فهرست کتاب


تربیت اسلامی با تأکید بر دیدگاههای امام خمینی (س)

دکتر محمد رضا شرفی

تجزیه و تحلیل:

از بررسی مطالب مربوط به روش تکریم منزلت چند نکته تحلیلی زیر حاصل می شود:
1. در مکتب تربیتی اسلام، انسان فطری، از اصالت برخوردار است و هر آنچه به حفظ و صیانت شخصیت وی مربوط باشد نیز از اصالت برخوردار می باشد، وهر آنچه به منزلت و جایگاه اخلاقی و انسانی او لطمه وارد کند، از دیدگاه این حکمت مردود است.
2. چون بنا به فرموده قرآن کریم ولله العزة و لرسوله و للمؤمنین
عزت از آن خدا، رسولش و مؤمنان است در حقیقت خداوند انسان مؤمن را منزلتی خاص بخشیده و تکریم منزلت او را پس از ذات اقدس خود و رسولش، بیان فرموده است .
3. رویکرد این مکتب تربیتی به آدمی رویکرد کمی نیست، بلکه کیفی است به این مفهوم که احترام وتکریم منزلت آدمی به بزرگسالی نیست، بلکه مسلمان خردسال هم باشد، مستلزم احترام است، از این روی در چنین مکتبی، کودکان نیز همانند بزرگسالان از احترام وتکریم شایسته ای برخوردارند.
در کلامی از رسول خدا(ص) چنین آمده است:
لاتحقرن احداً من السملمین فان صغیرهم عندالله کبیر
هیچ یک از مسلمانان را تحقیر نکنید و کوچک نشمارید، زیرا مسلمانین که در نظر شما کوچک است نزد خداوند بزرگ است .
4. تکریم منزلت دراین مکتب، جنبه عام دارد، و قشرهایی از جامعه که درمکاتب دیگر از پایگاه قابل احترامی برخوردار نیستند، دراین بینش (اسلام) از منزلتی والا برخوردارند. فلسفه تربیتی اسلام، زنان، جوانان، کودکان، کارگران و مستضعفان را با نگاهی آکنده از کرامت و منزلت انسانی می نگرد.
5. تأملی در زندگینامه درخشان و پرفروغ امام خمینی این نکته را آشکار می سازد که آنچه باعث شد که ایشان از یک شخصیت استثنایی در تاریخ معاصر برخوردار باشند، صرفاً در مقام علمی، فلسفی، اجتهاد و نظایر آن خلاصه نمی شود، بلکه در رعایت دقایق اخلاقی و تربیت خاصی است که از نگاه برخی از اندیشمندان مخفی بود.
6. امام در حقیقت انقلاب اسلامی را مقدمه ای برای انقلاب فرهنگی، انقلاب اخلاقی و تربیتی تلقی کردند، لذا چه در سخن و چه در سیره، و تقویت مبانی اخلاقی جامعه اهتمام داشتد و از جمله آثار شکوهمند نهضت اسلامی ایشان، احیای مقام و منزلت زنان، کودکان، جوانان، کارگران، کشاورزان، و مستضعفان را می توان برشمرد.

آثار تربیتی این روش:

از معیارهای ارزشیابی هر روش تربیتی، توجه به آثار آن ست، برخی از پیامدهای این روش عبارتند از:
1. تکریم منزلت، در فرد امنیت می آفریند. زمانی که آدمی احساس پذیرش ازجانب دیگران پیدا می کند. درون وی آکنده از امنیت و ثبات می شود.
2. تکریم منزلت در روابط انسانی روحیه اعتماد متقابل ایجاد می کند و درسایه چنین اعتمادی، مناسبات انسانی توسعه می یابد و از عمق و غنای بیشتری برخوردار می شود.
3. تکریم منزلت درفرد، ظرفیت لازم را برای همانندسازی ایجاد میکند و نتیجه آن اقتدا به الگوها واسوه های حسنه و متعالی است.
5. تکریم منزلت، موجب مصونیت فرد در برابر لغزشهای اخلاقی و گناه ستیزی می شود.
من کرمت علیه نفسه، هانت علیه شهواته
6. تکریم، منزلت، هسته مرکزی اعتماد به نفس را در فرد رشد می دهد و به تکامل واقعی می رساند.

توصیه های تربیتی:

اینک برای مربیان، معلمان، و والدین علاقه مند، نکاتی را توصیه می کنیم.
1. تکریم منزلت، امری صرفاً قلبی و درونی نیست، بلکه باید در عمل، کلام و ارتباطات انسانی تجلی یابد. چنانچه کسی را مورد احترام قرار میدهیم، باید به زبان نیز چنین واقعیتی رابه او تفهیم کنیم.
2. تکریم منزلت، به هنر خوب شنیدن نیز متکی است.اگر سخنان دیگران را با حوصله و گشاده رویی و علاقمندی. مورد توجه قرار دهیم نشانه مطمئنی بر تکریم منزلت آنان محسوب می شود.
3. تفویض مسؤولیت به کودکان، نوجوانان و جوانان، به فراخور ظرفیت و توان آن ها، از عواملی است که در تکریم منزلتشان مؤثر است، چه آنکه فرد باور دارد که به لحاظ احترام به شخصیت اوست که مسؤولیتی به وی واگذاز کرده اند.
4. برای توسعه و تقویت حس منزلت در افراد، ضروری است بیشتر بر جنبه های مثبتو قوت آنان تأکید کنیم و در ابراز علاقه مندی و شکوفایی از شخصیتشان، کوتاهی نکینم.
5. از راهکارهای تکریم منزلت، بزرگ نمایی نکردن جنبه های ضعف و منفی دیگران است، یکی از مفاهیم بزرگواری شخصیت، پرده پوشی و ستاریت نسبت به خطاهای جزیی دیگران است.
6. اعطای فرصت به دیگران برای ابراز وجود و اظهار نظر، راهکار مطئنی در جهت تکریم منزلت آنان محسوب می شود.