فهرست کتاب


تربیت اسلامی با تأکید بر دیدگاههای امام خمینی (س)

دکتر محمد رضا شرفی

آثار دعا (در قرآن و حدیث)

تلقی دعا به منزله عبادت به معنای گستردگی آثار و برکات آن در زندگی است، زیرا عبادت، هدف و غایت حیات آدمی می باشد و ماخلقت الجن و الانس الا لیعبدون ؛ یعنی ما هیچ جن و انسانی را نیافریدیم، جز اینکه به عبادت بپردازند که برخی از مفسران می گویند در اینجا مصقود از (لیعبدون) واژه (لیعرفون) است. اینک از میان آثار گسترده دعال برخی از آنها راکه از قرآن و کلام معصومان - علیهم السلام - صادر شده است، مورد بحث قرار میدهیم:
قل ما یعبؤبکم ربی لولا دعاوکم
ای رسول ما بگو (به امت) که اگر دعای شما نبود، خداوند چه توجه و اعتنایی به شما داشت؟
دعا دفع بلاست
دعا قضای محتوم را دفع می کند
دعا درباره آنچه فرود آمده و آنچه نیامده، مفید است.
اصرار در دعا محبت خدای را جلب می کند
دعا روح و جان عبادت است
دعا (برای مغفرت) موجب جلا دادن دلهای زنگ گرفته آدمی است
دعا چراغ روشنی بخش درظلمت است
دعا و نیایش، کلید دستیابی به نیازمندیها، و رسیدن به رستگاریها است
مناجات و راز دل با خدا گفتن، وسیله ای است برای رهایی و نجات انسانها
هرگاه از چیزی هراسان و ترسان شدی، بدان که تنها پناهگاه تو خدای بزرگ خواهد بود
هرکس دری از دعا به رویش گشوده شود، درهای اجابت بر او باز خواهد شد
محبوبترین مردم با ایمان نزد خدا کسی است که بیشتر از همه، مسألت از خدا نماید
آنگاه که خداوند به بنده اش رخصت دعا کردن دهد، در رحمتش را بر او می گشاید همانا حقیقت این است، هیچ کس با دعا و خواندن پروردگارش هلاک نخواهد شد
شخصی از حضرت رضا - علیه السلام - پرسید، چه سخنی نزد خدا بالاتر است فرمود:
خدا را فراوان یاد کردند و در پیشگاهش زاری و دعا کردن

دعا در نگاه امام خمینی:

از ویژگیهای ارزنده و سجایای، امام اعتقاد ایشان به نقش دعا و توسل و زیارت امامان معصوم - علیهم السلام - است، با این توجه که ایشان در سنین جوانی، اولین اثر عرفانی و معنوی خویش را با عنوان تفسیر دعای سحر تألیف کردند. اینک برخی از نمونه های تأثیر دعا و ارتباط با خداوند را که از ایشان نقل شده است، ارائه می کنیم:
این ادعیه، انسان را از این ظلمت بیرون می برد، وقتی که از این ظلمت بیرون رفت، انسانی می شود که کار می کند اما برای خدا
تمام عبادات وسیله است، تمام ادعیه وسیله است... برای اینکه انسان این لبابش ظاهر بشود، آنچه بالقوه است... و لب انسان است به فعلیت برسد و انسان بشود، یک انسان الهی بشود
در هر حال از قادر ذوالجلال و خداوند متعال - جل جلاله - با تضرع و زاری و التماس بخواه که تو را توفیق دهد در این مرحله و تو را یاری فرماید در حصول ملکه تقوا
ما مفتخریم که ادعیه حیات بخش که او را قرآن صاعد می خوانند از ائه معصومین (ع) ماست. ما به مناجات شعبانیه امامان و دعای عرفات حسین بن علی - علیهما السلام - و صحیفه سجادیه این زبور آل محمد و صحیفه فاطمیه که کتاب الهام شده از جانب خداوند تعالی به زهرای مرضیه است، از ماست
تعبیراتی که در ادعیه ائمه - علیهم السلام - واقع شده با این تعبیراتی که در لسان عرفا واقع شده و مبدأ این شده است که بعضی چون توجه نداشته اند تا حد تکفیر هم رفته اند چه مغایرتی دارند
امام در بیان عظمت دعا می نویسند:
محتمل است که جناب موسی (ع) حال عجز خود را از کیفیت دعا بیان می کند، عرض می کند یار پروردگار، تو منزهی از اتصاف به قرب و بعد تا چون قریبان یا بعیدان تو را بخوانم، پس من متحیرم در امر و هیچ گونه دعا را در خور پیشگاه جلال تو نمی دانم، تو خود به من اجازه ورود به دعا و کیفیت آن را مرحمت فرما و تعلیم فرما مرا آنچه مناسب مقام مقدس توست
ایشان در بیان نوع ارتباط و دعا می نویسند:
و باید دانست که امثال این احادیث شریفه که ظاهر در آن است که رزق مقسوم و مقدر است، چنانچه آیات شریفه قرآنیه نیز دلالت برآن دارد، منافات ندارد با اخباری که امر به تحصیل معیشت فرموده و تأکید در کسب و تجارت نموده، بلکه ترک آن را مکروه شمرده اند و بر ترک آن ملامت نموده اند و کسی را که به طلب رزق قیام نکند از کسانی شمرده اند که دعای آنها مستجاب نشود و خداوند روزی آنها را نرساند

دعا و نیایش از نگاه روانشناختی:

ارتباط دعا و روانشناسی چگونه قابل تبیین است؟ اگر دعا را کشش روح به عالم بالا تلقی کنیم، و روانشناسی را حوزه بررسی روح و روان بدانیم، تعریف چنین، رابطه ای چندان دشوار نیست.
ویلیام جیمز، فیلسوف پراگماتیست و نویسنده ای عمیق است، وی در بیان نسبت این دو می نویسد: دعا و نماز یا به عبارت دیگر اتصال با روح عالم خلقت یا جان جانان کاری است با اثر و نتیجه
و در بیان چگونگی این نتیجه می گوید: نتیجه آن، عبارت است از ایجاد یک جریان قدرت و نیرویی که به طور محسوس دارای آثار مادی و معنوی می باشد
هگل فیلسوف آلمانی می نویسد: در اسلامبول، روزی به مسجد رفتم، از سادگی و جلالت مسجد شگفت زده شدم و حالی خاموش و جذبه ای شورانگیز در روان خود حس کردم
و هم او می گوید: وقتی که خدا را در همه چیز ببینیم، در پست ترین چیزها، عالیترین حقایق را خواهیم یافت و حقیقتاً که دنیا، دنیای دیگری جلوه خواهد کرد