فهرست کتاب


دروغ مصلحت آمیز، بحثی در مفهوم و گستره آن

سید حسن اسلامی‏

چکیده فصل

1. در ادله شرعی، هیچ جوازی برای دروغ گفتن به کودکان وجود ندارد؛
2. پاره ای احادیث، به صراحت دروغ گویی به کودکان را منع می کنند؛
3. پاره ای عالمان اخلاق - چون غزالی و نراقی - دروغ گویی به کودکان را مجاز شمرده و آن را در حکم دروغ گویی به زن دانسته اند؛
4. این قیاس و الحاق، نه از باب وحدت ملاک است و نه از باب اولویت، و چیزی جز استحسانی نادرست نمی باشد؛
5. نمی توان دروغ به کودکان را از مصادیق ضرورت و دارای مصلحت دانست؛
6. دروغ گفتن به کودکان، از علل دروغ گویی آنان است و موجب بدآموزی می شود؛
7. یافته های جدید روان شناسی تربیتی، گواه آن است که نباید به کودکان دروغ گفت؛
8. هرگز نمی توان به کودکان - به عنوان کودک - دروغ گفت.

فصل پنجم: دروغ به بیماران دم مرگ

عمری به عبث راندم و هر نقش دلاویز - بی پرده چو دریافتمش، نقش خطا بود
جز مرگ که یکتا در زندان حیات است - باقی همه دیواره دروازه نما بود(506)

طرح مسئله

شخص بیماری پس از مراجعه به پزشکان و نگرفتن نتیجه، به پزشکی متخصص مراجعه می کند و از دردهای داخلی گنگی شکایت می کند. پس از آزمایش های گوناگون، پزشک درمی یابد که آن شخص به بیماری سرطان پیش رفته مبتلاست و حداکثر تا شش ماه دیگر زنده می ماند. این بیماری درمان ناپذیر است و حتی شیمی درمانی نمی تواند بیش از دو سه ماه مرگ حتمی او را به تعویق اندازد. حال آیا پزشک موظف است که حقیقت را به بیمارش بگوید یا آن که اخلاقا مجاز است در برابر پرسش های مکرر بیمار و حقیقت خواهی او، راه دیگری در پیش گیرد و به دروغ بیماری او را بی اهمیت و درمان پذیر معرفی کند؟
غالبا در پاسخ به این پرسش، شق دوم را تجویز می کنند و چنین دروغی را مصلحت آمیز و به سود و مصلحت بیمار معرفی می کنند و آن را بر اثر نیت خیرخواهانه پزشک، از دروغ های فریبنده جدا می نمایند.