالقه چیست؟ فرمودند قطع رابطه کردن با خویشاوند است.
11- قال رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله عن جبرئیل علیه السلام عن اللَّه عزوجل قال: لا تنزل الرحمه علی قوم فهیم قاطع الرحم. (53)
رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله از جبرئیل علیه السلام او از خداوند متعال نقل می کند که فرمودند: رحمت نازل نمی شود بر جمعی که در داخل آن جمع قاطع رحم ((کسی که از خویشاوندش قطع رابطه کند)) وجود داشته باشد.
12- عن رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله: انه قال: قطیعه الرحم تحجب الدعاء. (54)
رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله فرمودند قطع ارتباط با خویشاوند، مانع بول دعا و نیایش می شود.
13- قال علی علیه السلام: قطیعه الرحم تزیل النعم.
علی علیه السلام فرمودند: قطع ارتباط با خویشاوند نعمت را زائل می سازد.
(55)
14- قال رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله: ما من ذنب اجدر ان یعجل اللَّه لصاحبه العقوبه فی دنیا مع ما ادخره فی الاخره من البغی و قطیعه الرحم . (56)
رسول خدا فرمودند: گناهی نیست که سزاوار باشد خداوند شتاب کند در عذاب صاحب آن در دنیا افزون بر عذابی که برای آخرتش ذخیره کرده است از ستم و قطع ارتباط با خویشاوند.
توضیح: ستم و قطع رحم آثار سوء و نتیجه منفی دارند در دنیا انسان را قبل از مجازات در آخرت گرفتار می کنند و در صورتی که از ظلم و ستمی که مرتکب شده و قطع رحم کرده توبه نکرده باشد در آخرت هم مجازات می شود.
15- عن ابی بصیر قال: سالت ابا عبداللَّه علیه السلام: عن الرجل یصرم (ای یقطع) ذوی قرابته ممن لا یعرف الحق؟ قال: لا ینبغی له ان یصرمه. (57)
ابوبصیر می گوید از امام صادق علیه السلام پرسیدم از مردی که از خویشاوندانش به خاطر اینکه مذهب حق را نمی شناسند - یعنی شیعه نیستند - قطع ارتباط کند امام علیه السلام فرمودند سزاوار نیست که از آنان قطع ارتباط کند.
16- عن النبی صلی اللَّه علیه و آله: انه قال لا یدخل الجنه قاطع رحم .
رسول خدا فرمودند: کسانی که با خویشاوندانش قطع ارتباط کند وارد بهشت نمی شود.
17- امام صادق علیه السلام فرمودند: مردی خدمت رسول خدا آمد عرض کرد یا رسول اللَّه من اقوامی دارم که اگر با آنان رفت و آمد داشته باشم شخصیت من ضرر می بیند و به من دشنام می دهند می خواهم از آنان قطع ارتباط کنم حضرت فرمودند: آن وقت خداوند هم از همه شما قطع خواهد فرمود این روایت را محدث بزرگوار مرحوم کلینی ((ره)) در کتاب شریف اصول کافی نقل فرموده است، اما عین روایت (58)
فقال: یا رسول اللَّه اهل بیتی ابوا الا توثبا علی و قطیعه لی و شتیمه، فارفضهم؟ قال: اذا یرفصکم اللَّه جمیعا قال: فکیف اصنع؟ قال: تصل من قطعک و تعطی من حرمک و تعفو عمن ظلمک، فانک اذا فعلت ذالک کان لک من اللَّه علیهم ظهیر . (59)
ترجمه: امام صادق علیه السلام فرمود: مردی خدمت رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله آمد گفت یا رسول اللَّه فامیل من تصمیم گرفته اند بر من حمله کنند و از من قطع ارتباط کنند و دشنامم دهند آیا من حق دارم آنان را ترک کنم واز آنان دور شوم فرمودند در آن صورت خدا هم شما را ترک می کند عرض کرد پس چه کنم؟ حضرت فرمودند شما پیوند برقرار کنید با هر که با شما قطع ارتباط کند و عطا کن به هر که تو را مرحوم کند و گذشت کن با هرکه به تو ستم کند برای اینکه اگر شما این کارها را انجام دادید خداوند شما را بر آنان یاری می دهد.
مرحوم علامه مجلسی توضیحی دارند که می فرماید: اینکه رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله فرمودند در آن صورت خداوند همه شما را ترک می کند ترک خداوند کنایه از صلب کردن رحمت و نصرت خود از شما است و نازل کردن عقوبت و عذاب، بر شما است و مراد از ظهیر در اینجا کمک الهی و ملائکه و خوبان مومنین است.(60)
18- عن بعض اصحابنا عن ابی عبداللَّه علیه السلام قال: قلت له ان اخوتی و بنی عمی قد ضیقوا علی الدار و الجاونی منها الی بیت ولو تکلمت اخذت ما فی ایدیهم قال! فقال لی اصبر فان اللَّه سیجعل لک فرجا قال: فانصرفت و وقع الوباء فی سنه احدی و ثلاثین (و مائه) فماتوا و اللَّه کلهم فما بقی منهم احد، فقال: هو بماصنعوا بک و بعقوقهم ایاک و قطع رحمهم بتروا اتحب انهم بقوا و انهم ضیقوا علیک؟ قال: قلت ای واللَّه . (61)
از برخی از اصحاب نقل شده است که می گوید به امام صادق علیه السلام عرض کردم برادران و عموزادگان خانه ام را بر من تنگ کرده اند واز همه آن خانه مرا به یک اطاق، پناهنده کرده اند، و من چنانچه در این باره اقدام کنم آنچه در دست آنها است می گیرم، آن حضرت فرمودند صبر کن زیرا خداوند برایت گشایشی فراهم خواهد فرمود.
می گوید من منصرف شدم وبائی در سال صد و سی و یک آمد و به خدا سوگند همگی آنان مردند و یک نفر از آنان هم باقی نماند می گوید من بیرون آمدم و به نزد آن حضرت رفتم که بر امام صادق علیه السلام وارد شدم فرمود حال اهل خانه ات چطور است؟ عرض کردم به خدا سوگند همه آنان مردند و یک نفر هم از آنها زنده نماند حضرت فرمود این برای آن کاری بود که به تو کردند و برای آن آزاری که به تو رساندند و قطع رحمی که کردند در نتیجه نابود شدند، آیا می خواستی که زنده باشند و بر تو تنگ بگریند، عرض کردم: آری به خدا سوگند.
19- فی وصیت الصادق علیه السلام لعبداللَّه بن جندب، یا ابن جندب! صل من قطعک و اعط من حرمک و احسن الی من اساء الیک و سلم علی من سبک و انصف علی من خاصمک و اعف عمن ظلمک کما انک تحب ان یعفی عنک فاعتبر بعفواللَّه عنک. (62)
در وصیت امام صادق علیه السلام به فرزند جندب آمده است که حضرت فرمودند ای پسر جندب پیوند برقرار کن با کسی که از تو قطع رابطه کرده است و بخشش کن به کسی که محرومت کرده است و احسان کن به کسی که به تو بدی کرده است و سلام کن به کسی که دشنامت داده است و منصفانه رفتار کن با دشمنت و عفو کن از کسی که به تو ستم روا داشته است آن طوری که دوست داری از شما عفو شود عبرت و پند بگیر از عفو خداوند از تو.
یعنی خداوند همان طوری که از گناهان تو عفو می کند و شما را برای گناهانت گرفتار نمی کند و نعمتهای فراوانش را از شما قطع نمی کند شما هم از بدی مردم مخصوصا اگر خویشاوند باشد عفو کن چون یک صفت خداپسندانه است .
در اول روایت امام علیه السلام فرمود پیوند برقرار کن با کسی که از شما قطع ارتباط کرده است در روایتی از رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله آمده است که حضرت فرمودند: اگر بعد از قطع ارتباط شما پیوند برقرار کنید سپس اقوامت از شما قطع کنند آن وقت برای شما از طرف خداوند کمک خواهد شد بر علیه آنها. (63)
مرحوم صاحب جواهر وقتی معاصی و گناهانی که به آنها وعده عذاب داده شده می شمارد می فرماید نهم قطع ارتباط با خویشاوندان است. (64)
20 - امام باقر علیه السلام فرمودند: سه خصلت است که صاحب آنها قبل از مرگشان و بال و سزای آنها را خواهند دید، 1 - ظلم و ستم 2 - قطع ارتباط با خویشاوندان 3 - قسم دروغ. (65)
21 - عن ابی جعفر علیه السلام قال: وجدنا فی کتاب رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله اذا ظهر الزنا من بعدی کثر موت الفجاه و اذا طفف المکیال و المیزان اخذهم اللَّه باالسنین و النقض و اذا منعو الزکاه منعت الارض بر کتها من الزرع و الثمار و المعادن کلها و اذا جاروا فی الاحکام تعاونوا علی الظلم و العدوان و اذا نقضو العهد سلط اللَّه علیهم عدوهم و اذا قطعو الارحام جعلت الاموال فی ایدی الاشرار و اذا لم یامروا بالمعروف، و لم ینهوا عن المنکر و لم یتبعو الاخیار من اهل بیتی سلط اللَّه علیهم شرارهم فیدعو خیار هم فلا یستجاب لهم. (66)
امام باقر علیه السلام فرمودند، که در کتاب رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله یافتم (نوشته بود) هرگاه پس از من زنا پدیدار شود مرگ ناگهانی فراوان می شود و هرگاه از پیمانه و ترازو کم کنند خداوند آنان را به قحطی و کمی خوار و بار و سایر وسایل زندگی گرفتار می کند و هرگاه از دادن زکات دریغ کنند زمین برکات خود را از زراعت و میوه ها و معادن منع می کند و هرگاه در احکام به ناحق حکم کند همکاری در ستم و عدوان خواهند کرد و به ستم همدیگر دچار می شوند، وقتی پیمان شکنی می کنند خداوند دشمنشان را بر آنان مسلط می کند وقتی که قطع رحم می کنند خداوند اموال و ثروتها را در دست اشرار قرار می دهد وقتی امر به معروف و نهی از منکر را ترک نمایند و پیروی از نیکان اهل بیت (ع) من ننمایند خداوند اشرار آنان را بر ایشان مسلط می کند پس نیکان آنان دعا می کند و هرگز مستجاب نمی شود. مرحوم علامه مجلسی توضیحی دارند که می فرماید: قطع رحم سبب افتادن اموال در دست اشرار می شود و برای آن اسباب ظاهری و باطنی وجود دارد از جمله اسباب ظاهری آن این است که آنان در جلوگیری از ستم همکاری نمی کنند پس اشرار بر آنان مسلط و اموال آنان را غارت می کنند و این به تجربه ثابت شده است که آنان نزاع می کنند و شکایت می برند پیش حکام جور و به وسیله رشوه اموالشان در دست اشرار قرار می گیرند و سبب باطنی آن هم قطع لطف خداوند است از ایشان. (67)
از مجموع این روایات حرمت قطع ارتباط خویشاوندی روشن می شود و قطع رحم از گناهان کبیره است و مومنین باید از آن اجتناب کنند و دستور الهی را مراعات کنند و پیوند خویشاوندی را در تمام مراتب آن انجام دهند که مورد رضایت خداوند و ائمه (اطهار علیهم السلام) قرار خواهند گرفت انشاء اللَّه.