فهرست کتاب


روح عرفانی روح الله

محمد رضا رمزی ‏اوحدی‏

موعظه 289: لذات جسمانی

یکی از لذات جسمانی که نفس به آن متوجه است و از طرق استراحت می داند، ذلت ذائقه است - که لذت ذائقه أکل باشد - که ما اهل دنیا و محجوبان آن را اهمیت می دهیم اکنون اگر از روی دقت حساب شود، برای تحصیل مقدمات یک غذای لذیذ در دنیا، چه تعب هایی اهل دنیا به خود راه می دهند؟! از مقدمات بعیده، اگر حساب شود، مصیبت عظیم رخ می دهد تا وقتی که آن را تحصیل کرد، با آن همه مزاحمات و معارضات بیشمار، در طبخ و اصلاح آن، محتاج به تعب های بسیار است. حتی در وقت أکل نیز مقدماتی دارد که خالی از زحمت و تعب نیست. منتهی آن که انسان، چون مأنوس است به نظرش نمی آید و پس از خوردن اول تعب های هضم و دفع که هر یک مصیبتی است که اگر عالم البلوی (539) نبود و انس نبود هیچ وقت انسان حاضر برای تحمل هیچ یک نبود. این حال لذات این عالم است (540).

موعظه 290: بدترین حالت نفس

بدان که انسان تا در این عالم طبیعت - که عالم ماده و تغیر است - واقع است، می تواند حالت جحود و انکار را - که از بدترین احوال نفس است و موجب خذلان نفس و خسران ابدی است - تغییر دهد و از تحت تصرف جند جهل و شیطان بیرون آید و در تحت تصرف عقل و رحمان وارد شود و آن به علم نافع و عمل صالح انجام پذیرد. اما علم نافع، تفکر در لطایف مصنوعات و دقایق اسرار وجود است و این تفکر از برای متوسطین ابوابی از معرفت باز کند، گرچه برای کاملین حجاب است و این حسنه قلبیه ابرار، سیئه مقربان درگاه است. طریق تفکر در لطایف صفت بی شمار است ولی از همه چیز نزدیک تر به ما،خود ما است و معرفت نفس، بلکه ساختمان بدن، بلکه افعال بدن، طریق معرفت الله است (541) من عرف نفسه فقد عرف ربه (542).

موعظه 291: انکار کردن نفس

و اما عمل صالح که برای تبدیل احوال نفس و حالت ظلمت و جحود آن به نورانیت و تصدیق فایده دارد، بر دو نوع است: یکی اعمال قلبیه و دیگر اعمال قالبیه است و مراد از اعمال قلبیه در این مقام، اعمالی است که فطرت را به حالت اولیه خود برگرداند و استرجاع روحانیت فطریه کند و عمده آن توبه است به شرایط باطنیه و ظاهریه (543) و پس از آن اشتغال به تزکیه و تطهیر قلب و تصفیه و تلخیص آن از غواشی طبیعیه - که عمده آن حب دنیا و خودخواهی و خودبینی و خود رأیی است - پیدا کند که از مهمات باب سلوک الی الله است که اهل مجاهده و سلوک به آن از هر چیز بیشتر اهمیت دهند. و اما عمل قالبی در این مقام، اعمالی است که نفس را متذکر احوال خود کند و از خواب گران و سکر طبیعت برانگیزد و آن اشتغال به اذکار وارده از اهل بیت وحی و طهارت است با شرایط آن - که عمده، حضور قلب، است - به مقصد تذکر نفس و بیدار نمودن آن در اوقاتی که اشتغال نفس به کثرت و دنیا کمتر باشد، مثل اواخر شب و بین الطلوعین (544).