فهرست کتاب


تربیت اسلامی با تأکید بر دیدگاههای امام خمینی (س)

دکتر محمد رضا شرفی

تجزیه و تحلیل:

مروری دقیق بر فرمایشهای معصومان، نکات اخلاقی و تربیتی را روشن می سازد که در ذیل بدان اشاره می کنیم، تواضع به عنوان یک روش تربیتی، اختصاص، به استاد ندارد، بلکه به شاگرد نیز باید تعمیم یابد. دیگر مکاتب غالباً امر به تواضع نسبت به استاد می کنند، در حالی که مکتب تربیتی اسلام امر به تواضع هم نسبت به استاد و هم نسبت به شاگرد می فرماید.
نکته دیگری که در این تحلیل به دست می آید، مربوط به منشأ تواضع است که آن را معصوم (ع) در دل می دانند، یعنی این روش تربیتی، زمانی مؤثر است که از دل برخیزد وفرد عمیقاً بدان معتقد باشد، وگرنه تواضع ظاهری، تأثیری ظاهری و سطحی خواهد داشت.
برداشت دیگری که حاصل می شود، نشانه تواضع و آن ترک مجادله است، ولو اینکه حق با فرد باشد، باید از مجادله بپرهیزد. این روایت بیانگر نکته ای عمیق است که اگر چه حق، همیشه حق است، ولی در مقابل با حق بزرگتر (ترک مخاصمه و مجادله) لازمه تواضع آن است که از حق کوچکتر صرف نظر شود.

تواضع در نگاه امام خمینی (س)

رویکرد امام به مسأله تواضع، به منزله سیره انبیاست، ایشان برآنند که:
سیره انبیا برای این بوده است که در مقابل طاغوت، محکم می ایستادند و در مقابل ضعفا و فقرا و مستضعفین و مستمندان فروتن بودند، آن طوری که وقتی عرب وارد می شود در مسجد رسول الله، می گوید، کدام یکی تان (پیامبر اسلام (ص) هستید؟ در وقتی که رسول الله آن وقت حاکم بود، آن وقت در مدینه بودند، در مدینه تشکیل حکومت بود، لکن وضعش این طوری بود
ایشان در خصوص تواضع انبیا، به حضرت عیسی بن مریم (ع) اشاره میکنند و می گویند:
عیسی بن مریم به حواریین گفت: من حاجتی به شماها دارم، آن را برآورید.گفتند: حاجتت رواست ای روح الله! پس برخاست و پاهای آنها را شستشو داد. گفتند: ما سزاوارتر بودیم در این کار از تو فرمود: سزاوارترین مردم به خدمت نمودن به خلق، عالم است و من برای شما این گونه تواضع کردم که شما نیز برای مردم بعد از من این گونه تواضع کنید و آن گاه عیسی (ع) گفت: به تواضع تعمیر می شود حکمت، نه به تکبر، چنان که در زمین نرم زراعت می روید نه در کوهستان

آثار تکبر:

به مصداق تعرف الاشیاءباضدادها برخی از آثار تواضع را می توان در تقابل باآثار تکبر مدنظر قرار داد. درکلمات معصومان - علیهم السلام - آمده است که:
تکبر بدترین آفت عقل و خرد است
تکبر باعث نابودی دین است و به همین سبب بود که شیطان مطرود درگاه حق شد
اگر تکبر کنی، خدا تو را بر زمین می زند
هیچ چیز به اندازه تکبر، بغض و نفرت مردم را باعث نمی شود.
به هر اندازه که انسان تکبر کند، به همان نسبت از عقلش کم می شود، خواه کم باشد یا زیاد
در یک نگاه، می توان چنین نتیجه گیری کرد که فرد متکبر (فاقد تواضع) به دیانت، عقل و خرد خود آسیب می زند، و مطرود مردم می شود و از رشد وتعالی معنوی باز می ماند.