آشنایی با معارف الغدیر (2) معنای مولی

جواد محدثی‏‏‏‏‏

قرائن کلام

تا اینجای بحث روشن شد که مولی به معنای اولی به چیزی است. اگر تنزل کنیم و بگوییم که این، یکی از معانی مولی است و مولی مشترک لفظی است، درحدیث قرائنی است (متصل یا منفصل) که اراده معنای دیگر را نفی می کند. اینک قرائن:

1 - مقدمه حدیث

رسول خدا (ص) پیش از این تعبیر، فرمود: الست اولی بکم من انفسکم؟ آیا من از خود شما به شما سزاوارتر نیستم؟(یا عبارات دیگری که همین مضمون را می رساند) پس از این مقدمه، فرمود: من کنت مولاه فعلی مولاه. این نشان می دهد که مقصود از مولی، همان اولویتی است که رسول خدا (ص) در طلیعه حدیث، بر آن تاکید فرمود و از آنان اعتراف گرفت. متن فوق را درحدیث غدیر، عده بیشماری از دانشمندان و راویان شیعه و سنی نقل کرده اند. از اهل سنت، کسانی همچون: احمد بن حنبل، ابن ماجه، نسائی، شیبانی، طبری، طبرانی، ذهبی و...(32) حدیث را نقل کرده و آن را صحیح و ثابت دانسته اند و مفهوم آن را اثبات همان اولویت و ولایتی که پیامبر بر امت داشته، برای حضرت علی (ع) دانسته اند.(33)

2 - ذیل حدیث

حضرت در ادامه سخن فرمود: اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله(34) و این فراز، موید معنایی است که ما می گوییم. زیرا حضرت، پس از نصب امیرالمؤمنین به مقام والای ولایت و وصایت و ریاست کلی بر همه امت، می دانست که تمامیت این منصب به فراهم بودن سپاه و یاران و اطاعت والیان و کارگزاران است. از سوی دیگر نیز می دانست که در میان مردم کسانی نسبت به علی (ع) حسد یا کینه دارند و برخی منافقین دشمنی او را در سینه می پرورند و پس از آن حضرت، طمعکاران و حسودان و ریاست طلبان، مساله آفرینی خواهند کرد. علی (ع) هم که حاضر نیست خواسته های ناروای آنان را برآورد، ناچار مخالفت خواهند داشت. از این رو برای یاری کنندگانش دعا کرد و خوارکنندگانش را نفرین نمود، تا مردم بدانند که موالات با او، دوستی خدا را در پی دارد و دشمنی با او دشمنی با خداست. این با دوستی مردم عادی با یکدیگر فرق دارد.
بعلاوه، این دعای کلی و عمومی پیامبر، دلیل عصمت علی (ع) است، چون لزوم تبعیت و پیروی و نصرت او را بر همه کس، همه جا و همیشه بیان کرده است. این درصورتی درست است که آن حضرت، در همه زمانها و حالات، عصمت داشته باشد و جز حق نگوید و جز راه حق نپوید و گرنه، اگر از وی خطا و گناهی سربزند، باید با او مخالفت کنند. پس چون پیامبر هیچ استثنایی نکرده است، معلوم می شود که علی (ع) همیشه عصمت دارد و چنین کسی باید پیشوای مردم باشد. در این دعا، مردم به طاعت و تسلیم دربرابر او فرا خوانده شده و از سرپیچی و مخالفت در برابر فرمانش نهی شده اند. این جز با اولویت داشتن آن حضرت نسبت به آنان از خودشان، سازگار نیست.