فهرست کتاب


تربیت اسلامی با تأکید بر دیدگاههای امام خمینی (س)

دکتر محمد رضا شرفی

قرآن وعواطف بشری

مورد دیگری که قرآن از روش بهره گیری عاطفی استفاده می کند تا بشر به پرواپیشگی روی آورد، آیه مبارکه زیر است:
و باید بندگان از مکافات عمل خود بترسند (وبا یتیمان مردم نیک رفتار باشند. کسانی که می ترسند کودکان ناتوان از آن ها باقی بمانند و زیر دست مردم شوند، پس باید از خدا بترسند و سخن به اصلاح ودرستی گویند
این آیه شریفه حداقل بر چند واقعیت انسان وتربیتی مبتنی است:
الف - انسان در هر حال، به فرزند، خود دلبستگی و علاقه دارد و شاید این نوع محبت در میان تنوع فراوان عواطف بشری، در رأس آنهاواقع است.
ب - به لحاظ وجود این نوع عاطفه والد - فرزندی هر پدر ومادری از اینکه فرزندانی ناتوان از آنها باقی بماند و زیر دست دیگران قرار گیرد، به شدت نگرانند.
ج - چون این نگرانی شدید است، ناگریز آن ها والدین سعی دارندکه راههایی را جستجو کنند تا از بروز چنین پیشامدی جلوگیری نمایند.
د- قرآن کریم با استفاده از تحریک عاطفی والدین، راه پیشگیری از پدیده مذکور را در دو عمل؛ یعنی پرواپیشگی و سخن درست و استوار بیان می کند.
ه - تجسم چنین وضعیتی برای انسان، زمینه ای است که مردم موقعیت کودکان یتیم را درک کنند و نسبت به آن ها حسن رفتار را داشته باشند.

قرینه های عاطفی در کلام معصوم (ع)

توجه به این واقعیت که وجود معصومان (ع) برای جامعه بشری، مشحون از لطف وعنایت الهی است و علاوه برآن، جوهر کلام آنان و انگیزه علمشان چیزی جز محبت و رحمت نسبت به امت نیست، ما را بر آن می دارد که گزیده هایی از سخن و سیره آن بزرگواران را که ناظر به زمینه های تربیتی و اخلاقی است، در این مقال بیاوریم:
پیامبر خدا(ص) فرمود: خداوند (عزوجل) رحیم است و هر رحیمی را دوست دارد
علامه حلی در رساله سعدیه از پیامبر(ص) نقل کرده است که آن حضرت فرمود:
سوگند به کسی که جانم به دست اوست؛ خداوند رحمتش را جز بر کسی که رحیم است نمی نهد گفتند: ای رسول خدا، آیا همه ما رحیم و مهربان هستیم؟ پیامبر فرمود: رحیم آن کسی نیست که تنها به خود و خانواده اش مهربانی کند، بلکه رحیم آن است که بر مسلمانان رحم و به ایشان مهربانی کند و پیامبر(ص) فرمود: خدای تعالی گفته است: اگر خواهان رحمت من هستید، پس به دیگران مهربانی و رحم کنید
رسول خدا(ص) فرمود: خداوند رحمان به رحم کنندگان، رحم می کند. رحم کنید به آنان که در زمین هستند تا رحم کند به شما، آن که در آسمان است
و آن حضرت فرمودند: فرزندان خود را بسیار ببوسید، زیرا برای شما در هر بوسیدن درجه ای است
احادیث مذکور، بیانگر رابطه معنی دار میان ارائه لطف به بندگان برای جلب محبت حق تعالی است، در واقع اولی شرط لازم برای ظهور دومی است و نکته دیگری که از آن ها استنباط می شود این است که خداوند در حقیقت به بندگان آن قدر لطف دارد که شرط محبت به برخی از آنها را اثبات آنان در حق بندگانش می داند.

روش عاطفی در سیره معصومان (ع)

در زندگی پرفراز و نشیب اهل بیت - علیهم السلام - نمونه های برجسته ای در روش عاطفی با دیگران به ویژه کودکان و نوجوانان به چشم می خورد که برای رعایت اختصار، به چندمورد از آن اکتفا می کنیم:
رسول اکرم(ص) نشسته بودند حسن وحسین - علیهماالسلام - وارد شدند. حضرت به احترام آنها از جای برخاست وبه انتظار ایستاد کودکان در راه رفتن ضعیف بودند، لحظاتی چند طول کشید، اما آنها نرسیدند. رسول اکرم(ص) به طرف کودکان پیش رفت و از آنان استقبال نمود، بغل باز کرد، هر دو را بر دوش خود سوار کرد و به راه افتاد و می فرمود: فرزندان عزیز، مرکب شما چه خوبی مرکی است و شماها چه سواران خوبی هستید
رسول اکرم(ص) در معیت اصحاب خود از منزل خارج شدند. وقتی حسین (ع) را دیدند، دستهای خود را باز کرده و از اصحاب جدا شدند به طرف فرزند رفتند تا او را بگیرند، کودک خنده کنان این طرف و آن طرف می گریخت و رسول اکرم(ص) نیزخندان از پس او بودند، بچه را گرفتند، دستی زیر چانه او ودست دیگر پشت گردن او نهادند لب بر لبش نهاندند و او را بوسیدند.
زمانی که رسول اکرم(ص) از سفری مراجعت می فرمودند و در رهگذر با کودکان مردم برخورد می کردند به احترام آنها می ایستاند، سپس امر می فرمودند کودکان را می آوردند و از زمین بر میداشتند و به آن حضرت می دادند. رسول اکرم بعضی را در بغل می گرفت و بعضی را بر پشت و دوش خود سوار می کرد و به اصحاب خویش میفرمودند، کودکان را در بغل بگیرید وبر دوش خود بنشانید. اطفال از این صحنه مسرت آمیز بی اندازه خوشحال میشدند و از شادی ونشاط در پوست خود نمی گنجیدند، این خاطرات شیرین را هرگز فراموش نمی کردند، چه بسا پس از مدتی دور هم جمع می شدند و جریان را برای یکدیگر بازگو می کردند و در مقام افتخار و مباهات یکی می گفت که پیامبر(ص) مرا در بغل گرفت و تو را بر پشت خود سوار می کرد، دیگری می گفت که پیامبر(ص) به اصحاب خود امر کرد تو را بر پشت خود بنشانند