آشنایی با معارف الغدیر (2) معنای مولی

جواد محدثی‏‏‏‏‏

1 - مقدمه حدیث

رسول خدا (ص) پیش از این تعبیر، فرمود: الست اولی بکم من انفسکم؟ آیا من از خود شما به شما سزاوارتر نیستم؟(یا عبارات دیگری که همین مضمون را می رساند) پس از این مقدمه، فرمود: من کنت مولاه فعلی مولاه. این نشان می دهد که مقصود از مولی، همان اولویتی است که رسول خدا (ص) در طلیعه حدیث، بر آن تاکید فرمود و از آنان اعتراف گرفت. متن فوق را درحدیث غدیر، عده بیشماری از دانشمندان و راویان شیعه و سنی نقل کرده اند. از اهل سنت، کسانی همچون: احمد بن حنبل، ابن ماجه، نسائی، شیبانی، طبری، طبرانی، ذهبی و...(32) حدیث را نقل کرده و آن را صحیح و ثابت دانسته اند و مفهوم آن را اثبات همان اولویت و ولایتی که پیامبر بر امت داشته، برای حضرت علی (ع) دانسته اند.(33)

2 - ذیل حدیث

حضرت در ادامه سخن فرمود: اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله(34) و این فراز، موید معنایی است که ما می گوییم. زیرا حضرت، پس از نصب امیرالمؤمنین به مقام والای ولایت و وصایت و ریاست کلی بر همه امت، می دانست که تمامیت این منصب به فراهم بودن سپاه و یاران و اطاعت والیان و کارگزاران است. از سوی دیگر نیز می دانست که در میان مردم کسانی نسبت به علی (ع) حسد یا کینه دارند و برخی منافقین دشمنی او را در سینه می پرورند و پس از آن حضرت، طمعکاران و حسودان و ریاست طلبان، مساله آفرینی خواهند کرد. علی (ع) هم که حاضر نیست خواسته های ناروای آنان را برآورد، ناچار مخالفت خواهند داشت. از این رو برای یاری کنندگانش دعا کرد و خوارکنندگانش را نفرین نمود، تا مردم بدانند که موالات با او، دوستی خدا را در پی دارد و دشمنی با او دشمنی با خداست. این با دوستی مردم عادی با یکدیگر فرق دارد.
بعلاوه، این دعای کلی و عمومی پیامبر، دلیل عصمت علی (ع) است، چون لزوم تبعیت و پیروی و نصرت او را بر همه کس، همه جا و همیشه بیان کرده است. این درصورتی درست است که آن حضرت، در همه زمانها و حالات، عصمت داشته باشد و جز حق نگوید و جز راه حق نپوید و گرنه، اگر از وی خطا و گناهی سربزند، باید با او مخالفت کنند. پس چون پیامبر هیچ استثنایی نکرده است، معلوم می شود که علی (ع) همیشه عصمت دارد و چنین کسی باید پیشوای مردم باشد. در این دعا، مردم به طاعت و تسلیم دربرابر او فرا خوانده شده و از سرپیچی و مخالفت در برابر فرمانش نهی شده اند. این جز با اولویت داشتن آن حضرت نسبت به آنان از خودشان، سازگار نیست.

3 - استشهاد پیامبر

حضرت از مردم پرسید: ای مردم به چه شهادت می دهید؟ گفتند: به این که جز خدا، معبودی نیست. فرمود: دیگر به چه؟ گفتند: و اینکه محمد (ص) بنده و فرستاده اوست. پرسید: ولی شما کیست؟ گفتند: مولای ما خدا و پیامبر است. آن گاه حضرت بازوی علی (ع) را گرفته، بلند کرد و فرمود: هرکس که مولایش خدا و رسول است، پس این شخص، مولای اوست. این نقل را خیلی ها از جمله جریر، زید بن ارقم، عامر بن ابی لیلی، حذیفة بن اسید نقل کرده اند. اینکه ولایت در سیاق شهادت به یگانگی خدا و رسالت پیامبر آمده است، بیانگر این است که امامت و اولویت آن حضرت بر مردم مراد است و اثبات همان ولایت مطلقه ای که برای خدای سبحان و پیامبر است.