آشنایی با معارف الغدیر (3) زیارت

جواد محدثی‏‏‏‏‏

سخن پایانی

آن چه تاکنون گذشت، شمه ای مختصر از موارد و شواهدی بود که نشان می داد از زمان صحابه و تابعین تا دوره های بعد، میان همه مسلمانان متداول بوده است که قبر پیامبر بزرگوار و مرقد پیشوایان و اولیاء و صالحان و علما را زیارت کنند و از راه دور، به قصد این زیارت حرکت کنند و به برکت این مزارها به درگاه خداوند متوسل شوند و شفاعت بطلبند.
این زائران، افراد بی سواد و بی خبر از دین و روایات هم نبوده اند که به جهل و خرافه نسبت داده شوند. میان آنان تعدادی فراوان از علما و پیشوایان مذاهب هم بوده اند که مقتدای مردم محسوب می شدند. ناقلان این خبرها و نمونه های تاریخی هم اغلب، علما و پیشوایانی بوده اند که با نقل خود بر آن عمل صحه گذاشته و پسندیده اند و در فضیلت مدفونین آن مزارها و صاحبان آن حرمها داد سخن داده اند. همه مسلمانان در همه دورانها بر این موضوع، اتفاق نظر داشته اند و این بیانگر نوعی اجماع ثابت و محقق میان طبقات مسلمین است و همه این شیوه را پسندیده و به آن عمل می کرده اند.
با توجه به مطالب نقل شده، چه ارزش و اعتباری برای سخنان و عقاید ابن تیمیه و پیروان کوردل او - از جمله قصیمی - باقی می ماند؟
آیا مسلمانان نخستین، آن دعاها و نمازها و تبرک ها را که کنار قبور داشتند، کفر می دانستند و در عین حال به وسیله آن ها به خداوند تقرب می جستند؟ هرگز! ما هیچ گروهی از مسلمانان را به چنین انحرافی متهم نمی کنیم. آیا هیچ یک از اعمال یاد شده، مخصوص شیعیان بوده است؟نه به خدا قسم.
آیا آن چه شیعه در کنار قبور ائمه و اولیاء دین انجام می دهند و ابن تیمیه همه آنها را نشانه غلو و خداپنداشتن علی (ع) و اولاد او از طرف شیعه معرفی می کند، چیزی جز همان کارهایی است که اهل سنت و در پیشاپیش آنان علما و پیشوایانشان در کنار قبور انجام می دهند و از زمان صحابه تاکنون، رسم بوده که کنار قبور، به بیان فضایل مدفونین در آنها می پرداخته اند و می پردازند؟! و جز این است که بزرگان اهل سنت هم کنار قبرها دعا می خوانند، قرآن تلاوت می کنند و ثوابش را به روح صاحب قبر اهدا می کنند و به توسل و شفاعت طلبی و حاجت خواستن از خدا به برکت مقام آنان می پردازند، چهره بر ضریح می سایند، آستان می بوسند و به هر نحو ممکن و شایسته، احترام کرده و بزرگداشت می دارند؟!
اگر پندارهای موهوم ابن تیمیه و پیروانش درست باشد و این کارها بدعت و گمراهی و غلو باشد و انجام دهنده آنها از مسلمانی بیرون باشند، پس در همه دهر، یک مسلمان نبود! مگر ابن تیمیه و همفکرانش.
خوب است یک بار دیگر به گفتار قصیمی بنگریم و خوب ارزیابی کنیم که در این گونه مطالب مهم، میان شیعه و مذاهب چهارگانه تفاوتی نیست. تنها مساله ای که هست، هوای نفس یا دشمنی و غرض، ابن تیمیه و پیروانش را بر دشمنی با شیعه و افروختن شعله کینه وعداوت با آنان واداشته است. با قلمهای مسموم به ایجاد تفرقه پرداخته، گروههای مسلمان را به یکدیگر بدبین ساخته اند.
اینان قلبهایی بسته و مهر خورده دارند و دنباله رو هواهای خویشند.
پایان


...................) Anotates (.................
1) در همین کتاب مطالعه خواهید کرد.
2) متوفای 728 در دمشق. از منحرفانی که بر ضد شیعه و عقاید آنان و نیز علیه فرقه های دیگر مسلمین حرفهای بسیار گفته و نوشته است و نظرات او پایه تفکرات انحرافی وهابیت است. (ر.ک: ابن تیمیه، حیاته و عقائده، صائب عبدالحمید، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه، قم).
3) از جمله: محمد بن ابراهیم بن سعدالله شافعی، محمد بن جریری حنفی، محمد بن ابی بکر مالکی، احمد بن عمر مقدسی حنبلی.
4) نامه مفصل است، بخشی از آن ترجمه شد (مترجم).
5) تکملة السیف الصقیل، کوثری، ص 190.
6) الدرر الکامنه، ابن حجر عسقلانی، ج 1 ص 147.
7) عبدالله قصیمی، از مؤلفان معاصر ضد شیعه، ساکن قاهره. کتاب او به نام الصراع بین الاسلام و الوثنیه در الغدیر، ج 3 ص 288 نقد شده و به شبهات و دروغهای او پاسخ گفته شده است (مترجم).
8) الصراع، ج 1 ص 54.
9) همان، ص 178.
10) تاریخ خطیب بغدادی، ج 11 ص 73.
11) تذکرةالحفاظ، ذهبی، ج 3 ص 346؛ صفوة الصفوه ابن جوزی، ج 2 ص 151.
12) البدایة و النهایه، ابن کثیر، ج 12 ص 123.
13) همان، ص 119.
14) المواهب اللدنیه، قسطلانی، ج 4 ص 346.
15) مفتاح السعاده، ج 1 ص 394.
16) المواهب اللدنیه، ج 8 ص 409.
17) سنن دارمی، ج 1 ص 44 ؛ کنز المطالب، حمزاوی، ص 223.
18) الشفاء ص 96.
19) من زار قبری وجبت له شفاعتی) این حدیث را از 41 نفر از راویان و حافظان اهل سنت با ذکر منابع نقلها آورده است، الغدیر، ج 5 ص 93.
20) من جاءنی زائرا لاتعمله - لا تحمله - الا زیارتی، کان حقا علی ان اکون له شفیعا یوم القیامة) این حدیث نیز از 16 منبع مهم اهل سنت نقل شده است، ص 97.
21) من حج فزار قبری بعد وفاتی کان کمن زارنی فی حیاتی)، از 25 منبع نقل شده است، ص 98.
22) من حج البیت و لم یزرنی فقد جفانی)، از9 مدرک نقل شده است، ص 100.
23) من زار قبری او من زارنی کنت له شفیعا او شهیدا و من مات فی احد الحرمین بعثه الله عز و جل فی الامنین یوم القیامة)، از 11 مدرک نقل شده است، ص 100.
24) من زارنی بعد موتی فکانما زارنی فی حیاتی و من مات فی احد الحرمین بعث یوم القیامة من الامنین)، از 13 ماخذ نقل شده است، ص 101.
25) من حج حجة الاسلام و زار قبری و غزا غزوة و صلی علی فی بیت المقدس لم یساله الله عز و جل فیما افترض علیه)، از 4 ماخذ نقل شده است، ص 102.
26) من زارنی بعد موتی فکانما زارنی و انا حی و من زارنی کنت له شهیدا و شفیعا یوم القیامة)، از 7 ماخذ نقل شده است، ص 102.
27) من زارنی بالمدینة محتسبا کنت له شفیعا)، از 21 ماخذ نقل شده است، ص 102.
28) من اتی المدینة زائرا لی وجبت له شفاعتی یوم القیامة و من مات فی احد الحرمین بعث امنا)، از 3 منبع نقل شده است، ص 105.
29) من حج الی مکة ثم قصدنی فی مسجدی کتبت له حجتان مبرورتان)، از 2 منبع نقل شده است، ص 106.
30) من زارنی بعد وفاتی و سلم علی رددت علیه السلام، عشرا وزاره عشرة من الملائکة کلهم یسلمون علیه و من سلم علی فی بیته رد الله تعالی علی روحی حتی اسلم علیه)، ص 107.
31) همان: لایزور قبری احد الا غفر له و نال شفاعتی غدا).
32) علامه امینی در اینجا به 42 نمونه از این سخنان استناد کرده است. چون بعضی از آنها طولانی است و نقل همه به طول می انجامد، ناگزیر برخی از آنها را می آوریم. (مترجم).
33) المنهاج فی شعب الایمان.
34) التجرید.
35) الاحکام السلطانیه، ص 105.
36) المهذب.
37) شفاء.
38) در کتاب مناسک.
39) المستوعب.
40) المغنی.
41) المنهاج، درحاشیه شرح مغنی، ج 1 ص 494.
42) الغایه.
43) المدخل ج 1 ص 257.
44) شفاء السقام، ص 48.
45) همان، ص 59 تا 87.
46) تحقیق النصرة فی تاریخ دار الهجرة.
47) وفاء الوفاء ج 2 ص 412.
48) المواهب اللدنیه فصل 2.
49) الجوهر المنظم فی زیارة القبر المکرم، ص 12، چاپ مصر.
50) شرح الجامع الصغیر، ج 6 ص 140.
51) مراقی الفلاح بامداد الفتاح.
52) شرح المواهب ج 8 ص 299.

53) نیل الاوطار ج 4 ص 324.
54) حاشیه حسن الاثر، ص 246.
55) کنز المطالب، ص 195.
56) مصباح الظلام، ج 2 ص 145.
57) الکفایه لذوی العنایه، ص 125.
58) تکملة السیف الصقیل، ص 156.
59) شفاء السقام، تقی الدین سبکی، ص 42.
60) ر.ک: شعب الایمان. بیهقی، مناسک احمد بن عمرونیلی، شفاء، قاضی عیاض، مثیر الغرام الساکن ابن جوزی، شفاء السقام سبکی و...
61) شفاء السقام، ص 50.
62) المدخل، ج 1 ص 256.
63) همچون فاکهی مکی (متوفای 972) با عنوان حسن التوسل فی آداب زیارة افضل الرسل که مشتمل بر 94 ادب از آداب زیارت و مسافرت است.
64) مولف در اینجا متن 9 زیارتنامه مختلف را از منابع گوناگون اهل سنت آورده که جهت اختصار، از نقل آن ها چشم پوشیدیم (مترجم).
65) اینجا هم مولف، متن چند دعا را آورده است.

66) چندین صورت صلوات بر آن حضرت در کتاب نقل شده است.
67) از جمله: ابن جوزی در وفاء، قسطلانی در مواهب، شبراوی در اتحاف، سمهودی در وفاء الوفاء، حمزاوی در مشارق الانوار، عمر رضا کحاله در اعلام النساء و....
68) العلل و السؤالات، عزبن جماعه حموی.
69) فتح المقال، مقری مالکی.
70) تاریخ ابن کثیر، ج 10 ص 331.
71) شفاء، قاضی عیاض مالکی.
72) مولف، نمونه های متعددی از رفتار و سیره پیشینیان نسبت به قبر پیامبر اکرم آورده است که جهت اختصار، از نقل همه آنها خودداری شد (مترجم).
73) برای دو مورد اخیر هم زیارتنامه هایی از منابع اهل سنت آمده است.
74) علامه امینی می افزاید، بارگاهها و قبور بقیع، پیش از استیلای تبهکاران، آشکار بود. سمهودی در وفاء الوفاء، ج 2 ص 101 - 105 به معرفی آن قبور پرداخته است.
75) منبع آداب و سنن یاد شده درزیارت، از کتب اهل سنت است، از جمله: احیاء العلوم، تذکره، مستوعب، المدخل، شفاء السقام، وفاء الوفاء، المواهب اللدنیه، الجوهر المنظم، مراقی الفلاح، مجمع الانهر، مفتاح السعادة، شرح المواهب، کنزالمطالب، الکفایه، الارشادات السنیه، الفقه علی المذاهب الاربعه.
76) صحیح مسلم و ترمذی، سنن نسائی 4/89، مستدرک حاکم 1/374، مصابیح السنه بغوی 1/116، الترغیب و الترهیب 4/118 و... منابع دیگر.
77) سنن ابن ماجد 1/476، اخبار مکه ازرقی 2/170، سنن بیهقی 4/77 و...
78) مستدرک حاکم 1/375.
79) مسند احمد 3/237 و 250 ؛ سنن بیهقی 4/77.
80) سنن ابی داود 1/319 ؛ سنن بیهقی 5/249.
81) اخبار مکه ازرقی 2/170.
82) مجمع الزواید 3/58.
83) سنن بیهقی 4/79 و 5/249.
84) مجمع الزواید 3/58.
85) سنن بیهقی 4/78، مستدرک حاکم 1/377.
86) ر.ک: سنن بیهقی 4/79، مصابیح بغوی 1/116، مجمع الزواید 3/60.
87) ر.ک: مجمع الزواید 9/299، البیان و التبیین جاحظ 3/99، العقد الفرید 2/6.
88) العقد الفرید 2/8.
89) همان، ص 7.
90) المستطرف 2/338.
91) العقد الفرید 2/6.
92) صفة الصفوه 3/82.
93) المدخل 1/254.
94) الانوار لاعمال الابرار، 1/124.
95) الفتاوی الکبری الفقهیه، 2/24.
96) المغنی، 1/357.
97) رد المحتار علی الدر المختار، 1/630.
98) حاشیه بر شرح ابن الغزی، 1/277.
99) حاشیه بر شرح ابن الغزی ؛ 1/277.
100) رحله ابن جبیر، ص 229.
101) المنتظم، 5/75.
102) رحله ابن بطوطه، 1/116.
103) المنتظم، 7/187.
104) صفة الصفوه، 1/187.
105) تاریخ بغداد، خطیب بغدادی، 1/154.
106) رحله ابن جبیر، ص 12.
107) الاتحاف بحب الاشراف، ص 25 تا 40.
108) مشارق الانوار،ص 92 (در الغدیر، اشعار فوق هم نقل شده است).
109) طبقات الحفاظ، ذهبی، 1/114.
110) تاریخ بغداد، 1/123.
111) المنتظم، 7/206.
112) الجواهر المضیئه، ابن ابی الوفاء، 1/417.
113) رحله ابن جبیر، 153.
114) تاریخ بغداد، 1/120.
115) شذرات الذهب، 2/48.
116) تهذیب التهذیب، ابن حجر، 7/388.
117) همان، 5/354.
118) تاریخ ابن خلکان، 2/224.
119) تاریخ بغداد، 1/123.
120) دول الاسلام، ذهبی، 2/105.
121) وفیات الاعیان، ابن خلکان، 2/302.
122) دول الاسلام 1/114، رحله ابن بطوطه 1/142.
123) تاریخ ابن خلکان، وفیات الاعیان، 1/109.
124) الجواهر المضیئه، 1/170.
125) صفة الصفوة، 2/232.
126) همان، 233.
127) المنتظم، 6/199.
128) تذکرة الخواص، 3/3. وفیات الاعیان، 2/469.
129) وفیات الاعیان، 1/282.
130) البدایه و النهایه، ابن کثیر، 11/351.
131) شفاء السقام، 29.
132) شذرات الذهب، 3/337؛ المنتظم، 8/317.
133) شذرات الذهب، 4/231؛ البدایة و النهایه، 12/284.
134) نیل الابتهاج، 62.
135) شذرات الذهب، 4/342.
136) النور السافر 80 و 81؛ شذرات الذهب، 8/64.
137) مولف در الغدیر 52 مورد را ذکر کرده است که ما بعنوان اختصار. برخی را نیاوردیم (مترجم).