مردان علم در میدان عمل جلد 2

نویسنده : سید نعمت الله حسینی

هلک خزان الاموال و العلما باقون ما بقی الدهر

هلاک شدند خزانه داران مالها و دانشمندان جاویدانند چندی که روزگار باقی و پایدار است. (نهج البلاغه)
پس از تجدید نظر و حذف مطالب ضعیف و تکراری و اصلاح عبارات و تکمیل بخشهای جامانده در چاپ اول اقدام به چاپ دوم این کتاب شد.
آنچه در این کتاب می خوانی
اندر این یادگار ارزشمند - سخن از دانش است و دانشمند
علما راست داستهانهایی - کاندر آنهاست صدهزاران پند
دلنشین است و جالب و شیرین - قلب خواننده را کند خرسند
مگر آنکه علیلو بیمار است - که بود تلخ در دهانش قند
آنچه در این کتاب می خوانی - درس ارزنده ئیست ای فرزند
هر کجا عالمیست ربانی - می خورم من به نامشان سوگند
بهر رفع غبار خانه دل - هست در آخرش لطیفه چند
از مولف

مقدمه مولف

بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربت العالمین و الصلوهن و السلام علی محمد و اهل بیته الطاهرین المعصومین.
از انحاء تفکراتی که در قرآن کریم به آنها توجه شده است تفکر در تاریخ است تفکر در زندگی و سرگذشت اقوام و ملل است و لذا می بینیم در قرآن قصص و حکایاتی از نیکان و بدان و از انبیا و اولیا و حکما و همچنین از اشرار و اشقیا ذکر شده و در آخر همه بندگانش را به تدبر و تفکر و تعقل در آنها دعوت فرموده است
فاقصص القصص لعلهم یتفکرون (اعراف آیه 176 )
لقد کان فی قصصهم عبره لاولی الالباب (یوسف 110)
و در روایات و احادیث نیز راجع به این موضوع زیاد تاکید شده است که به چند مورد از فرمایشات امیر المومنین علی علیه السلام اشاره می کنیم:
امیر المومنین علی علیه السلام ضمن نامه ای خطاب به حضرت مجتبی علیه السلام چنین میفرماید:
احی قلبک بالموعظه و اعرض علیه اخبار الماضین، و ذکره بما اصاب من کان قبلک من الاولین و سر فی دیارهم و آثار هم فانظر فیما فعلوا و عما انتقلوا و این حلو و نزلوا (1)
دلت را با اندرز زنده کن... و اخبار گذشتگان را بر آن عرضه دار و آنچه را به پیشینیان رسیده به یاد آور و در دیار و آثار آنان سیر کن و ببین چه کردند و از کجا منتقل شدند و در کجا فرود آمدند و منزل گزیدند (2)
مربی عالیقدر بشر و معلم جهان انسان حضرت علی علیه السلام فرزند گرامی خود حضرت مجتبی علیه السلام را مخاطب قرار داده و اهمیت تاریخ و فهم عمق و حقیقت تاریخ و طرز تدریس و بهره برداری از تاریخ را در ضمن عبارات کوتاهی بیان فرموده است:
ای بنی - انی و ان لم اکن عمرت عمر من کان قبلی فقد نظرت فی اعمالهم و فکرت فی اخبار هم و سرت فی آثار هم حتی عدت کاحدهم بل کانی بما انتهی الی من امورهم قد عمرت مع اولهم الی آخر هم فعرفت صفو ذلک من کدره و نفعه من ضرره فاستخلصت لک کل امر نخیله و توخیت لک جمیله و صرفت عنک مجهوله؟
ای فرزند عزیز گرچه عمر من همزمان با عمر گذشتگان نبوده است ولی در کارهای آنان نظر افکنده ام و درباره تاریخشان با دقت فکر کرده ام و در آثارشان سیر نموده ام تا جایی که از کثرت اطلاع مانند یکی از آنان بحساب آمده ام، اخباری را که از گذشتگان دریافت داشته ام بقدری مرا به وضع آنان آگاه کرده که گوئی خود شخصا با اولین تا آخرین آنها زندگی کرده ام و جریان امورشان را از نزدیک دیده ام بر اثر تعمق در تاریخ آنان روشنی و تیرگی کارشان را شناختم و سود و زیان اعمالشان را تشخیص دادم، سپس مجموع اطلاعات تاریخی خود را غربال کردم آنچه که مفید و آموزنده بود در اختیار تو گذاردم و تنها مطالب زیبا و دلپذیر وقایع را برای تو برگزیدم و ذهنت را از قضایای مجهول و بی فایده که اثر علمی و عملی ندارد برکنار نگاه داشتم.
سخن حکیمانه حضرت علی علیه السلام پنج مطلب اساسی را در زمینه تاریخ به پدران درس خوانده و عالم و همچنین به معلمین تاریخ می آموزد:
1 - از تاریخ ملل و امم گذشته به خوبی آگاه شوند
2 - با تجزیه و تحلیل تاریخ، علل وقایع را بشناسند و نیک را از بد تشخیص دهند
3 - قسمتهای آموزنده تاریخ را برای نوجوانان تدریس کنند
4 - پاره ای از قسمتهای بسیار مفید تاریخ را انتخاب نمایند و بطور اختصاصی به جوانان خاطر نشان سازند.
5 - حافظه نوجوانان را با ضبط مطالب بی اثر و غیر مفید تاریخ خسته نکنند و موجب اتلاف وقتشان نشوند، این قسم درس تاریخ به فکر جوانان توسعه می بخشد، این قسم درس تاریخ سطح درک و فهم جوانان را بالا می برد (3)
عن علی علیه السلام: من اعتبر ابصر و من ابصر فهم و من فهم علم
هرکس از وقایع گذشتگان عبرت بگیرد بینا می شود کسی که بصیرت و بینائی پیدا کرد می فهمد و آن کس که فهمید عالم(4)
می شود
قال علی علیه السلام: و الیقین منها علی اربع شعب علی تبصره الفطنه، و تاول الحکمه، و موعظه العبره و سنه الاولین.
و یقین بر چهار شعبه است: بر بینایی زیرکانه و دریافت عالمانه و پند گرفتن از گذشت زمان و رفتن به روش پیشینیان پس آن که زیرکانه دید، حکمت بر وی آشکار گردید، و آن را که حکمت آشکار گردید عبرت آموخت و آن که عبرت آموخت چنان است که با پیشینیان زندگی را در نور دید (5)
کتابی که اکنون از نظر خوانندگان گرامی میگذرد جلد دوم کتاب مردان علم در میدان عمل است که جلد اول آن بوسیله انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم چاپ و منتشر شده است که شامل روایات و احادیث معتبره در فضیلت علم و دانش و ارزش و فوائد وجود عالم می باشد
و داستهانهایی درباره زهد و تقوا و توکل و ساده زیستی، و کرامت و عزت نفس، و اخلاق و ارادت به خاندان رسالت و اهلبیت عصمت و طهارت، و حکایاتی در مجاهدت و ریاضت وجدیت و کوشش هایی که در راه تحصیل دانش کشیده اند، و نمونه هایی از مقامات و کرامات از بعضی از آن بزرگواران، و نحوه مبارزات و چگونگی برخورد آنان با ستمکاران جهان و طاغوتیان زمان برای حفظ دین و شریعت و احکام قرآن تا مرز شهادت و ایثار خون و جان ایستادگی کردند که نمونه بارز و مصداق اجلای آن در عصر حاضر رهبر کبیر انقلاب عالم به زمان مرجع بزرگ کل شیعیان جهان و ملجا و ملاذ مسلمانان مجاهد فی سبیل الله از دل و جان ناصر دین حامی مستضعفین حضرت آیت الله العظمی امام خمینی بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران اعلی الله مقامه الشریف بوده است و هم اکنون بهترین یادگار و شاگرد خدمتگزار و یار وفادار و جانشین بر حق او حضرت آیت الله سید علی خامنه ای که پرچم اسلام و انقلاب را با کمال شجاعت و رشادت و هوشیاری بدوش گرفته و مسلمانان جهان را به سوی وحدت و سعادت رهبری می نماید و مناسب است این چند بین که جزئی از قصیده طولانی در سالگرد رحلت جانسوز رهبر فقید قدس سره گفته ام ذکر نمایم
شکر لله که جای آن رهبر - بار دیگر علیست جای نشین
آیت الله علی خامنه ای - حاف دین و ملت و آئین
آن خردمند و عالم آگاه - آن سیاستمدار و شخص وزین
خلعت رهبری به قامت او - راست آمد عجب مدار از این
این هم از معجزات نهضت بود - که شود انقلاب ما تضمین
پرچم انقلاب را بر دوش - میکشد بهر حفظ کشور و دین
یا رب این مرد علم و ایمان را - که نکرده است بر عدو تمکین
حفظ کن از همه گزند و بلا - به مقام تمام معصومین
شهدا را غریق رحمت کن - با کسانیکه گفته اند آمین
این دعا را ذخیره کن یا رب - از برای حسینی مسکین
و نیز مطالبی دیگر درباره تدبیر و آگاهی و تیز هوشی و لطیفه گوئی علما که جنبه آموزندگی داشته آورده شده و در چند بخش هر کدام در بخش مخصوص خود نگاشته شده است.
و این نویسنده ناچیز بقدر استطاعت و امکان و آگاهی ناقص خود توانسته است قطره ای از دریای بی پایان فضایل و مقامات آن بزرگان و پیشوایان دین را از لا بلای کتب و ماخذ معتبره جمع آوری و گلچین نموده به خدمت اساتید عظام و دوستان گرامی و دانشجویان گرانقدر اسلامی تقدیم نماید و از اساتید و فضلا می خواهد که نواقص و لغزشها را به عنوان هدیه برای این برادر کوچکتر ارائه بدهند. قال الصادق علیه السلام: احب اخونی الی من اهدی الی عیوبی.
سید نعمت الله حسینی

بخش اول فضیلت و شأن علم و عالم

آیات، روایات، داستان